Τα ρήματα είναι από τα βασικότερα κεφάλαια της Γραμματικής και η ενεργητική και η παθητική φωνή είναι ένα από τα σημεία που χρειάζονται καλή κατανόηση και αρκετή εξάσκηση.
Πώς ξεχωρίζουμε τις δύο φωνές; Ποιες καταλήξεις πρέπει να προσέχουμε και πότε γράφουμε «-ε» και πότε «-αι»;
Ας θυμηθούμε τους βασικούς κανόνες μέσα από απλά παραδείγματα και στη συνέχεια ας τους εφαρμόσουμε σε μικρές ασκήσεις.
Πώς ξεχωρίζουμε την ενεργητική από την παθητική φωνή
Τα ρήματα χωρίζονται, ανάλογα με τις καταλήξεις τους, σε δύο φωνές: την ενεργητική και την παθητική. Στην ενεργητική φωνή ανήκουν τα ρήματα που στο α΄ πρόσωπο του ενικού αριθμού στον ενεστώτα τελειώνουν σε -ω ή -ώ.
Για παράδειγμα:
γράφω
τρέχω
παίζω
αγαπώ
ρωτώ
μπορώ
Στην παθητική φωνή ανήκουν τα ρήματα που στο α΄ πρόσωπο του ενικού στον ενεστώτα τελειώνουν σε -μαι.
Για παράδειγμα:
ντύνομαι
σκέφτομαι
κρατιέμαι
κοιμάμαι
περιποιούμαι
Τι πρέπει να θυμόμαστε στην ενεργητική φωνή
Στο α΄ πρόσωπο του ενικού γράφουμε -ω:
εγώ γράφω
εγώ τρέχω
εγώ αγαπώ
Στο β΄ και στο γ΄ πρόσωπο, όταν στην κατάληξη ακούμε τον ήχο «ι», γράφουμε συνήθως -ει:
εσύ γράφεις
αυτός τρέχει
αυτή διαβάζει
αυτό καίει
Όταν στην κατάληξη των ρημάτων της ενεργητικής φωνής ακούμε «ε», γράφουμε -ε:
γράφετε
τρέχετε
παίζαμε
διαβάσαμε
Ας κλίνουμε τρία ρήματα στην ενεργητική φωνή
Παίζω
εγώ παίζω
εσύ παίζεις
αυτός/αυτή/αυτό παίζει
εμείς παίζουμε
εσείς παίζετε
αυτοί/αυτές/αυτά παίζουν
Αγαπώ
εγώ αγαπώ
εσύ αγαπάς
αυτός/αυτή/αυτό αγαπά
εμείς αγαπάμε
εσείς αγαπάτε
αυτοί/αυτές/αυτά αγαπούν
Μπορώ
εγώ μπορώ
εσύ μπορείς
αυτός/αυτή/αυτό μπορεί
εμείς μπορούμε
εσείς μπορείτε
αυτοί/αυτές/αυτά μπορούν
Μικρή άσκηση στην ενεργητική φωνή
Συμπλήρωσε σωστά τις καταλήξεις:
- Κάθε πρωί ετοιμάζ___ την τσάντα μου πριν φύγω για το σχολείο.
- Εσύ διαβάζ___ το μάθημά σου πριν παίξεις;
- Τα παιδιά τρέχ___ στην αυλή.
- Εμείς γράφ___ τις ασκήσεις στο τετράδιο.
- Εσείς παίζ___ ποδόσφαιρο κάθε Σάββατο;
- Η Μαρία ζωγραφίζ___ πολύ όμορφα.
- Μην ξεχάσετ___ τα βιβλία σας!
- Θα τελειώσ___ την εργασία μου το απόγευμα.
Τι συμβαίνει στην παθητική φωνή
Τα ρήματα της παθητικής φωνής στον ενεστώτα έχουν στο α΄ πρόσωπο του ενικού κατάληξη -μαι.
Μπορεί να συναντήσουμε καταλήξεις όπως:
-ομαι: σκέφτομαι
-ιέμαι: κρατιέμαι
-άμαι: κοιμάμαι
-ούμαι: περιποιούμαι
-ώμαι: εγγυώμαι
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην ορθογραφία.
Στον ενικό αριθμό οι καταλήξεις γράφονται με -αι:
εγώ κάθομαι
εσύ κάθεσαι
αυτός κάθεται
Στο γ΄ πρόσωπο του πληθυντικού επίσης συναντάμε -αι:
αυτοί κάθονται
αυτές σκέφτονται
Αντίθετα:
εμείς καθόμαστε
εσείς κάθεστε
Κλίνουμε τρία ρήματα στην παθητική φωνή
Σκέφτομαι
εγώ σκέφτομαι
εσύ σκέφτεσαι
αυτός/αυτή/αυτό σκέφτεται
εμείς σκεφτόμαστε
εσείς σκέφτεστε
αυτοί/αυτές/αυτά σκέφτονται
Κρατιέμαι
εγώ κρατιέμαι
εσύ κρατιέσαι
αυτός/αυτή/αυτό κρατιέται
εμείς κρατιόμαστε
εσείς κρατιέστε
αυτοί/αυτές/αυτά κρατιούνται
Κοιμάμαι
εγώ κοιμάμαι
εσύ κοιμάσαι
αυτός/αυτή/αυτό κοιμάται
εμείς κοιμόμαστε
εσείς κοιμάστε
αυτοί/αυτές/αυτά κοιμούνται
Η παγίδα με το «-ε» και το «-αι»
Ένα από τα συχνότερα ορθογραφικά λάθη είναι η σύγχυση ανάμεσα στο -ε και το -αι στις καταλήξεις των ρημάτων.
Δες τη διαφορά:
εσείς γράφετε
αυτό γράφεται
εσείς ντύνεστε
αυτός ντύνεται
εσείς χτενίζετε
αυτή χτενίζεται
Ένα απλό κόλπο είναι να βρίσκουμε πρώτα ποιος κάνει αυτό που δηλώνει το ρήμα και σε ποιο πρόσωπο βρίσκεται το ρήμα. Έτσι είναι πολύ πιο εύκολο να επιλέξουμε τη σωστή κατάληξη.
Και τώρα εξάσκηση: «-ε» ή «-αι»;
Συμπλήρωσε τις καταλήξεις:
- Η Άννα ετοιμάζετ___ γρήγορα για το σχολείο.
- Εσείς κάθεστ___ πάντα στην ίδια θέση;
- Ο Νίκος σκέφτετ___ την απάντηση.
- Τα παιδιά σηκώνοντ___ νωρίς το πρωί.
- Εμείς ετοιμαζόμαστ___ για την εκδρομή.
- Η μουσική ακούγετ___ σε όλο το σπίτι.
- Εσείς ντύνεστ___ γρήγορα.
- Η πόρτα ανοίγετ___ στις οκτώ.
- Οι μαθητές συγκεντρώνοντ___ στην αυλή.
- Εμείς βρισκόμαστ___ ήδη στην τάξη.
Μπορείς να αλλάξεις τον αριθμό;
Γράψε κάθε πρόταση στον άλλο αριθμό:
1. Εγώ σκέφτομαι και απαντώ στην ερώτηση.
Εμείς _______________________________________
2. Αυτός αγαπά τα βιβλία.
Αυτοί _______________________________________
3. Εσύ ντύνεσαι και ετοιμάζεσαι γρήγορα.
Εσείς _______________________________________
4. Εμείς πλενόμαστε πριν από το φαγητό.
Εγώ _______________________________________
5. Αυτές έρχονται κάθε πρωί στο σχολείο.
Αυτή _______________________________________
Θυμήσου
Για να αναγνωρίσεις τη φωνή ενός ρήματος, κοίτα πώς τελειώνει στο α΄ πρόσωπο του ενικού του ενεστώτα:
-ω / -ώ → ενεργητική φωνή
γράφω, παίζω, αγαπώ
-μαι → παθητική φωνή
γράφομαι, ντύνομαι, σκέφτομαι
Και πριν συμπληρώσεις μια κατάληξη, βρες το πρόσωπο και τον αριθμό του ρήματος. Είναι ένας από τους πιο απλούς τρόπους για να αποφύγεις τα συνηθισμένα ορθογραφικά λάθη.
