Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Γονιμότητας, μιλήσαμε για τις θεραπείες υπογονιμότητας* με την η Δρ. Χρυσάνθη Σαρδέλη, Μαιευτήρα-Γυναικολόγο, Κλινικό Φαρμακολόγο με εξειδίκευση στην Αναπαραγωγική Τοξικολογία και Αναπλ. Καθηγήτρια Φαρμακολογίας-Κλινικής Φαρμακολογίας ΑΠΘ.
Δύο έως 8% (αναλόγως της χώρας) όλων των γεννήσεων παγκοσμίως προκύπτουν μέσω χρήσης τεχνολογιών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ART). Η πλειοψηφία των παιδιών που γεννιούνται με αυτόν τον τρόπο είναι απολύτως υγιή, αλλά κάποια μπορεί να εμφανίζουν συγγενείς ανωμαλίες (δηλαδή περισσότερο ή λιγότερο σημαντικές ανατομικές, ψυχικές, νευροαναπτυξιακές ή άλλες βλάβες). Ο συνολικός κίνδυνος εμφάνισης συγγενών ανωμαλιών στο γενικό πληθυσμό είναι χαμηλός, και ακόμη και με τις θεραπείες αντιμετώπισης της υπογονιμότητας, ο κίνδυνος παραμένει σχετικά χαμηλός και διαφέρει αναλόγως του τύπου της θεραπείας (φαρμακευτική ή άλλη) αλλά και του αιτίου της υπογονιμότητας σε συνδυασμό με το φύλο και την ηλικία του υποβοηθούμενου ατόμου. Συγκεκριμένα, ο κίνδυνος γέννησης ενός παιδιού με συγγενή ανωμαλία στο γενικό πληθυσμό είναι περίπου 3-5%. Μετά από έναν κύκλο εξωσωματικής γονιμοποίησης (ΙVF), η πιο αξιόπιστη τρέχουσα εκτίμηση είναι ότι το ποσοστό αυξάνεται κατά περίπου 1 τοις εκατό.
Συγγενείς ανωμαλίες: Πόσο αυξάνεται ο κίνδυνος με την ART;
Είναι σημαντικό να αναφερθεί εξαρχής πως πρόσφατα αλλά και παλιότερα ερευνητικά δεδομένα υποδηλώνουν ότι ο αυξημένος κίνδυνος συγγενών ανωμαλιών στα παιδιά που γεννιούνται μέσω ART μπορεί να συνδέεται με τα ίδια τα προβλήματα υγείας που προκαλούν υπογονιμότητα στους υποψήφιους γονείς και όχι με τόσο με τις ενδεδειγμένες και ορθώς εφαρμοζόμενες σχετικές θεραπείες.
Εστιάζοντας όμως στη φαρμακοθεραπεία: υπάρχουν ορισμένες μελέτες που υποδηλώνουν ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης συγγενών ανωμαλιών στα μωρά που συλλαμβάνονται μέσω αυτών, ιδίως σε εκείνα που γεννιούνται με IVF ή ενδοκυτταροπλασματική έγχυση σπέρματος (ICSI) ή μετά από λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων αντιμετώπισης της υπογονιμότητας, παρά το γεγονός ότι τα σχετικά σχήματα φαρμακοθεραπείας είναι σε γενικές γραμμές ασφαλή, εκτός από αποτελεσματικά.
Οι παράγοντες που ενδέχεται να ενισχύουν τον κίνδυνο
Πού μπορεί να οφείλεται αυτή η αύξηση κινδύνου; Κάποιες φορές αυτό μπορεί να οφείλεται σε συμπληρωματικές θεραπείες που λαμβάνονται τόσο πριν (π.χ. κάποιες κατηγορίες αντιβιοτικών ή άλλων ανοσοτροποποιητικών φαρμάκων) με σκοπό τη βελτίωση των πιθανοτήτων εμφύτευσης, όσο και μετά την επίτευξη κύησης (π.χ. ορμόνες του θήλεως) για την ελάττωση του κινδύνου αποβολής. Κάποιες άλλες φορές αυτό οφείλεται στο ότι οι κυήσεις που επιτυγχάνονται μέσω ART συσχετίζονται με αυξημένη πιθανότητα λήψης φαρμάκων που προκαλούν αύξηση του κινδύνου πρόκλησης συγγενών ανωμαλιών, αλλά που η λήψη τους επιβάλλεται λόγω του οφέλους για την υγεία της μητέρας, ειδικά όταν αυτό συμβαίνει στο πρώτο τρίμηνο της κύησης. Τέλος, πολύ συχνά οι κυήσεις που επιτυγχάνονται μέσω ART αφορούν γυναίκες αλλά και άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας, γεγονός το οποίο από μόνο του αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης συγγενών ανωμαλιών στα κυοφορούμενα έμβρυα.
Η μεγάλη εικόνα: Πλειοψηφία υγιών γεννήσεων και η σημασία της ενημέρωσης
Τα υπάρχοντα επιστημονικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι η συντριπτική πλειοψηφία των μωρών που γεννιούνται μέσω ART είναι υγιή και δεν υπάρχει προς το παρόν ισχυρή επιστημονική απόδειξη πως οι εγκυμοσύνες που προκύπτουν έτσι δεν είναι ασφαλείς. Είναι σημαντικό για τα ζευγάρια που υποβάλλονται σε ART να συζητούν τους πιθανούς κινδύνους και τα οφέλη με τον γιατρό τους, όπως απαραίτητη είναι η εξατομίκευση της παρεχόμενης ιατρικής φροντίδας για τις γυναίκες που υποβάλλονται σε θεραπείες για την αντιμετώπιση προβλημάτων υπογονιμότητας (ασχέτως αιτίου), συμπεριλαμβανόμενης της προγεννητικής υπερηχογραφικής εξέτασης των εμβρύων (με έμφαση στο καρδιαγγειακό σύστημα), αλλά και η στενή παρακολούθηση των κυήσεων υψηλού κινδύνου που συχνά προκύπτουν μετά από ART.
*Το παρόν άρθρο περιέχει εκλαϊκευμένες πληροφορίες που αντλήθηκαν από επιστημονικές δημοσιεύσεις διαθέσιμες σε βάσεις δεδομένων, όπως το Pubmed και το Scopus, όπως και από τις ισχύουσες διεθνείς κλινικές οδηγίες. Οι πληροφορίες που εμφανίζονται εδώ δεν αποτελούν κλινική υπόδειξη ή έκδοση συνταγής για επίλυση συγκεκριμένων ιατρικών προβλημάτων αλλά στοχεύουν στο να αυξήσουν τη γνώση του ή της αναγνώστριας και να βοηθήσουν στην καλύτερη κατανόηση των διαθέσιμων θεραπειών. Η τελική επιλογή θεραπείας ή η παράλειψη της γίνεται μόνο σε συνεργασία και με τη σύμφωνη γνώμη του ή της γιατρού κάθε υπογόνιμου ατόμου.
