Δεν επιλέγουμε τις οικονομικές συνθήκες μέσα στις οποίες μεγαλώνουμε. Όταν ένα παιδί ζει σε ένα σπίτι όπου τα χρήματα είναι περιορισμένα, μπορεί από νωρίς να μάθει να υπολογίζει τα έξοδα, να αποφεύγει τη σπατάλη και να σκέφτεται περισσότερο πριν από κάθε αγορά.
Αυτά τα μαθήματα δεν εξαφανίζονται απαραίτητα όταν το παιδί μεγαλώσει. Ακόμη κι αν η οικονομική του κατάσταση αλλάξει σημαντικά, ορισμένες συμπεριφορές μπορεί να παραμείνουν στην καθημερινότητά του.
Η έρευνα έχει δείξει ότι οι οικονομικές δυσκολίες στην παιδική ηλικία συνδέονται με την ευημερία και την ψυχική υγεία στην ενήλικη ζωή, ενώ οι αντιλήψεις που έχουμε για την οικονομική μας κατάσταση μπορούν να επηρεάζουν και τον τρόπο με τον οποίο ξοδεύουμε χρήματα.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι μεγάλωσαν με οικονομικές δυσκολίες θα εμφανίσουν τις ίδιες συμπεριφορές. Για κάποιους μπορεί να εξελιχθούν σε χρήσιμες συνήθειες οικονομικής διαχείρισης, ενώ για άλλους μπορεί να συνδέονται περισσότερο με φόβο ή ανασφάλεια.
Δεν αγοράζουν κάτι απλώς επειδή είναι σε έκπτωση
Μια μεγάλη έκπτωση μπορεί να μοιάζει με ευκαιρία, όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι εξοικονομούμε χρήματα.
Ένας άνθρωπος που έχει μάθει από μικρός να προσέχει τα οικονομικά του μπορεί να σκέφτεται διαφορετικά: «Το χρειάζομαι πραγματικά;» πριν βάλει κάτι στο καλάθι.
Αν, για παράδειγμα, έχει ήδη δύο παρόμοια παλτά, μια έκπτωση 50% ίσως δεν αποτελεί αρκετό λόγο για να αγοράσει και τρίτο.
Η λογική είναι απλή: δεν εξοικονομείς χρήματα όταν αγοράζεις κάτι που δεν χρειαζόσουν εξαρχής.
Συγκρίνουν πάντα τις τιμές
Η έρευνα αγοράς μπορεί να γίνει δεύτερη φύση για κάποιον που μεγάλωσε μαθαίνοντας ότι κάθε ευρώ έχει αξία.
Πριν αγοράσει ένα προϊόν, μπορεί να ελέγξει διαφορετικά καταστήματα, να συγκρίνει μάρκες, να αναζητήσει προσφορές ή ακόμη και να περιμένει μέχρι να βρει καλύτερη τιμή.
Αυτό που για κάποιον άλλο μπορεί να μοιάζει υπερβολικό, για έναν άνθρωπο που έχει μεγαλώσει με οικονομικούς περιορισμούς μπορεί να είναι απολύτως φυσιολογικός τρόπος διαχείρισης των χρημάτων του.
Σβήνουν τα φώτα και βγάζουν τις συσκευές από την πρίζα
Μικρές καθημερινές σπατάλες, όπως ένα φως που μένει αναμμένο σε άδειο δωμάτιο ή μια συσκευή που παραμένει στην πρίζα χωρίς να χρησιμοποιείται, μπορεί να μην περνούν απαρατήρητες.
Για κάποιους ανθρώπους, το να ελέγχουν τα φώτα πριν φύγουν από το σπίτι ή να απενεργοποιούν συσκευές έχει γίνει αυτόματη συνήθεια.
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι φοβούνται να ξοδέψουν χρήματα. Μπορεί απλώς να έχουν μάθει να μην αφήνουν τίποτα να πηγαίνει χαμένο.
Προσπαθούν να περιορίζουν τις συνδρομές
Οι πολλές μικρές μηνιαίες χρεώσεις μπορούν εύκολα να επιβαρύνουν έναν οικογενειακό προϋπολογισμό.
Streaming υπηρεσίες, εφαρμογές, συνδρομές σε πλατφόρμες και άλλες επαναλαμβανόμενες πληρωμές μπορεί να συνεχίζονται για μήνες χωρίς να χρησιμοποιούνται πραγματικά.
Γι’ αυτό ένας άνθρωπος που προσέχει ιδιαίτερα τα οικονομικά του μπορεί να ελέγχει συχνά τις συνδρομές του και να ακυρώνει όσες δεν χρειάζεται.
Ένας τακτικός έλεγχος μπορεί, άλλωστε, να αποκαλύψει έξοδα που έχουν γίνει σχεδόν «αόρατα» μέσα στην καθημερινότητα.
Προετοιμάζονται πάντα για το απρόοπτο
Όταν ένα παιδί έχει μεγαλώσει σε περιβάλλον οικονομικής αβεβαιότητας, η ανάγκη να υπάρχει ένα σχέδιο Β μπορεί να παραμείνει και στην ενήλικη ζωή.
Ακόμη κι όταν τα οικονομικά έχουν βελτιωθεί, μπορεί να σκέφτεται: «Κι αν συμβεί κάτι;»
Έτσι, η δημιουργία ενός αποθέματος χρημάτων, ο προσεκτικός προγραμματισμός και η προσπάθεια να υπάρχει ένα οικονομικό «μαξιλάρι» μπορούν να λειτουργούν ως τρόποι αναζήτησης ασφάλειας.
Η σύνδεση ανάμεσα στις οικονομικές δυσκολίες της παιδικής ηλικίας και την ψυχική ευεξία στην ενήλικη ζωή έχει καταγραφεί και σε έρευνες. Μελέτη σε περισσότερους από 3.000 ενήλικες βρήκε συσχέτιση ανάμεσα στις οικονομικές συνθήκες της παιδικής ηλικίας και την ευημερία αργότερα στη ζωή.
Ελέγχουν συχνά το υπόλοιπο της τράπεζας
Υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν να γνωρίζουν ανά πάσα στιγμή πόσα χρήματα διαθέτουν.
Μπορεί να ανοίγουν την εφαρμογή της τράπεζας αρκετές φορές μέσα στην ημέρα ή να ελέγχουν το υπόλοιπό τους πριν κάνουν ακόμη και μια μικρή αγορά.
Αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη οικονομικής οργάνωσης, όμως όταν ο έλεγχος γίνεται συνεχής ανάγκη ή προκαλεί έντονη ανησυχία, μπορεί να συνδέεται περισσότερο με την ανάγκη για ασφάλεια.
Η ψυχολογία γύρω από το χρήμα δεν εξαρτάται πάντα από το πόσα χρήματα έχει κάποιος αντικειμενικά. Η υποκειμενική αίσθηση οικονομικής ασφάλειας μπορεί να επηρεάζει σημαντικά τη συμπεριφορά και το άγχος γύρω από τις δαπάνες.
Ψάχνουν κουπόνια και πόντους επιβράβευσης
Το να προσέχεις τα χρήματα δεν σημαίνει ότι δεν αγοράζεις τίποτα.
Αντίθετα, όταν χρειάζεται να γίνει μια αγορά, κάποιοι άνθρωποι μπορεί να αναζητήσουν πρώτα κουπόνια, εκπτωτικούς κωδικούς, πόντους επιβράβευσης ή κάποια καλύτερη προσφορά.
Μπορεί η εξοικονόμηση να είναι μόλις ένα ή δύο ευρώ, όμως για κάποιον που έχει μεγαλώσει με την αντίληψη ότι «τίποτα δεν πρέπει να πάει χαμένο», ακόμη και ένα μικρό ποσό έχει αξία.
Χρησιμοποιούν ένα προϊόν μέχρι να τελειώσει
Κρέμες, σαμπουάν, καλλυντικά, καθαριστικά ή άλλα προϊόντα μπορεί να χρησιμοποιούνται μέχρι την τελευταία σταγόνα πριν ανοιχτεί η επόμενη συσκευασία.
Για έναν άνθρωπο που έχει μεγαλώσει με περιορισμούς, το να πετάξει κάτι που μπορεί ακόμη να χρησιμοποιηθεί μπορεί να μοιάζει με περιττή σπατάλη.
Η συνήθεια αυτή μπορεί να είναι απολύτως πρακτική και οικονομική, χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα στη σχέση του ανθρώπου με τα χρήματα.
Η οικονομική δυσκολία δεν καθορίζει για πάντα τη σχέση μας με τα χρήματα
Το να μεγαλώσει κάποιος σε μια οικογένεια με οικονομικές δυσκολίες δεν σημαίνει ότι θα γίνει απαραίτητα υπερβολικά οικονομικός, φοβισμένος ή «τσιγκούνης» ως ενήλικας.
Μπορεί, όμως, να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την ασφάλεια, την κατανάλωση και την αποταμίευση.
Για κάποιους ανθρώπους, οι συνήθειες που απέκτησαν στην παιδική ηλικία λειτουργούν ως χρήσιμα εργαλεία οικονομικής υπευθυνότητας. Για άλλους, η ανάγκη να ελέγχουν συνεχώς τα έξοδα μπορεί να κρύβει τον φόβο ότι κάποια στιγμή τα χρήματα δεν θα είναι αρκετά.
Το σημαντικό είναι να μπορεί κανείς να ξεχωρίζει την οικονομική υπευθυνότητα από τον διαρκή φόβο της έλλειψης. Οι οικονομικές δυσκολίες της παιδικής ηλικίας μπορούν να αφήσουν αποτύπωμα, αλλά δεν καθορίζουν από μόνες τους ολόκληρη την ενήλικη ζωή.
