Η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων της PISA 2025 κάθε άλλο παρά αισιόδοξους μας αφήνει, όταν μέσα σε ένα διεθνές πλαίσιο οι μαθητές μας έχουν χαμηλές επιδόσεις σε ψηφιακές δεξιότητες, απλή κατανόηση κειμένου, μαθηματικά και φυσικές επιστήμες.
Η PISA είναι η μεγάλη διεθνής έρευνα του ΟΟΣΑ που αξιολογεί τις γνώσεις και τις δεξιότητες των 15χρονων μαθητών και, κυρίως, κατά πόσο μπορούν να χρησιμοποιήσουν όσα έχουν μάθει για να ανταποκριθούν σε πραγματικές καταστάσεις της καθημερινής ζωής. Στην PISA 2025 συμμετείχαν περισσότεροι από 760.000 μαθητές από 91 χώρες και οικονομίες, ενώ στην Ελλάδα πήραν μέρος 6.858 μαθητές από 229 σχολεία.
Τα αποτελέσματα PISA 2025 που ανακοινώθηκαν στις 8 Σεπτεμβρίου αποτυπώνουν μια δύσκολη εικόνα για την ελληνική εκπαίδευση. Παρότι το Υπουργείο Παιδείας στην ανακοίνωσή του δίνει έμφαση στην ανακοπή της απόκλισης από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και της ΕΕ και στη «σαφή τάση σύγκλισης» στα Μαθηματικά, οι ίδιοι οι αριθμοί δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος: περίπου 1 στους 2 15χρονους βρίσκεται κάτω από το βασικό επίπεδο στα Μαθηματικά, περισσότεροι από 4 στους 10 στην Κατανόηση Κειμένου και περίπου 4 στους 10 στις Φυσικές Επιστήμες.
Και το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις βαθμολογίες. Τα αποτελέσματα δείχνουν επίσης χαμηλές επιδόσεις για τα Ελληνόπουλα στις ψηφιακές δεξιότητες, αύξηση σε βάθος δεκαετίας του ποσοστού των μαθητών που δεν φτάνουν στο βασικό επίπεδο και ένα μαθησιακό περιβάλλον το οποίο οι ίδιοι οι μαθητές περιγράφουν ως λιγότερο υποστηρικτικό και γνωστικά ενισχυτικό από εκείνο που καταγράφεται κατά μέσο όρο στις χώρες του ΟΟΣΑ.
Έως και 1 στα 2 παιδιά δεν κατακτά το βασικό επίπεδο γνώσεων
Το πιο ανησυχητικό εύρημα της PISA 2025 αφορά στο ποσοστό των μαθητών που βρίσκονται κάτω από το βασικό επίπεδο λειτουργικού εγγραμματισμού. Στα Μαθηματικά το ποσοστό φτάνει το 49,5%, στην Κατανόηση Κειμένου το 43,8% και στις Φυσικές Επιστήμες το 40,9%.
Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το αν ένας μαθητής έχει καλούς ή κακούς βαθμούς. Αφορά δεξιότητες που χρειάζεται για να λειτουργήσει στην καθημερινή και την επαγγελματικη του ζωή.
Σε βάθος δεκαετίας το πρόβλημα έχει μεγαλώσει
Η σύγκριση με το 2015 είναι ακόμη πιο αποκαλυπτική. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, μέσα σε μία δεκαετία αυξήθηκε το ποσοστό των μαθητών στην Ελλάδα που δεν κατακτούν το βασικό επίπεδο επάρκειας. Στα Μαθηματικά το ποσοστό των μαθητών χαμηλών επιδόσεων αυξήθηκε κατά 14 ποσοστιαίες μονάδες, στην Κατανόηση Κειμένου κατά 17 και στις Φυσικές Επιστήμες κατά 8.
Αυτό σημαίνει ότι το πρόβλημα που καταγράφει σήμερα η PISA δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί απλώς ως μία κακή επίδοση μιας συγκεκριμένης χρονιάς, καθώς η σύγκριση σε βάθος χρόνου δείχνει διεύρυνση του ποσοστού των μαθητών που μένουν πίσω.
Τι σημαίνει πραγματικά η «σύγκλιση» στα Μαθηματικά
Μέσα από ένα θετικό framing, το Υπουργείο Παιδείας επισημαίνει ότι για πρώτη φορά μετά από δέκα χρόνια ανακόπτεται η πορεία απόκλισης της Ελλάδας από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και της ΕΕ27 και ότι στα Μαθηματικά εμφανίζεται τάση σύγκλισης.
Η σύγκλιση αυτή χρειάζεται, ωστόσο, να διαβαστεί μαζί με τους πραγματικούς αριθμούς. Σε σχέση με το 2022, η Ελλάδα κατέγραψε μεταβολή -6 μονάδων στα Μαθηματικά, έναντι -11 στον ΟΟΣΑ-23 και -12 στην ΕΕ27. Στις Φυσικές Επιστήμες η μεταβολή ήταν -7 μονάδες στην Ελλάδα, έναντι -5 στον ΟΟΣΑ-23 και στην ΕΕ27, ενώ στην Κατανόηση Κειμένου ήταν -16 μονάδες, όσο στον ΟΟΣΑ-23 και έναντι -18 στην ΕΕ27.
Ο ΟΟΣΑ, λαμβάνοντας υπόψη τη στατιστική σημαντικότητα των διαφορών, χαρακτηρίζει τις ελληνικές επιδόσεις του 2025 περίπου ίδιες με εκείνες του 2022 στα Μαθηματικά και στις Φυσικές Επιστήμες και χαμηλότερες στην Κατανόηση Κειμένου.
Ακόμη πιο σημαντική είναι η μακροχρόνια εικόνα: οι μέσες επιδόσεις του 2025 στα Μαθηματικά και στις Φυσικές Επιστήμες παραμένουν χαμηλότερες από το 2018 και από τις προηγούμενες αξιολογήσεις της PISA.
Επομένως, η μικρότερη απόσταση από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ στα Μαθηματικά δεν σημαίνει ότι οι Έλληνες μαθητές έχουν επιστρέψει σε υψηλότερα επίπεδα επίδοσης.
Μόλις 2% των μαθητών στις υψηλότερες επιδόσεις στα Μαθηματικά και μόλις 1% στην Κατανόηση Κειμένου
Η άλλη πλευρά της εικόνας αφορά τους μαθητές με πολύ υψηλές επιδόσεις. Μόλις το 2% των μαθητών στην Ελλάδα φτάνει στα Levels 5 ή 6 στα Μαθηματικά, έναντι 8% κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ. Στην Κατανόηση Κειμένου μόλις το 1% φτάνει στις υψηλότερες βαθμίδες, έναντι 6% στον ΟΟΣΑ, ενώ στις Φυσικές Επιστήμες το αντίστοιχο ποσοστό είναι επίσης 1%, έναντι 7% στον ΟΟΣΑ.
Η Ελλάδα επομένως δεν αντιμετωπίζει μόνο υψηλό ποσοστό μαθητών που βρίσκονται κάτω από το βασικό επίπεδο. Καταγράφει ταυτόχρονα πολύ μικρότερο ποσοστό μαθητών στις κορυφαίες βαθμίδες επίδοσης.
Κάτω από τον μέσο όρο και στις ψηφιακές δεξιότητες
Η PISA 2025 αξιολόγησε για πρώτη φορά την Επίλυση Προβλημάτων σε Ψηφιακά Περιβάλλοντα. Η μέση επίδοση των μαθητών στην Ελλάδα ήταν 461 μονάδες, έναντι 500 στον ΟΟΣΑ. Η Ελλάδα κατέλαβε την 47η θέση μεταξύ 91 χωρών και οικονομιών.
Το συγκεκριμένο εύρημα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία οι ψηφιακές δεξιότητες και η Τεχνητή Νοημοσύνη αποκτούν κεντρικό ρόλο στην εκπαίδευση, στην εργασία και στην καθημερινή ζωή.
Τι λένε τα ίδια τα παιδιά για το ελληνικό σχολείο
Η PISA δεν καταγράφει μόνο τι μπορούν να κάνουν οι μαθητές. Εξετάζει και το περιβάλλον μέσα στο οποίο μαθαίνουν. Σύμφωνα με τις απαντήσεις των μαθητών που έλαβαν μέρος, το μαθησιακό περιβάλλον στην Ελλάδα είναι λιγότερο υποστηρικτικό και γνωστικά ενισχυτικό από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Οι μαθητές αναφέρουν μικρότερη υποστήριξη από τους εκπαιδευτικούς, περιορισμένη χρήση διδακτικών τεχνικών που ενεργοποιούν τη σκέψη τους και μικρότερη αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών και Τεχνητής Νοημοσύνης στο σχολείο.
Παράλληλα εμφανίζουν αρνητικότερες στάσεις απέναντι στη μάθηση ως προς την περιέργεια, την επιμονή, την αυτορρύθμιση και τη γνωστική προσαρμοστικότητα.
Περισσότερη μελέτη, περισσότερη εξωσχολική βοήθεια, αλλά χαμηλές επιδόσεις
Υπάρχει ακόμη ένα στοιχείο που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή. Οι μαθητές στην Ελλάδα δηλώνουν ότι αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στη μελέτη και στην εξωσχολική υποστήριξη από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Την ίδια στιγμή, οι επιδόσεις τους παραμένουν χαμηλότερες.
Τα δύο δεδομένα δεν αποδεικνύουν μεν σχέση αιτίου και αποτελέσματος, αναδεικνύουν όμως ένα κρίσιμο ερώτημα για την αποτελεσματικότητα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος: γιατί περισσότερος χρόνος μελέτης και εξωσχολικής υποστήριξης δεν συνοδεύεται από αντίστοιχα μαθησιακά αποτελέσματα;
Το πρόβλημα δεν φαίνεται να είναι μόνο οι πόροι
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η διαπίστωση για τους εκπαιδευτικούς. Οι διευθυντές των ελληνικών σχολείων αναφέρουν μεγαλύτερες ελλείψεις προσωπικού από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Ωστόσο, η Ελλάδα έχει ταυτόχρονα χαμηλότερη αναλογία μαθητών ανά εκπαιδευτικό και μικρότερο μέγεθος τάξης.
Στην ίδια την ανακοίνωση του Υπουργείου επισημαίνεται ότι αυτό υποδηλώνει πως το πρόβλημα αφορά περισσότερο «την κατανομή, τη διαχείριση και την αξιοποίηση του προσωπικού» και λιγότερο τη συνολική αριθμητική επάρκειά του.
Και ίσως αυτό αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διαπιστώσεις της PISA 2025 για την Ελλάδα. Τα δεδομένα δεν περιγράφουν απλώς μαθητές που γράφουν χαμηλότερα σε ένα διεθνές τεστ. Δείχνουν ένα εκπαιδευτικό σύστημα στο οποίο πολύ μεγάλα ποσοστά παιδιών φτάνουν στα 15 τους χρόνια χωρίς να έχουν κατακτήσει βασικές δεξιότητες, παρά τον χρόνο που αφιερώνουν στη μελέτη και την εξωσχολική υποστήριξη.
Το 49,5% στα Μαθηματικά, το 43,8% στην Κατανόηση Κειμένου και το 40,9% στις Φυσικές Επιστήμες είναι αριθμοί που δύσκολα επιτρέπουν εφησυχασμό.
