Σε λίγες ημέρες θα βγουν τα αποτελέσματα από τις Πανελλήνιες 2025. Κι επειδή τόσο εμείς όσο και τα παιδιά βασανιζόμαστε από την αγωνία μας, ζητήσαμε συμβουλή από την Αλεξάνδρα Σιγάλα, Συστημική και Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια και δημιουργό του perimenoume.gr
Οι Πανελλήνιες εξετάσεις αποτελούν μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές στη ζωή ενός εφήβου στην Ελλάδα, εφόσον καθορίζουν την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ωστόσο, η υπερβολική πίεση που ασκείται στα παιδιά που δίνουν, μπορεί να έχει μακροχρόνιες συνέπειες στη ψυχική τους υγεία και την αυτοεκτίμησή τους. Η πίεση που βιώνουν οι μαθητές δεν περιορίζεται μόνο στην ακαδημαϊκή δυσκολία. Στη δουλειά μου, ως ψυχοθεραπεύτρια, συζητώ συχνά με ανθρώπους μεγαλύτερων ηλικιών, σαραντάρηδες και εξηντάρηδες, οι οποίοι, δεκαετίες μετά, θυμούνται με έντονο αρνητικό συναισθηματικό φορτίο την περίοδο των Πανελληνίων. Περιγράφουν πώς ένιωθαν ότι κουβαλούσαν την “τιμή” της οικογένειας, με γονείς που συνέδεαν την επιτυχία τους με την κοινωνική καταξίωση. Η “αποτυχία” σε αυτές τις εξετάσεις, δηλαδή η μη εισαγωγή στη σχολή πρώτης επιλογής, συχνά τους στιγμάτισε, οδηγώντας σε αισθήματα ντροπής και ανεπάρκειας. Η κοινωνία μας, δυστυχώς, συνεχίζει να εξιδανικεύει την επιτυχία στις Πανελλήνιες, με τα ΜΜΕ να προβάλλουν αριστούχους σαν ήρωες, ενώ οι μαθητές που δεν τα καταφέρνουν συχνά αντιμετωπίζουν απογοήτευση ή ακόμα και βίαιες αντιδράσεις από το οικογενειακό περιβάλλον.
Δεν είναι όλα τα παιδιά ίδια
Ένα κρίσιμο σημείο που συχνά παραβλέπεται είναι ότι δεν είναι όλα τα παιδιά ίδια. Κάθε μαθητής έχει διαφορετικές ικανότητες, ενδιαφέροντα και τρόπους μάθησης. Οι Πανελλήνιες, με την τυποποιημένη τους μορφή, ευνοούν όσους μπορούν να αποδώσουν υπό πίεση σε γραπτές εξετάσεις, αλλά δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα το σύνολο των δεξιοτήτων ενός παιδιού. Για παράδειγμα, ένας μαθητής μπορεί να διαπρέψει σε πρακτικά πεδία, όπως η τεχνολογία ή οι τέχνες, αλλά να δυσκολεύεται σε θεωρητικά μαθήματα όπως τα Αρχαία Ελληνικά. Ένας άλλος μπορεί να έχει δημιουργικές δεξιότητες που δεν αξιολογούνται από το σύστημα. Η υπερβολική έμφαση στις Πανελλήνιες αγνοεί αυτές τις διαφορές, οδηγώντας συχνά σε αδικία και απογοήτευση.
Οι Πανελλήνιες δεν είναι μονόδρομος
Η αντίληψη ότι οι Πανελλήνιες είναι ο μοναδικός δρόμος για επαγγελματική επιτυχία είναι ξεπερασμένη. Σήμερα, υπάρχουν πολλοί εναλλακτικοί τρόποι για να πετύχει κανείς την επαγγελματική καταξίωση. Επαγγελματικά Λύκεια (ΕΠΑΛ) προσφέρουν εξειδικευμένη εκπαίδευση σε τομείς όπως η πληροφορική ή η μηχανική, ενώ ιδιωτικά κολέγια και προγράμματα κατάρτισης παρέχουν πιστοποιήσεις που αναγνωρίζονται στην αγορά εργασίας. Επιπλέον, η επιχειρηματικότητα και η αυτοαπασχόληση κερδίζουν έδαφος, με πολλούς νέους να δημιουργούν δικές τους επιχειρήσεις χωρίς να χρειάζονται πτυχίο, με την βοήθεια του ChatGPT. Στο ίδιο πνεύμα, η αγορά εργασίας αλλάζει ραγδαία, με την έλευση της τεχνητής νοημοσύνης να επαναπροσδιορίζει τις δεξιότητες που ζητούνται. Επαγγέλματα που κάποτε θεωρούνταν “ασφαλή” μέσω των Πανελληνίων, όπως η νομική ή η ιατρική, ανταγωνίζονται πλέον νέα πεδία, όπως η τεχνητή νοημοσύνη.
Τι μπορούμε να κάνουμε ως γονείς
Οι γονείς παίζουμε καθοριστικό ρόλο στο πώς τα παιδιά μας βιώνουν τις Πανελλήνιες. Αντί να ενισχύουμε το άγχος τους, μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα υποστηρικτικό περιβάλλον που προάγει την ψυχική υγεία και την αυτοπεποίθηση. Ακολουθούν συγκεκριμένες προτάσεις:
- Αγάπη άνευ όρων: Οι γονείς πρέπει να δείχνουν στα παιδιά τους ότι τα αγαπούν ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των εξετάσεων. Ένα απλό “σε αγαπώ ό,τι κι αν γίνει” μπορεί να μειώσει το άγχος και να δώσει στα παιδιά την ασφάλεια που χρειάζονται. Η γονεϊκή αγάπη δεν πρέπει να συνδέεται με την επιτυχία, αλλά με την ίδια την ύπαρξη του παιδιού – τα αγαπάμε για αυτό που είναι, και όχι για αυτό που καταφέρνουν.
- Καθησύχαση και υποστήριξη: Είναι σημαντικό οι γονείς να καθησυχάζουν τα παιδιά τους ότι δεν είναι μόνα τους. Φράσεις όπως “Θα βρούμε μαζί τον δρόμο” ή “Υπάρχουν πολλοί τρόποι να πετύχεις” μπορούν να αποφορτίσουν την πίεση. Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν στην έρευνα εναλλακτικών επιλογών, όπως προγράμματα κατάρτισης ή ευκαιρίες στο εξωτερικό.
- Αποσύνδεση της επιτυχίας από την οικογενειακή τιμή: Οι γονείς πρέπει να ξεκαθαρίσουν ότι οι Πανελλήνιες είναι μια προσωπική πρόκληση για το παιδί, όχι ένα μέσο για να “ανυψωθεί” ή να “καταρρκωθεί” η οικογένεια. Η επιτυχία ή η αποτυχία δεν καθορίζει την αξία του παιδιού ούτε την υπόσταση της οικογένειας. Αντίθετα, οι γονείς μπορούν να τονίσουν ότι η προσπάθεια και η ανθεκτικότητα είναι αυτά που μετρούν.
- Ενθάρρυνση της αυτογνωσίας: Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να ανακαλύψουν τα δυνατά τους σημεία και τα ενδιαφέροντά τους, αντί να τα πιέζουν προς “πετυχημένες” σχολές. Για παράδειγμα, ένα παιδί με κλίση στην τεχνολογία μπορεί να επωφεληθεί από μαθήματα προγραμματισμού αντί να στοχεύει μόνο σε σχολές πληροφορικής μέσω Πανελληνίων.
- Διαχείριση του άγχους: Οι γονείς μπορούν να ενθαρρύνουν τεχνικές χαλάρωσης, όπως βαθιές αναπνοές, διαλογισμό ή ελαφριά άσκηση, για να βοηθήσουν τα παιδιά να διαχειριστούν το στρες. Επιπλέον, μπορούν να περιορίσουν τις συζητήσεις για τις εξετάσεις στο σπίτι, δημιουργώντας έναν χώρο όπου το παιδί νιώθει ελεύθερο να εκφραστεί χωρίς κριτική.
Οι Πανελλήνιες εξετάσεις είναι μια σημαντική στιγμή, αλλά δεν πρέπει να καθορίζουν την αξία ενός παιδιού ή το μέλλον του. Η υπερβολική πίεση μπορεί να οδηγήσει σε μακροχρόνια ψυχολογικά προβλήματα, όπως έχω δει σε πολλούς θεραπευόμενους. Αντί να “τρελαίνουμε” τα παιδιά με τις Πανελλήνιες, μπορούμε να τα υποστηρίξουμε με αγάπη, κατανόηση και ευελιξία. Η επαγγελματική επιτυχία δεν περνάει μόνο μέσα από τις εξετάσεις, και ο κόσμος της εργασίας αλλάζει με τρόπους που δεν μπορούμε να προβλέψουμε. Ας δώσουμε στα παιδιά μας το ελεύθερο να ονειρευτούν, να δοκιμάσουν και να βρουν τον δικό τους δρόμο, με δεδομένη την δική μας υποστήριξή σε κάθε τους βήμα.
