Νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο JAMA συνδέει την κατοχή προσωπικού smartphone στην πρώιμη εφηβεία με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων διατροφικών διαταραχών. Τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν ότι το κινητό προκαλεί τις διαταραχές, αλλά ανοίγουν ξανά τη συζήτηση για το πότε και με ποιους όρους αποκτούν τα παιδιά το πρώτο τους smartphone.
Τα παιδιά αποκτούν προσωπικό smartphone σε ολοένα μικρότερη ηλικία. Μαζί όμως με την ευκολία επικοινωνίας και την πρόσβαση στην πληροφορία, αυξάνεται και η έκθεσή τους σε ένα περιβάλλον γεμάτο εικόνες «ιδανικών» σωμάτων, αναρτήσεις γύρω από δίαιτες και γυμναστική και διαρκή σύγκριση με συνομηλίκους.
Μελέτη που δημοσιεύτηκε φέτος στο επιστημονικό περιοδικό JAMA εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στην κατοχή smartphone και στα συμπτώματα διατροφικών διαταραχών κατά την πρώιμη εφηβεία. Στην έρευνα συμμετείχαν 8.957 έφηβοι και το 70% είχε ήδη δικό του smartphone στην ηλικία των 12 ετών. Η κατοχή smartphone συσχετίστηκε, τόσο στη συγχρονική όσο και στην προοπτική ανάλυση, με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων διατροφικών διαταραχών, όπως επεισόδια υπερφαγίας και σύνδεση της αυτοαξίας με το βάρος.
Η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», παραθέτει τα σημαντικότερα σημεία της μελέτης.
Τι ακριβώς εξέτασε η μελέτη
Μέχρι σήμερα, οι συσχετίσεις ανάμεσα στην ηλικία απόκτησης smartphone και στον κίνδυνο εμφάνισης διατροφικών διαταραχών στους εφήβους δεν είχαν μελετηθεί επαρκώς. Η έρευνα βασίστηκε στη μεγάλη αμερικανική μελέτη Adolescent Brain Cognitive Development, γνωστή ως ABCD. Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από 21 ερευνητικά κέντρα στις ΗΠΑ, ενώ το δείγμα σχεδιάστηκε ώστε να λαμβάνει υπόψη παράγοντες όπως η φυλή, η εθνικότητα, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση και ο βαθμός αστικοποίησης.
Τα δεδομένα αναλύθηκαν την περίοδο 2025-2026 και οι ερευνητές εξέτασαν την παρουσία συμπτωμάτων υπερφαγίας, ακατάλληλων αντισταθμιστικών συμπεριφορών για την αποτροπή της αύξησης του βάρους, ανησυχίας για το βάρος, σύνδεσης της αυτοαξίας με το βάρος και γενικότερα οποιουδήποτε συμπτώματος διατροφικής διαταραχής στις ηλικίες των 12 και 14 ετών.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα
Από τους 8.957 συμμετέχοντες, εκ των οποίων το 52% ήταν αγόρια, οι 6.225, δηλαδή το 70%, είχαν δικό τους smartphone στην ηλικία των 12 ετών.
Στην ηλικία των 12 ετών, το συχνότερο σύμπτωμα διατροφικής διαταραχής ήταν τα επεισόδια υπερφαγίας, που καταγράφηκαν στο 9,2% των συμμετεχόντων. Στην ηλικία των 14 ετών, συχνότερες ήταν οι αντισταθμιστικές συμπεριφορές, σε ποσοστό 20,5%.
Στις πολυπαραγοντικές αναλύσεις, η κατοχή smartphone στην ηλικία των 12 ετών συνδέθηκε με υψηλότερο επιπολασμό συμπτωμάτων υπερφαγίας, μεγαλύτερη πιθανότητα σύνδεσης της αυτοαξίας με το βάρος και γενικότερα με την παρουσία οποιουδήποτε συμπτώματος διατροφικής διαταραχής.
Η ίδια συσχέτιση φάνηκε και στις προοπτικές αναλύσεις. Οι έφηβοι που είχαν smartphone στα 12 εμφάνιζαν αργότερα υψηλότερο κίνδυνο για συμπτώματα υπερφαγίας, ακατάλληλες αντισταθμιστικές συμπεριφορές με στόχο την αποτροπή αύξησης βάρους, σύνδεση της αυτοαξίας με το βάρος και παρουσία οποιουδήποτε συμπτώματος διατροφικής διαταραχής.
Τι ρόλο παίζει ο τρόπος χρήσης του smartphone
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ο πιθανός μηχανισμός της συσχέτισης αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται το smartphone.
Το προσωπικό κινητό δίνει στον έφηβο συχνή και ιδιωτική πρόσβαση σε εξατομικευμένο περιεχόμενο. Εικόνες «ιδανικών» σωμάτων, αναρτήσεις για δίαιτα ή γυμναστική και η συνεχής σύγκριση με συνομηλίκους ενδέχεται να ενισχύουν τη δυσαρέσκεια για το σώμα.
Η πρώιμη εφηβεία αποτελεί ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο. Οι σωματικές αλλαγές της ήβης συμπίπτουν με την αυξημένη σημασία που αποκτά η αποδοχή από τους άλλους. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η εξωτερική εμφάνιση μπορεί να αποκτήσει δυσανάλογο βάρος στην αυτοεκτίμηση του παιδιού.
Ύπνος, άγχος και ακραίες διατροφικές πρακτικές
Οι συγγραφείς της μελέτης προτείνουν και άλλες πιθανές εξηγήσεις. Η έκθεση σε περιεχόμενο που προωθεί ακραίες διατροφικές πρακτικές μπορεί να τις παρουσιάζει ως φυσιολογικές ή επιθυμητές. Παράλληλα, η χρήση του κινητού τη νύχτα μπορεί να διαταράξει τον ύπνο, επηρεάζοντας τη ρύθμιση της όρεξης και των συναισθημάτων.
Το διαδικτυακό στρες θα μπορούσε επίσης να συμβάλλει στη χρήση του φαγητού ως τρόπου διαχείρισης δυσάρεστων συναισθημάτων.
Τι κρατάμε από τη μελέτη
Η κατοχή smartphone στην ηλικία των 12 ετών συσχετίστηκε με περισσότερα συμπτώματα διατροφικών διαταραχών. Το εύρημα υποδηλώνει ότι η ηλικία στην οποία ένα παιδί αποκτά το πρώτο του smartphone ενδέχεται να σχετίζεται με τον κίνδυνο εμφάνισης τέτοιων συμπτωμάτων.
Τα δεδομένα μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση πιο σαφών συστάσεων γύρω από τη χρήση smartphone στην πρώιμη εφηβεία, με στόχο τη σωματική και ψυχική ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και τη διαμόρφωση μιας υγιούς σχέσης με το φαγητό και την εικόνα του σώματος.
