Νέα αντιπαράθεση έχει προκαλέσει το περιεχόμενο ορισμένων από τα νέα σχολικά βιβλία του Δημοτικού, στα οποία παρουσιάζονται διαφορετικές μορφές οικογένειας, μεταξύ των οποίων και οικογένειες με γονείς του ίδιου φύλου.
Η συζήτηση αφορά δύο νέα διδακτικά βιβλία που έχουν ενταχθεί στο πλαίσιο του Πολλαπλού Βιβλίου: το βιβλίο Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού «Η γλώσσα μου», των Εκδόσεων Νήσος, και το βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της ΣΤ΄ Δημοτικού, των Εκδόσεων Πουκαμισάς.
Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική διευκρίνιση: τα συγκεκριμένα βιβλία δεν είναι αυτά που θα πάρουν οι μαθητές στα χέρια τους τον Σεπτέμβριο του 2026. Η εφαρμογή τους συνδέεται με το νέο σύστημα του Πολλαπλού Βιβλίου, το οποίο προβλέπεται να τεθεί σε πλήρη εφαρμογή από το σχολικό έτος 2027-2028.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, σχολιάζοντας το ζήτημα, δήλωσε ότι «στην κυβέρνηση δεν υπάρχει woke ατζέντα» και υπογράμμισε: «τα φύλα είναι δύο, ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα. Ούτε Γονέας 1 υπάρχει ούτε Γονέας 2 υπάρχει».
Τι περιλαμβάνει το βιβλίο Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού
Στην πρώτη θεματική ενότητα του βιβλίου Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού, με τίτλο «Ποιοι είναι οι σημαντικοί αγαπημένοι γύρω μας;», οι μαθητές καλούνται να γνωρίσουν διαφορετικές οικογενειακές συνθέσεις μέσα από εικόνες.
Στο υλικό περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, απεικονίσεις οικογενειών με δύο πατέρες ή δύο μητέρες.
Η σχετική δραστηριότητα ζητά από τα παιδιά να παρατηρήσουν τις εικόνες, να τις συζητήσουν και να εντοπίσουν ποια από αυτές θυμίζει περισσότερο τη δική τους οικογένεια. Στη συνέχεια μπορούν να ζωγραφίσουν τη δική τους οικογένεια.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση έχει προκαλέσει αντιδράσεις, με το επίκεντρο της συζήτησης να βρίσκεται κυρίως στην ηλικία των μαθητών και στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται διαφορετικές οικογενειακές πραγματικότητες στις μικρές τάξεις του Δημοτικού.
Υπάρχει όμως ένα ακόμη στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη.
Το βιβλίο αυτό δεν είναι η μοναδική διαθέσιμη επιλογή. Στο σύστημα του Πολλαπλού Βιβλίου αποτελεί μία από τις τέσσερις επιλογές για τη Γλώσσα της Β΄ Δημοτικού και οι εκπαιδευτικοί θα επιλέγουν το διδακτικό υλικό που θα αξιοποιούν.
Τι αναφέρει το βιβλίο της ΣΤ΄ Δημοτικού
Πιο εκτενής είναι η αναφορά στις διαφορετικές μορφές οικογένειας στο βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της ΣΤ΄ Δημοτικού, το οποίο έχει συγγράψει ο κοινωνιολόγος Μανούσος Μαραγκουδάκης.
Στην πρώτη ενότητα, με τίτλο «Η ελληνική οικογένεια», γίνεται λόγος για τη «μεγάλη πολυμορφία» των οικογενειακών σχημάτων και παρουσιάζονται διαφορετικοί τύποι οικογένειας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η πυρηνική, η μονογονεϊκή, η εκτεταμένη και η θετή οικογένεια, ενώ υπάρχει και ειδική αναφορά στην «οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου».
Η αναφορά συνοδεύεται και από εκπαιδευτική δραστηριότητα. Οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες και κάθε ομάδα αναλαμβάνει να παρουσιάσει έναν διαφορετικό τύπο οικογένειας, δημιουργώντας σχετική αφίσα με φωτογραφίες και εικόνες. Παράλληλα, καλούνται να αναγνωρίσουν σε ποια κατηγορία εντάσσεται η δική τους οικογένεια.
Το βιβλίο έχει κωδικό 95 στο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων και εντάχθηκε σε αυτό στις 8 Απριλίου 2026. Έχει επίσης καταχωριστεί στο επίσημο ψηφιακό αποθετήριο «Μελίσπη» του ΔΙΟΦΑΝΤΟΥ.
Στην επίσημη καταχώριση αναφέρεται ως συγγραφέας ο Μανούσος Μαραγκουδάκης, ενώ ανάδοχος του διδακτικού πακέτου είναι οι Εκδόσεις Πουκαμισάς.
Και στην περίπτωση της ΣΤ΄ Δημοτικού, πάντως, το συγκεκριμένο εγχειρίδιο δεν αποτελεί τη μοναδική επιλογή, καθώς είναι ένα από τα τρία διαθέσιμα βιβλία για την Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή στο πλαίσιο του νέου συστήματος.
Ποια είναι η διαδικασία έγκρισης των βιβλίων
Με αφορμή τις αντιδράσεις, το υπουργείο Παιδείας παρέπεμψε στη διαδικασία αξιολόγησης που πραγματοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ).
Σύμφωνα με την τοποθέτηση του υπουργείου που μεταδόθηκε από το MEGA, τα βιβλία αξιολογήθηκαν από ανεξάρτητες επιστημονικές επιτροπές, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά περισσότερα από 900 μέλη. Η διαδικασία περιλάμβανε ελέγχους και επανελέγχους.
Το υπουργείο υποστηρίζει ότι τα βιβλία δημοσιεύθηκαν με βάση τις εισηγήσεις των επιτροπών αξιολόγησης και χωρίς παρεμβάσεις στο περιεχόμενό τους.
Η επίσημη καταχώριση του βιβλίου της ΣΤ΄ Δημοτικού το εντάσσει στο έργο «Συγγραφή, Αξιολόγηση και Ένταξη διδακτικών βιβλίων στο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων και στην Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Διδακτικών Βιβλίων», το οποίο υλοποιείται από το ΙΕΠ για την περίοδο 2021-2027.
Επομένως, πρόκειται για βιβλία που έχουν περάσει από την προβλεπόμενη θεσμική διαδικασία και έχουν ενταχθεί επίσημα στο νέο Μητρώο.
Αυτό, ωστόσο, δεν αποκλείει τη δημόσια κριτική για το περιεχόμενό τους. Η επιστημονική αξιολόγηση ενός βιβλίου αποτελεί διαφορετικό ζήτημα από τη συζήτηση για την καταλληλότητα, τη διατύπωση και την παιδαγωγική προσέγγιση που ακολουθείται.
Μαρινάκης: «Δεν υπάρχει καμία woke ατζέντα»
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, απαντώντας σε σχετική ερώτηση κατά τη διάρκεια ραδιοφωνικής συνέντευξης στο MEGA NEWS 104,6, αναφέρθηκε και στην προσωπική του ιδιότητα ως πατέρα.
Όπως είπε:
«ως πατέρας ενός παιδιού τριών ετών με απασχόλησε πολύ αυτή η είδηση. Το Υπουργείο απάντησε υπηρεσιακά για το πώς καταρτίζεται το πρόγραμμα σπουδών, πώς επιλέγονται τα βιβλία. Η απάντηση αυτή σε όποιον θέλει είναι διαθέσιμη από το Υπουργείο Παιδείας… Θεωρώ -και αυτό είναι κάτι το οποίο θα το πω χωρίς να φοβάμαι- όπως έχω αποδείξει ότι απαντάω, ότι όταν επιλέγουμε βιβλία, όταν επιλέγουμε προγράμματα σπουδών ειδικά για παιδιά δημοτικού, πολλώ δε μάλλον για παιδιά πρώτης, δευτέρας, τρίτης δημοτικού, πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί και να δείχνουμε αυξημένη ευαισθησία».
Παράλληλα, ο κ. Μαρινάκης υποστήριξε ότι δεν προκύπτει κυβερνητική πολιτική προς αυτή την κατεύθυνση, λέγοντας:
«ένα ολόκληρο κράτος, οι δημόσιες υπηρεσίες, οι νόμοι οι οποίοι έχουν ψηφιστεί, ο τρόπος που κάποιος βγάζει ταυτότητα, ο τρόπος που κάποιος βγάζει διαβατήριο από πουθενά δεν προκύπτει, από καμία νομοθέτηση, από καμία απόφαση Υπουργών, Υφυπουργών, Γενικών γραμματέων ότι η Κυβέρνηση αυτή έχει έστω και υποψία εφαρμογής woke ατζέντα».
Και πρόσθεσε:
«Άλλο πράγμα η ανάδειξη ενός θέματος και η αντιμετώπισή του, και άλλο πράγμα το κίνητρο για woke ατζέντα -να μην αλλάζουμε το μέγεθος των ειδήσεων. Ναι, να απαντάμε στον κόσμο και το κάθε Υπουργείο, αλλά είναι άλλο πράγμα κάτι που μπορεί να ενόχλησε. Και εγώ δεν έκρυψα τα λόγια μου. Και είναι άλλο πράγμα να πει κανείς, ότι για αυτούς τους λόγους η Κυβέρνηση αυτή έχει woke ατζέντα. Ούτε έχει τέτοια διάθεση, ούτε εφαρμόζει τέτοια πολιτική, ούτε πρόκειται να εφαρμόσει. Τα φύλα είναι δύο. Ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα. Ούτε Γονέας 1 υπάρχει ούτε Γονέας 2 υπάρχει».
Τι απαντά ο συγγραφέας του βιβλίου
Από την πλευρά του, ο συγγραφέας του βιβλίου της ΣΤ΄ Δημοτικού, Μανούσος Μαραγκουδάκης, διαφωνεί με την ερμηνεία ότι η συγκεκριμένη αναφορά αποτελεί μέρος κάποιας «woke ατζέντας».
Σε δηλώσεις του στο MEGA NEWS 104,6, υποστήριξε ότι η παρουσίαση οικογενειών με ομόφυλους γονείς εντάσσεται στην προσπάθεια του βιβλίου να παρουσιάσει τις σύγχρονες μορφές οικογένειας και δεν αποτελεί ιδεολογική προώθηση.
Όπως εξήγησε, η συγκεκριμένη οικογενειακή μορφή παρουσιάζεται μαζί με άλλες κατηγορίες, όπως η πυρηνική, η μονογονεϊκή, η εκτεταμένη και η θετή οικογένεια.
Το νομικό πλαίσιο για τις οικογένειες με γονείς ίδιου φύλου
Στη συζήτηση έχει μπει και το ισχύον νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα, μετά την ψήφιση του νόμου 5089/2024, με τον οποίο θεσπίστηκε η ισότητα στον πολιτικό γάμο ανεξαρτήτως φύλου.
Παράλληλα, ο νόμος περιλαμβάνει ρυθμίσεις που αφορούν ζητήματα οικογενειακών και γονικών δικαιωμάτων.
Έτσι, η αναφορά σε οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου σε ένα σχολικό βιβλίο συνδέεται με μια πραγματικότητα που πλέον αναγνωρίζεται και από το ελληνικό θεσμικό πλαίσιο.
Το ζήτημα που εξακολουθεί να προκαλεί συζήτηση αφορά κυρίως αν, σε ποια ηλικία και με ποιον παιδαγωγικό τρόπο θα πρέπει να παρουσιάζονται αυτές οι οικογενειακές μορφές στους μαθητές.
Η οικογενειακή πραγματικότητα στην Ελλάδα αλλάζει
Η συζήτηση για το περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων συνδέεται ευρύτερα και με τις αλλαγές που έχουν σημειωθεί στην ελληνική κοινωνία.
Τα στοιχεία της τελευταίας Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών της ΕΛΣΤΑΤ καταγράφουν μεταβολές στην οικογενειακή κατάσταση του πληθυσμού.
Μεταξύ 2011 και 2021 καταγράφηκε μείωση κατά 10,8% στον αριθμό των έγγαμων, ενώ αυξήθηκαν οι διαζευγμένοι, τα άτομα σε διάσταση και όσοι βρίσκονται σε σύμφωνο συμβίωσης.
Ενδεικτικά, τα άτομα που βρίσκονταν σε σύμφωνο συμβίωσης αυξήθηκαν από 1.765 το 2011 σε 39.984 το 2021, ενώ ο αριθμός των διαζευγμένων αυξήθηκε από 332.018 σε 484.237.
Τα δεδομένα αυτά δεν δίνουν από μόνα τους απάντηση στο ερώτημα για το πώς πρέπει να δομείται ένα συγκεκριμένο σχολικό βιβλίο. Αποτυπώνουν όμως μια κοινωνία στην οποία οι οικογενειακές μορφές είναι πλέον περισσότερο διαφορετικές.
Το βασικό ερώτημα είναι παιδαγωγικό
Πέρα από την πολιτική αντιπαράθεση, στο επίκεντρο βρίσκεται ένα ευρύτερο ερώτημα σχετικά με τον ρόλο του σχολικού βιβλίου.
Θα πρέπει ένα εγχειρίδιο να παρουσιάζει αποκλειστικά το παραδοσιακό οικογενειακό μοντέλο ή να συμπεριλαμβάνει και διαφορετικές μορφές οικογένειας που υπάρχουν σήμερα στην κοινωνία;
Και, στην περίπτωση που παρουσιάζονται, ποια είναι η κατάλληλη ηλικία και ποιος ο παιδαγωγικά ενδεδειγμένος τρόπος;
Η προσέγγιση στη Β΄ Δημοτικού γίνεται μέσα από εικόνες και μια απλή δραστηριότητα, όπου το παιδί καλείται να αναγνωρίσει τη δική του οικογένεια. Στη ΣΤ΄ Δημοτικού το θέμα παρουσιάζεται πιο αναλυτικά, μέσα από την Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή και την κατηγοριοποίηση διαφορετικών οικογενειακών σχημάτων.
Η ηλικιακή διαφορά είναι επομένως σημαντική, καθώς διαφορετική είναι η παιδαγωγική προσέγγιση που μπορεί να ακολουθηθεί με ένα παιδί επτά ετών και διαφορετική με μαθητές 11-12 ετών.
Τι αλλάζει με το Πολλαπλό Βιβλίο
Η συγκεκριμένη συζήτηση γίνεται παράλληλα με μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σύστημα των σχολικών βιβλίων.
Με το Πολλαπλό Βιβλίο, οι εκπαιδευτικοί δεν θα έχουν στη διάθεσή τους ένα και μοναδικό εγκεκριμένο εγχειρίδιο για κάθε μάθημα. Θα υπάρχουν περισσότερα εγκεκριμένα διδακτικά βιβλία και πακέτα και ο εκπαιδευτικός θα επιλέγει εκείνο που θα αξιοποιήσει στη διδασκαλία.
Έτσι, το βιβλίο της Β΄ Δημοτικού που βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης αποτελεί μία από τέσσερις επιλογές, ενώ το βιβλίο της ΣΤ΄ Δημοτικού είναι μία από τρεις επιλογές για την Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή.
Η πλήρης εφαρμογή του νέου συστήματος έχει προγραμματιστεί για το σχολικό έτος 2027-2028.
Το υπουργείο Παιδείας έχει ανακοινώσει ότι το νέο σύστημα θα αφορά τις τάξεις από την Α΄ Δημοτικού έως και την Α΄ Λυκείου, ενώ τον Απρίλιο του 2026 είχε ανακοινωθεί η έγκριση 230 βιβλίων και διδακτικών πακέτων.
Με αυτό το δεδομένο, τα συγκεκριμένα εγχειρίδια αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης μεταρρύθμισης του εκπαιδευτικού υλικού και όχι βιβλία που θα διανεμηθούν στους μαθητές με την έναρξη της φετινής σχολικής χρονιάς.
