Γράφει η Ιωάννα Θεοδωρακοπούλου, PsyD, MSc, Counselling Psychologist – Psychotherapist / Infertility Counsellor, Head of Counselling services at SYNEIDOS ([email protected])
Υπάρχει μια συχνή παρεξήγηση γύρω από το gentle parenting. Ότι σημαίνει να μη φωνάζεις ποτέ, να μη μαλώνεις, να εξηγείς ατελείωτα, να αποφεύγεις κάθε ματαίωση και, τελικά, να αφήνεις το παιδί να κάνει ό,τι θέλει. Δεν είναι αυτό.
Ένα παιδί χρειάζεται όρια. Χρειάζεται να ακούσει «όχι». Χρειάζεται να ματαιωθεί. Χρειάζεται να συναντήσει έναν ενήλικα που θα μπορεί να του πει «δεν θα το κάνεις αυτό» και να παραμείνει σταθερός ακόμη κι όταν το παιδί θυμώνει, κλαίει ή αντιδρά.
Η διαφορά λοιπόν βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο τίθεται το όριο. Σε έναν πιο παραδοσιακό τρόπο ανατροφής, το όριο συχνά στηριζόταν στην εξουσία και στον φόβο. Κοινές φράσεις .. «Θα το κάνεις επειδή το λέω εγώ.» «Μη μου μιλάς έτσι.» «Αν συνεχίσεις, θα δεις.» «Πρέπει να με σέβεσαι.»
Και πράγματι, πολλές φορές αυτό λειτουργούσε.
Το παιδί σταματούσε. Αλλά ίσως το ερώτημα της ανατροφής δεν είναι μόνο αν το παιδί σταμάτησε. Είναι και τι συνέβη μέσα του για να σταματήσει. Έμαθε να καταλαβαίνει το όριο ή έμαθε να φοβάται την αντίδραση του γονιού; Έμαθε ότι ο θυμός του μπορεί να χωρέσει μέσα στη σχέση ή ότι όταν θυμώνει κινδυνεύει να χάσει τη σύνδεση; Έμαθε να συνεργάζεται επειδή κατανοεί ή επειδή περιμένει τιμωρία;
Γιατί ένα παιδί δεν μαθαίνει μόνο το συγκεκριμένο όριο. Μαθαίνει και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι σχετίζονται όταν υπάρχει σύγκρουση. Αν κάθε σύγκρουση καταλήγει σε φωνή, απειλή, ταπείνωση ή φόβο, αυτό μπορεί να γίνει μέρος του εσωτερικού του χάρτη για τις σχέσεις. Αν όμως βιώνει έναν γονιό που μπορεί να είναι σταθερός χωρίς να γίνεται τρομακτικός, μαθαίνει κάτι διαφορετικό. Ότι μπορεί να υπάρχει διαφωνία χωρίς να καταστρέφεται η σχέση. Ότι μπορεί να υπάρχει θυμός χωρίς να χάνεται η αγάπη. Ότι το «όχι» δεν σημαίνει «δεν σε αγαπώ».
Το gentle parenting, λοιπόν, δεν προσπαθεί να καταργήσει την εξουσία του γονιού. Προσπαθεί να μετακινήσει την εξουσία από το «Κάν’ το γιατί φοβάσαι τι θα γίνει αν δεν το κάνεις»
στο «Εγώ μπορώ να σου βάλω ένα όριο χωρίς να χρειάζεται να σε τρομάξω.» Μπορεί να λέμε «Δεν θα σε αφήσω να χτυπήσεις τον αδερφό σου.» και ταυτόχρονα «Βλέπω πόσο θυμωμένος είσαι.» Μπορούμε να κρατήσουμε το όριο χωρίς να ακυρώσουμε το συναίσθημα. Να μην υποχωρήσουμε, αλλά ούτε να ταπεινώσουμε. Να επιμείνουμε, αλλά χωρίς να κάνουμε το παιδί να αισθανθεί ότι η αγάπη μας εξαρτάται από την υπακοή του.
Αυτό δεν είναι χαλαρή ανατροφή. Είναι σταθερή ανατροφή με συναισθηματική ασφάλεια. Και εδώ αρχίζει το πιο δύσκολο κομμάτι. Τι γίνεται όταν ο ίδιος ο γονιός έχει μεγαλώσει διαφορετικά;
Γιατί δεν είναι καθόλου εύκολο να μεγαλώνεις ένα παιδί με τρόπους που εσύ δεν έχεις γνωρίσει. Αν όταν έκλαιγες άκουγες «σταμάτα τώρα», είναι πιθανό το κλάμα του δικού σου παιδιού να ξυπνά μέσα σου την ίδια παλιά ανάγκη ότι αυτό πρέπει να σταματήσει. Αν έμαθες ότι το «όχι» στον γονιό είναι ασέβεια, μπορεί η αντίσταση του παιδιού σου να βιώνεται ως προσωπική αμφισβήτηση. Αν μεγάλωσες με τιμωρία, απειλές ή φόβο, μπορεί όταν εξαντλείσαι να επιστρέφεις ασυναίσθητα σε αυτά που γνωρίζεις καλύτερα. Όχι επειδή δεν αγαπάς το παιδί σου. Αλλά επειδή κάτω από πίεση συχνά επιστρέφουμε σε ό,τι είναι περισσότερο εγγεγραμμένο μέσα μας.
Κάποια στιγμή, λοιπόν, η γονεϊκή δουλειά γίνεται και μια εσωτερική δουλειά. Όχι μόνο «Πώς θα συμπεριφερθώ στο παιδί μου;» αλλά: «Τι συμβαίνει μέσα μου τη στιγμή που θέλω να φωνάξω;»Τι με ενεργοποίησε; Τι φοβήθηκα; Μήπως αισθάνθηκα ότι με αμφισβητεί; Μήπως χρειάζομαι περισσότερο έλεγχο επειδή εγώ κάποτε έμαθα ότι χωρίς έλεγχο τα πράγματα ξεφεύγουν; Μήπως το συναίσθημα του παιδιού μου είναι τόσο δύσκολο να το αντέξω επειδή κανείς δεν έμαθε εμένα να αντέχω το δικό μου;
Και αυτή η επίγνωση δεν σημαίνει ότι από εδώ και πέρα θα είμαστε πάντα ψύχραιμοι. Θα φωνάξουμε. Θα χάσουμε την υπομονή μας. Θα πούμε κάτι που μετά θα μετανιώσουμε. Το ζητούμενο δεν είναι η τελειότητα. Είναι η επισκευή. Να μπορούμε να επιστρέψουμε και να πούμε ανοιχτά ότι δεν ήταν σωστό που σου φώναξα. «Ήμουν πολύ θυμωμένος, αλλά δεν ήταν δική σου δουλειά να διαχειριστείς τον θυμό μου. Το όριο παραμένει. Ο τρόπος που σου μίλησα όμως δεν ήταν αυτός που θέλω.»
Αυτή η στιγμή είναι ίσως πιο σημαντική απ’ όσο νομίζουμε. Γιατί το παιδί μαθαίνει ότι ο γονιός μπορεί να κάνει λάθος χωρίς να χάνει τη γονεϊκή του θέση. Ότι μπορούμε να αναγνωρίσουμε την ευθύνη μας χωρίς να καταρρεύσουμε. Ότι μια ρήξη δεν σημαίνει απαραίτητα εγκατάλειψη. Ότι μπορούμε να θυμώσουμε και μετά να επιστρέψουμε στη σχέση. Και έτσι, σιγά σιγά, αλλάζει κάτι βαθύτερο και σαφώς ουσιαστικότερο. Δεν μεγαλώνουμε απλώς το παιδί μας διαφορετικά. Ξαναμαθαίνουμε κι εμείς πώς είναι να βρίσκεσαι μέσα σε μια σχέση χωρίς ο φόβος να είναι το βασικό εργαλείο σύνδεσης.
Ίσως, τελικά, η σύγχρονη γονεϊκότητα να μην μας ζητά να μη γίνουμε ποτέ σαν τους γονείς μας. Αυτό θα ήταν μάλλον αδύνατο. Μας ζητά κάτι πιο δύσκολο. Κι αυτό είναι το να αναγνωρίσουμε τι κουβαλάμε. Να καταλάβουμε γιατί κάποια στιγμή, μέσα στην ένταση, θέλουμε να επαναλάβουμε ακριβώς αυτό που κάποτε μας πλήγωσε. Και τότε να έχουμε τη δυνατότητα να κάνουμε μια μικρή παύση. Να μην το μεταφέρουμε αυτόματα στο παιδί μας. Να επιλέξουμε διαφορετικά. Όχι τέλεια αλλά πιο συνειδητά.
Το ζητούμενο είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που δεν χρειάζεται να μας φοβούνται για να μπορούν να μας ακούν. Από τα πιο σημαντικά που μπορούμε να τους κληροδοτήσουμε είναι ότι μέσα σε μια σχέση μπορεί να υπάρχει όριο χωρίς φόβο, θυμός χωρίς απειλή, διαφωνία χωρίς απόρριψη….και αγάπη που δεν χρειάζεται την υπακοή για να υπάρχει.
