Ο Ιωάννης Σιδέρης στο Infokids.gr: «Το 2021 θα είναι η χρονιά που οι Έλληνες θα φτάσουμε επιτέλους στην ουσία της ανακύκλωσης»

Το νέο νομοσχέδιο για την ανακύκλωση που αναμένεται να ψηφιστεί τις επόμενες ημέρες από τη Βουλή πρόκειται να φέρει πραγματικά μεγάλες αλλαγές στην διαδικασία της ανακύκλωσης στην Ελλάδα, τόσο σε επίπεδο οικογένειας, όσο και υποδομών στις τοπικές αυτοδιοικήσεις. Ο Διευθύνων Σύμβουλος του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης κ. Ιωάννης Σιδέρης έδωσε στο Infokids.gr μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συνέντευξη, κατά την οποία μας μίλησε για το τι οδήγησε στις μεγάλες αυτές αλλαγές, τι θα γίνει με τα πλαστικά μπουκαλάκια του νερού τα επόμενα χρόνια, γιατί χρειαζόμαστε άμεσα περισσότερους καφέ κάδους στις γειτονιές μας, πού πηγαίνουν τα ανακυκλώσιμα υλικά μετά την διαλογή τους και πολλά ακόμα σημαντικά που οφείλουμε να γνωρίζουμε ως γονείς, αλλά και πολίτες του κόσμου που αναγνωρίζουμε, ότι η καταστροφή του περιβάλλοντος δεν θα σταματήσει –αλλά πρέπει, τουλάχιστον, να καθυστερήσει.

Κ. Σιδέρη, η χώρα μας άργησε, συγκριτικά με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές να μπει στη λογική της ανακύκλωσης. Δυστυχώς, ακόμα και σήμερα, μια συνήθεια καθιερωμένη στον δυτικό κόσμο, δεν έχει ακόμα βρει εκφραστές από το 100% του πληθυσμού. Βλέπετε τουλάχιστον να υπάρχει κάποια πρόοδος στην αντίληψη και την ανταπόκριση του κόσμου χρόνο με τον χρόνο; Είναι αρκετή ώστε να φτάσουμε στα επίπεδα άλλων, πιο eco-friendly χωρών;

Είναι μία πραγματικότητα ότι η χώρα μας, συγκριτικά με υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, είναι πιο πίσω. Σίγουρα, όμως, υπάρχει πρόοδος στην αντίληψη του κόσμου χρόνο με τον χρόνο –δηλαδή, ο κόσμος γνωρίζει ότι είναι σημαντική η ανακύκλωση, αλλά ενδεχομένως να μη γνωρίζει ακριβώς τι πρέπει να κάνει. Άρα απαιτείται καλύτερη ενημέρωση στον κόσμο (αναφορικά με την ανακύκλωση που γίνεται στο σπίτι), αλλά και περισσότερη στήριξη σε επίπεδο υποδομών, με καλύτερη ανταπόκριση από τους Δήμους, βελτίωση των υποδομών, των μονάδων επεξεργασίας, ώστε να έχουμε «καλύτερη» ανακύκλωση και καλύτερα προϊόντα που παίρνουμε από αυτήν.

Σε αυτά προσπαθεί να απαντήσει και ο νέος Νόμος για την Ανακύκλωση που βρίσκεται σε διαβούλευση, και μέσα στον Γενάρη ελπίζουμε ότι θα ψηφιστεί στη Βουλή, καθώς και ο νέος Νόμος για τα πλαστικά προϊόντα που ήδη έχει ξεκινήσει να εφαρμόζεται και επίσημα ξεκινά τον Ιούλιο του 2021, αλλά και το νέο Σχέδιο για την διαχείριση των αποβλήτων, μια διάταξη στην οποία «κουμπώνουν» όλοι οι περιφερειακοί σχεδιασμοί των Δήμων. Όλα αυτά μαζί μας δίνουν μία νέα εικόνα στην διαχείριση των στερεών αποβλήτων στη χώρα μας.

Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πια μακρινό σενάριο τρόμου, μα μια πραγματικότητα με τον πλανήτη να δείχνει πλέον σοβαρά τα πρώτα του σημάδια και εμάς να τρέχουμε για να προλάβουμε.

Τα παιδιά, εφόσον εκπαιδευτούν σωστά, μπορούν να επιδείξουν τρομερή πειθαρχία και συνέπεια στα κοινωνικά καλέσματα –το απέδειξαν, άλλωστε, και κατά την διάρκεια της πανδημίας. Έχετε κάποιο πλάνο, ώστε να γίνει η ανακύκλωση αυτονόητη για τη ζωή τους και τη ζωή των επόμενων γενιών; Γίνονται ήδη δράσεις στα σχολεία και ετοιμάζετε κάτι ακόμα για το 2021;

Προφανώς, η μεγάλη ουσία είναι η εκπαίδευση στα σχολεία και η εκπαίδευση των παιδιών. Είναι εμφανές το ενδιαφέρον των παιδιών για την ανακύκλωση, ενώ και η ίδια η οικογένεια ανταποκρίνεται στο «αίτημα» των παιδιών καλύτερα, παρά στης πολιτείας, για καλύτερη διαχείριση των απορριμμάτων.

Μέσα στις αρμοδιότητές μας είναι σίγουρα η συνεργασία με τις τοπικές αυτοδιοικήσεις σε θέματα εκπαίδευσης και θέλουμε να το εντείνουμε αυτό. Αξίζει να σημειωθεί, ότι ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης, ως υπεύθυνος για τη μείωση της χρήσης πλαστικής σακούλας, συλλέγει το περιβαλλοντικό τέλος που πληρώνουμε για τις σακούλες και το ανταποδίδει σε δράσεις ενημέρωσης κοινού. Μέσω του τέλους αυτού, σχεδιάζουμε μια μεγάλη εκστρατεία ενημέρωσης και εκπαίδευσης (δυστυχώς με την πανδημία δεν μπόρεσαν να πραγματοποιηθούν όσα σχεδιάζαμε για φέτος), η οποία θα λάβει χώρα -ευελπιστούμε- την επόμενη χρονιά.

Έχει σημασία να επισημάνουμε, ότι ανακύκλωση δεν σημαίνει απλά αδειάζει μια συσκευασία και την πετάω σε έναν ξεχωριστό κάδο. Ο περισσότερος κόσμος δεν γνωρίζει ότι π.χ. μια συσκευασία θέλει ξέπλυμα πριν πεταχτεί ή ότι πολλά υλικά δεν πρέπει να πετιούνται στην ανακύκλωση, για ξεχωριστό λόγο το κάθε ένα. Τι μήνυμα θα θέλατε εσείς να στείλετε στους πολίτες επ’αυτού;

Έχει σημασία να καταλάβουμε ποιος είναι ο στόχος ο δικός μας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Μιλάμε πάντα για ανακύκλωση υψηλής ποιότητας. Δεν έχει μόνο σημασία να διαχωρίσουμε ένα υλικό και να το ρίξουμε στον μπλε κάδο –πάντα ο στόχος είναι από τα προϊόντα αυτά να καταφέρουμε να παράξουμε δευτερογενή πρώτη ύλη, η οποία θα αξιοποιηθεί στη σύσταση νέων προϊόντων. Αυτή είναι και η ουσία της ανακύκλωσης. Άρα είναι σημαντικό να γνωρίζει ο κόσμος τι πρέπει να κάνει προς αυτή την κατεύθυνση.

Το νέο νομοθετικό πλαίσιο βάζει το GRS, δηλαδή το εγγυοδοτικό: Θα φτάσουμε στο σημείο, σε ένα χρονικό διάστημα από σήμερα, όταν αγοράζουμε μία συσκευασία π.χ. από αλουμίνιο ή πλαστικό (π.χ. μπουκάλι νερού), να πληρώνουμε και για το περιεχόμενο και μία εγγυοδοσία για την συσκευασία, την οποία όταν θα επιστρέφουμε το μπουκάλι θα την εισπράττουμε πίσω. Ήδη σε κάποιες χώρες εφαρμόζονται αντίστοιχα εγγυοδοτικά συστήματα, π.χ. στην Αμερική. Έτσι μπαίνουν συγκεκριμένοι στόχοι για ορισμένα προϊόντα, όπως τα μπουκάλια του νερού, τα οποία δεν καταργούνται βάσει της νομοθεσίας για την κατάργηση των πλαστικών μιας χρήσης, όμως εντάσσονται στους υψηλούς στόχους ανακύκλωσης που μπαίνουν στο άμεσο μέλλον: Δηλαδή στο 77% το 2025 και 90% το 2030. Σκεφτείτε το: Ό,τι μπουκάλια παράγονται κατά 90% θα ανακυκλώνονται!

Μία από τις μεγάλες αλλαγές που φέρνει το νομοσχέδιο για την ανακύκλωση είναι, ότι τα απόβλητα των συσκευασιών θα συλλέγονται πλέον χωριστά (πλαστικό, χαρτί, μέταλλο, γυαλί). Αυτό σημαίνει, ότι θα πρέπει και εμείς από τα σπίτια μας να τα πετάμε σε διαφορετικές σακούλες; Μήπως, όμως, με τον τρόπο αυτό γίνονται τα πράγματα λίγο πιο περίπλοκα για τους πολίτες που έτσι κι αλλιώς κάνουν λάθη στην ανακύκλωση;

Ένας ακόμα σκοπός είναι να μάθουμε να διαχωρίζουμε τα υλικά μας, κάτι βέβαια που δεν μπορεί να γίνει από τη μία μέρα στην άλλη, δηλαδή ξαφνικά να έχουμε στο σπίτι μας 5 διαφορετικούς κάδους, όμως πρέπει να διαχωρίσουμε τα υλικά μας ανά ρεύμα. Ένα σημαντικό βήμα που έχει ήδη ξεκινήσει είναι ο διαχωρισμός του βιοαπόβλητου (θυμίζουμε: καφέ κάδος για το οργανικό, πράσινο κάδος για το υπόλειμμα και μπλε κάδος για τα ανακυκλώσιμα).

Σήμερα, αν ανοίξουμε έναν πράσινο κάδο, τα απόβλητα του οποίου πηγαίνουν για ταφή, θα δούμε, ότι κατά 40% περιέχει βιοαπόβλητα μέσα, ενώ ένα επίσης 40% είναι ανακυκλώσιμο υλικό. Στη χωματερή, λοιπόν, θα έπρεπε να φτάνει maximum ένα 20% μέσα από τον κάδο. Αν, λοιπόν, μπει στη ζωή μας ο καφέ κάδος και διαχωρίσουμε το οργανικό, τότε αρχίζει να μπαίνει στη λογική μας ο περαιτέρω διαχωρισμός των υλικών. Στην Ιταλία, στα περισσότερα σπίτια υπάρχουν αυτή τη στιγμή 3 κάδοι για να διαχωρίζονται τα υλικά. Για εμένα ο διαχωρισμός του οργανικού είναι ένα βασικό πρώτο βήμα –είναι κρίμα να μπλέκεται με άλλα υλικά, να χαμηλώνει την ποιότητά τους και άρα να θάβεται.

Βέβαια, για να γίνει αυτό, πρέπει να διαθέτει ο Δήμος καφέ κάδους έξω από τα σπίτια, ώστε να μπορέσει ο πολίτης να το κάνει αυτό, κάτι το οποίο ελπίζω ότι σύντομα θα βλέπουμε, έστω πιλοτικά.

Η ανακύκλωση, λοιπόν, στην ιεραρχία της διαχείρισης των απορριμμάτων έρχεται τρίτη: Πρώτα έχουμε την πρόληψη (δηλαδή να αποφύγουμε να παράξουμε απορρίμματα, όπως κάνουμε π.χ. με το ποτήρι του καφέ) και μετά την επαναχρησιμοποίηση (πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ξανά και ξανά κάτι, ώστε να μην καταλήξει στο περιβάλλον).

Προσοχή όμως: Οι μάσκες και τα γάντια κατά του Covid-19 ΔΕΝ θα πρέπει να πετάγονται στους μπλε κάδους. Στην περίπτωση αυτή πρέπει να θάψουμε το πρόβλημα και όχι να το ανακυκλώσουμε.

Τέλος, έχει σημασία να προσέξουμε τι υλικά επιλέγουμε: Όταν ένα απορριμματοφόρο συλλέγει τα απορρίμματα από τον κάδο ανακύκλωσης, πολλές φορές κατά την διαδικασία αυτή τα γυάλινα μπουκάλια που έχει μέσα σπάνε και έτσι γίνονται επικίνδυνα για το κέντρο διαλογής, όπου γίνεται χειρο-διαλογή, ενώ δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην ανακύκλωση. Σε πολλούς δήμους υπάρχουν ειδικοί κάδοι για τα γυάλινα μπουκάλια, αποδεικνύοντας ότι αποτελούν υλικό που θα έπρεπε να συλλέγεται χωριστά. Αν δεν υπάρχει στην περιοχή μας τέτοιος κάδος, ας προτιμάμε να επαναχρησιμοποιούμε τις γυάλινες συσκευασίες.

Ένα σχόλιο που ακούμε συχνά πυκνά από πολύ κόσμο είναι το εξής: «Δεν πιστεύουμε ότι υπάρχει στην Ελλάδα ανακύκλωση, αφού τα ίδια φορτηγά μαζεύουν όλα τα σκουπίδια». Τι έχετε να πείτε πάνω σε αυτό;

Είναι αλήθεια ότι η συλλογή των ανακυκλώσιμων και σύμμεικτων υλικών είναι ένας πολύ δύσκολος τομέας, όμως και η προσπάθεια που κάνουν οι εργαζόμενοι στην τοπική αυτοδιοίκηση είναι υπεράνθρωπη. Όταν ήμουν Αντιδήμαρχος υπεύθυνος καθαριότητας στην Αγ. Παρασκευή δεν μπορώ να σας περιγράψω τι βλέπαμε με τα απορριμματοφόρα μέσα στους μπλε κάδους: Μπάζα, χώματα… και πολλά χειρότερα. Αναγκαστικά στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να περάσει το απορριμματοφόρο του πράσινου κάδου, να αδειάσει τον συγκεκριμένο μπλε, ο οποίος είναι πενταβρώμικος.

Όλος ο κύκλος της ανακύκλωσης, βέβαια, είναι και ένας κύκλος εμπιστοσύνης –αν ο δημότης δεν έχει εμπιστοσύνη στον δήμο του, ότι κάνει σωστά ανακύκλωση, δεν θα κάνει σωστά ούτε ο ίδιος. Ένας δημότης που δεν γνωρίζει ότι ο συγκεκριμένος μπλε κάδος είναι γεμάτος χώμα, χάνει την εμπιστοσύνη του.

Μια απορία που έχουν πολλοί, είναι τι γίνεται ΜΕΤΑ την ανακύκλωση. Δηλαδή, από τη στιγμή που τα απορρίμματα φτάνουν στα Κέντρα Διαλογής. Αυτά ξεχωρίζονται; Πωλούνται για επαναχρησιμοποίηση; Υπάρχει επαρκής ζήτηση για αυτά; Υπάρχει κάτι παραπάνω που μπορούν να κάνουν οι πολίτες, πέρα από τα γνωστά, ώστε να συμβάλλουν ακόμα περισσότερο σε όλη αυτή τη διαδικασία;

Όταν εμείς στο σπίτι διαχωρίζουμε τα απορρίμματά μας και πετάμε στον μπλε κάδο τα ανακυκλώσιμα υλικά, το απορριμματοφόρο τα συλλέγει και τα πηγαίνει στο κέντρο διαλογής ανακυκλώσιμο υλικών. Εκεί γίνεται η πρώτη διαλογή (διαχωρίζεται το γυαλί, το πλαστικό, το αλουμίνιο κ.ο.κ.) Από εκεί το κάθε υλικό πηγαίνει σε συγκεκριμένο κέντρο διαλογής που είναι π.χ. μόνο για γυαλί ή μόνο για πλαστικό και θα διαχωριστούν περαιτέρω, για να πάνε μετά στο ανακυκλωτήριο, όπου εκεί το συγκεκριμένο υλικό θα καθαριστεί, θα τεμαχιστεί και θα είναι έτοιμο να φύγει για να ξαναμπεί στην παραγωγή ως δευτερογενής πρώτη ύλη.

Δυστυχώς, ενώ υπάρχει ενδιαφέρον από πολλές εταιρείες, η χώρα μας δεν έχει αναπτύξει τη δευτερογενή αυτή αγορά, άρα πολλά από τα προϊόντα που φτάνουν στο τελικό τους στάδιο φεύγουν στο εξωτερικό για να επεξεργαστούν. Γίνεται, λοιπόν, εξαγωγή ή υπάρχουν ανακυκλωτήρια τα οποία εισάγουν υλικό –αυτό δεν είναι κάτι μεμπτό, το θέμα είναι να αξιοποιήσεις τα υλικά σου και να αναπτύξεις την αγορά αυτή. Γιατί να υπάρχουν τέτοιες υποδομές στην υπόλοιπη Ευρώπη και όχι στην Ελλάδα;

Από τη διαδικασία ανακύκλωσης που πραγματοποιείται στη χώρα μας προκύπτει ύλη που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην ελληνική βιομηχανία ή απαιτείται επιπλέον διαδικασία που δε πραγματοποιείται στη χώρα μας, δηλαδή προκύπτει οικονομικό όφελος ή μόνο περιβαλλοντικό λόγω συλλογής;

Η αλήθεια είναι ότι «κακόμαθε» λίγο η Ευρώπη, γιατί μέχρι το 2018 υπήρχε πολλή μεγάλη εξαγωγή υλικού, για παράδειγμα πλαστικού, προς τις αγορές της Ασίας, οι οποίες το υποδεχόντουσαν, χωρίς τους αυστηρούς κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τι έκαιγαν και αξιοποιούσαν διαφορετικά υλικά κ.λ.π. Αυτό σταμάτησε. Και κάποια στιγμή η Ευρώπη βρέθηκε με πάρα πολλά υλικά –αυτό έριξε πολύ και την τιμή του υλικού. Έτσι το ανακυκλωτήριο δεν μπορούσε πλέον να πουλήσει εύκολα προϊόντα που έβγαζε από τη διαδικασία της ανακύκλωσης. Γι’αυτό λέμε ότι πέρα από υψηλής ποιότητας, η ανακύκλωση πρέπει να είναι και βιώσιμη. Τα οικονομικά δεδομένα παίζουν ρόλο στο να έχεις υψηλής απόδοσης ανακύκλωση.

Τότε, λοιπόν, η Ευρώπη, έπρεπε να διαχειριστεί τα υλικά που έβγαιναν από τα κέντρα διαλογής, για να μπορεί να τα εξαγάγει, καθώς δεν πήγαιναν πλέον για καύση ανεξέλεγκτη, αλλά έπρεπε τα υλικά αυτά να έχουν τις κατάλληλες προδιαγραφές, για να μπορέσουν να γίνουν δευτερογενείς πρώτες ύλες.

Εξ ου και οι νέοι νόμοι που βγήκαν, π.χ. για τα πλαστικά μιας χρήσης, καθώς δεν υπήρχε πλέον η εύκολη λύση «τα εξαγάγω στην Κίνα και τα ξέχασα». Έτσι άλλαξε λίγο το μοντέλο το οποίο πρέπει να ακολουθούμε.

Εμείς θέλουμε σαν χώρα να αναπτύξουμε υποδομές –και μονάδες επεξεργασίας συμμείκτων και μονάδες επεξεργασίας βιοαποβλήτων και ανακυκλωτήρια, άρα και δευτερογενή αγορά. Και θα γίνει σιγά-σιγά γιατί με τον νέο νόμο θα είναι και υποχρεωτικό, π.χ. για τα εργοστάσια στην Ελλάδα να αναπτύξουν υποδομές με κατεύθυνση προς την πράσινη οικονομία.

Εμείς, μάλιστα, προσπαθούμε μέσω μικρότερων εισφορών για το περιβαλλοντικό τέλος να ενθαρρύνουμε τις εταιρείες για πιο φιλικά προς το περιβάλλον προϊόντα, δηλαδή: Ένα προϊόν με συσκευασία εύκολη να ανακυκλωθεί, θα πληρώνει λιγότερες εισφορές για την ανακύκλωση, από ένα άλλο προϊόν, η συσκευασία του οποίου θα αποτελείται από πολλά υλικά, άρα θα είναι δύσκολο να ανακυκλωθεί.

Τελικά πόσο βοηθά το περιβάλλον η ανακύκλωση και τι ρόλο παίζει στην ιεραρχία των απαιτούμενων περιβαλλοντικών μέτρων για ένα λιγότερο ζοφερό μέλλον, για τις επόμενες γενιές;

Σίγουρα το βοηθάει πολύ –μαζί με την πρόληψη και την επαναχρησιμοποίηση. Πάνω απ’όλα εγώ βάζω τον σεβασμό στο περιβάλλον. Δεν βοηθάει το να μην επιβαρύνουμε τη θαλάσσια ρύπανση; Το να μη θάβουμε υλικά που δεν υποδομούνται και να τα ανακυκλώνουμε ή να τα χρησιμοποιούμε ξανά; Και ό,τι κάνουμε τελικά το αποτύπωμα που αφήνουμε επηρεάζει το περιβάλλον.