Η παρουσία ενός κατοικίδιου στο σπίτι συχνά θεωρείται ότι μπορεί να προσφέρει στα παιδιά συντροφιά, να ενισχύσει την υπευθυνότητα και να συμβάλει στην κοινωνική και συναισθηματική τους ανάπτυξη. Μια νέα μελέτη, ωστόσο, έρχεται να προσθέσει μια πιο σύνθετη διάσταση στη σχέση ανάμεσα στα παιδιά και τα ζώα συντροφιάς.
Ερευνητές από την Ισπανία εξέτασαν τη σχέση ανάμεσα στην κατοχή διαφορετικών ειδών κατοικίδιων στην πρώιμη παιδική ηλικία και στην ψυχική υγεία των παιδιών λίγα χρόνια αργότερα. Τα ευρήματα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα, καθώς η κατοχή γάτας στην ηλικία των 4 έως 5 ετών συνδέθηκε με περισσότερα εσωτερικευμένα και εξωτερικευμένα προβλήματα συμπεριφοράς στην ηλικία των 7-8 ετών.
Τι ακριβώς εξέτασαν οι ερευνητές
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο World Journal of Pediatrics και βασίστηκε σε δεδομένα από 1.893 οικογένειες που συμμετείχαν στο ισπανικό πρόγραμμα INMA, μια μεγάλη μελέτη που παρακολουθεί την ανάπτυξη των παιδιών και την επίδραση περιβαλλοντικών παραγόντων στην υγεία τους.
Οι ερευνητές κατέγραψαν αν οι οικογένειες είχαν σκύλο, γάτα, πτηνά ή άλλα ζώα, όπως μικρά θηλαστικά, τρωκτικά, ψάρια, ερπετά και αμφίβια.
Η κατοχή κατοικίδιου εξετάστηκε όταν τα παιδιά ήταν 1 έτους και 4-5 ετών, ενώ η ψυχική και συμπεριφορική τους κατάσταση αξιολογήθηκε στην ηλικία των 7-8 ετών.
Οι γάτες ήταν το πιο απρόσμενο εύρημα
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα παιδιά των οποίων οι οικογένειες είχαν γάτα μόνο στην ηλικία των 4-5 ετών παρουσίαζαν υψηλότερες βαθμολογίες τόσο σε εσωτερικευμένα όσο και σε εξωτερικευμένα προβλήματα στην ηλικία των 7-8 ετών.
Συγκεκριμένα, η σχέση αντιστοιχούσε σε 37% υψηλότερο σχετικό ρυθμό για τα εσωτερικευμένα προβλήματα και 26% για τα εξωτερικευμένα προβλήματα.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι γάτες προκαλούν προβλήματα ψυχικής υγείας στα παιδιά. Πρόκειται για παρατηρητική μελέτη, επομένως οι ερευνητές εντόπισαν μια συσχέτιση και όχι σχέση αιτίας-αποτελέσματος.
Τι είναι τα «εσωτερικευμένα» και τα «εξωτερικευμένα» προβλήματα
Οι ερευνητές αξιολόγησαν την ψυχική υγεία των παιδιών χρησιμοποιώντας το Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ), ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο εργαλείο αξιολόγησης συμπεριφορικών και συναισθηματικών συμπτωμάτων.
Τα εσωτερικευμένα προβλήματα αφορούν κυρίως δυσκολίες που στρέφονται προς το ίδιο το παιδί, όπως συναισθηματική δυσφορία, άγχος και συμπτώματα που σχετίζονται με την κατάθλιψη.
Τα εξωτερικευμένα προβλήματα αφορούν συμπεριφορές που εκδηλώνονται προς τα έξω, όπως προβλήματα συμπεριφοράς, υπερκινητικότητα, επιθετικότητα ή παραβίαση κανόνων.
Και τα άλλα κατοικίδια;
Εδώ τα αποτελέσματα είχαν επίσης ενδιαφέρον.
Η σταθερή κατοχή «άλλων» ζώων, δηλαδή ζώων εκτός από σκύλους, γάτες και πτηνά, συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο εσωτερικευμένων προβλημάτων.
Στην κατηγορία αυτή οι ερευνητές περιλάμβαναν, μεταξύ άλλων, μικρά θηλαστικά και τρωκτικά, ψάρια, ερπετά και αμφίβια. Η προστατευτική συσχέτιση αφορούσε κυρίως τα εσωτερικευμένα προβλήματα και όχι συνολικά κάθε δείκτη ψυχικής υγείας.
Αντίθετα, για τα περισσότερα είδη κατοικίδιων δεν βρέθηκε σημαντική σχέση με την ψυχική υγεία των παιδιών.
Γιατί μπορεί να εμφανίστηκε αυτή η σχέση με τις γάτες;
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι υπάρχουν αρκετές πιθανές εξηγήσεις, χωρίς όμως να μπορούν να αποδείξουν ποια είναι η πραγματική αιτία.
Μία πιθανότητα αφορά τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν παιδιά και κατοικίδια. Οι σκύλοι, για παράδειγμα, συχνά ενθαρρύνουν δραστηριότητες εκτός σπιτιού και περισσότερη σωματική ή κοινωνική αλληλεπίδραση, ενώ οι γάτες είναι συνήθως ζώα εσωτερικού χώρου.
Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι οι οικογένειες που επιλέγουν γάτα μπορεί να διαφέρουν εξαρχής από εκείνες που επιλέγουν άλλα κατοικίδια. Οι ίδιοι οι ερευνητές αναφέρουν ως πιθανότητα ότι οι γάτες μπορεί να επιλέγονται συχνότερα από οικογένειες όπου υπάρχουν ήδη ορισμένες δυσκολίες ψυχικής υγείας, επειδή απαιτούν λιγότερη φροντίδα σε σχέση με άλλα ζώα. Ωστόσο, αυτή η υπόθεση δεν μπορούσε να ελεγχθεί στη συγκεκριμένη μελέτη.
Οι συγγραφείς αναφέρουν επίσης την τοξοπλάσμωση ως μία ακόμη πιθανή εξήγηση που αξίζει να διερευνηθεί, χωρίς όμως να αποδεικνύουν ότι η λοίμωξη από το Toxoplasma gondii εξηγεί τα συγκεκριμένα ευρήματα.
Οι ίδιοι οι ερευνητές προειδοποιούν για τις ερμηνείες
Η μελέτη έχει σημαντικούς περιορισμούς. Για παράδειγμα, οι ερευνητές κατέγραψαν την κατοχή κατοικίδιου και όχι τον συναισθηματικό δεσμό του παιδιού με το ζώο. Επιπλέον, δεν υπήρχαν στοιχεία για την κατοχή κατοικίδιου στις ηλικίες 2-3 ετών.
Γι’ αυτό και το βασικό μήνυμα της μελέτης δεν είναι ότι «οι γάτες κάνουν κακό στα παιδιά». Είναι ότι η σχέση ανάμεσα στην κατοχή κατοικίδιου και την ψυχική υγεία των παιδιών είναι πολύ πιο σύνθετη από όσο μπορεί να φαίνεται αρχικά.
«Συνολικά, τα δεδομένα μας αναδεικνύουν την πολύπλοκη σχέση ανάμεσα στην κατοχή κατοικίδιου κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής και την ψυχική υγεία των παιδιών», καταλήγουν οι ερευνητές.
