Εμείς τα βλέπουμε πολύχρωμα και ελκυστικά στα ράφια των βιβλιοπωλείων. Πριν από αυτό όμως, προηγούνται πολλά ακόμη στάδια, με πρώτο αυτό της επιλογής των τίτλων από τον υπεύθυνο κάθε εκδοτικού οίκου.
Για να μάθουμε τα πρώτα βήματα της διαδρομής ενός παιδικού βιβλίου, μιλήσαμε με τη Δομινίκη Σάνδη, Υπεύθυνη Παιδικής Λογοτεχνίας & Foreign Rights στις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ. Οι απαντήσεις της είναι διαφωτιστικές και ενδιαφέρουσες.
Πώς επιλέγει ένας εκδοτικός οίκος τα βιβλία που θα κυκλοφορήσει;
Ποια είναι τα βασικά κριτήρια με τα οποία αποφασίζετε ότι ένα παιδικό βιβλίο αξίζει να εκδοθεί;
Όπως λέω πάντα, τα πρώτα και πιο σημαντικά κριτήρια επιλογής ενός παιδικού βιβλίου για έκδοση είναι η ιστορία και ο τρόπος γραφής του. Η ιστορία πρέπει να είναι πρωτότυπη, φρέσκια, ζωντανή και να έχει τη δύναμη να τραβήξει το παιδί αναγνώστη – τον κύριο αποδέκτη του. Αν δεν αφορά το παιδί, τότε δεν είναι παιδική λογοτεχνία αλλά λογοτεχνία με θέμα την παιδικότητα από ενήλικη σκοπιά. Στη συνέχεια, ο τρόπος γραφής του βιβλίου πρέπει επίσης να είναι κατάλληλος για τα παιδιά της ηλικίας στην οποία απευθύνεται. Να μην είναι άμεσα διδακτικό και δεικτικό.
Το κείμενο να είναι γραμμένο σε κατανοητή γλώσσα, με λεξιλόγιο που αρμόζει στα συγκεκριμένα παιδιά, να τους μιλάει ευθέως και με αυθεντικότητα. Τα παιδιά θέλουν ιστορίες και χαρακτήρες που τα αφορούν και τους μιλούν – δεν είναι αστείο πως τα αγαπημένα βιβλία των παιδιών συνήθως δεν «ικανοποιούν» τους ενήλικες; Τα παιδιά θέλουν να ψυχαγωγηθούν και να περάσουν καλά με τα βιβλία. Η ανάγνωση δεν πρέπει να είναι αγγαρεία και μάθημα, πρέπει να είναι διασκέδαση.
Στη συνέχεια, τα κριτήρια αυτά συνδυάζονται με το ύφος και τα ενδιαφέροντα της κάθε εκδοτικής λίστας. Αν δηλαδή το θέμα που πραγματεύεται η ιστορία έχει ήδη «δουλευτεί» και παρουσιαστεί στη λίστα, τότε δύσκολα θα προστεθεί άλλο ένα βιβλίο με αντίστοιχο θέμα. Το κάθε βιβλίο πρέπει να προσφέρει κάτι καινούργιο. Να είναι διαφορετικό και να υπάρχει νόημα για την έκδοση του. Υπάρχουν τόσα βιβλία που εκδίδονται κάθε χρόνο που πρέπει να υπάρχει λόγος να εκδοθεί κάθε νέο βιβλίο, να έχει νόημα.
Δίνετε βαρύτητα στη χώρα καταγωγής του συγγραφέα; Μπορεί να παίζει ρόλο ως προς τα βιώματα και την κουλτούρα;
Καθόλου. Η χώρα καταγωγής του συγγραφέα δεν αποτελεί λόγος να απορρίψουμε ή να προκρίνουμε κάποιο έργο προς έκδοση. Βέβαια, αυτό που μας ενδιαφέρει σαν εκδοτικός οίκος, είναι η πολυφωνία της λίστας, η συμπερίληψη διαφορετικών απόψεων και βιωμάτων. Είναι πολύ σημαντικό να έχει τη δυνατότητα ένας αναγνώστης να διαβάσει και συνεπώς να ζήσει εικόνες, ιστορίες και προοπτικές από κάθε άκρη του πλανήτη μας και όχι μόνο να διαβάζει μια συγκεκριμένη προοπτική και ιδεολογία. Έτσι, στόχος στη διαμόρφωση της παιδικής λίστας στις Εκδόσεις Ψυχογιός είναι η έκδοση βιβλίων από όσο το δυνατόν περισσότερες χώρες και γλώσσες.
Δίνετε προτεραιότητα στο ένστικτο ή στα δεδομένα της αγοράς όταν επιλέγετε έναν τίτλο;
Το ένστικτο και τα δεδομένα της αγοράς παντρεύονται όταν επιλέγουμε βιβλία για τη λίστα μας. Ξέρουμε ποιες είναι οι μόδες και τα θεματικά ενδιαφέροντα των αναγνωστών μας, αλλά συγχρόνως, για να μπορέσουμε να επιλέξουμε τα καλύτερα βιβλία, πρέπει να ακολουθήσουμε το ένστικτο μας για το τι θα τραβήξει τελικά τα παιδιά και τι πιστεύουμε ότι αξίζει να διαβάσουν. Υπάρχει, για παράδειγμα, πληθώρα βιβλίων σε μορφή κόμικ ή με πλούσια εικονογράφηση που προσφέρονται για παιδιά του δημοτικού. Το πως θα διαλέξεις ποιο από αυτά θα εκδώσεις και θα κάνει τη διαφορά είναι ζήτημα ένστικτού και εμπειρίας.
Ποιο είναι το πιο συχνό λάθος που βλέπετε σε χειρόγραφα παιδικών βιβλίων που τελικά απορρίπτονται;
Δεν υπάρχει κάτι σωστό ή λάθος που οδηγεί ένα χειρόγραφο παιδικού βιβλίου να απορριφθεί. Για κάθε χειρόγραφο υπάρχει ο κατάλληλος εκδότης ή δίαυλος έκδοσης. Αυτό που έχει μεγάλη σημασία, ωστόσο, είναι να στέλνονται τα σωστά χειρόγραφα στους σωστούς εκδότες. Δεν μπορεί, δηλαδή, να υποβληθεί ένα χειρόγραφο σε μορφή ποίησης σε εκδοτικό οίκο που δεν εκδίδει ποίηση. Όταν ένας συγγραφέας υποβάλλει το κείμενο του σε εκδότη προς αξιολόγηση, πρέπει να έχει να κάνει σωστή έρευνα πριν από την αποστολή ώστε: να στείλει το κείμενο του σε εκδοτικό οίκο που πιστεύει ότι του ταιριάζει, να έχει ακολουθήσει όλα τα κριτήρια υποβολής του κειμένου που ζητάει ο οίκος, και το χειρόγραφο να είναι προσεγμένο, καθαρό, χωρίς λάθη.
Έχετε απορρίψει κάποιο βιβλίο που όταν κυκλοφόρησε θα θέλατε τελικά να το έχετε εκδώσει εσείς;
Εννοείται πως το έχω κάνει, και δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που έχει κυκλοφορήσει ένα βιβλίο από άλλον εκδότη που τελικά θα ήθελα να το είχαμε εκδώσει εμείς. Δεν είμαστε, ωστόσο, παντογνώστες και, επίσης, η κάθε απόφαση μας υπέρ ή κατά κάποια έκδοση παίρνεται με τα δεδομένα που έχουμε τη στιγμή της αξιολόγησης, πχ. τι άλλο έχουμε εκδώσει ή προγραμματίσει για έκδοση, τα εκδοτικά ενδιαφέροντα και οι προτεραιότητες της εκάστοτε εποχής. Όπως και να’ χει, όταν κάποιο έργο βρίσκει το δρόμο του και το κοινό του, είτε το εκδώσαμε εμείς ή κάποιος άλλος εκδότης, αυτό είναι μεγάλη τύχη και ευτύχημα.
Σας ευχαριστώ πολύ για την ενδιαφέρουσα συζήτηση!
