Καταδίκη της Ελλάδας για την απαλλαγή από τα Θρησκευτικά – Γονείς θα αποζημιωθούν από το κράτος

Με σημερινή απόφασή του, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι το σύστημα απαλλαγής από το μάθημα των θρησκευτικών στην Ελλάδα παραβιάζει το θεμελιώδες δικαίωμα στην εκπαίδευση σε συνδυασμό με το θεμελιώδες δικαίωμα στην ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας.

Tο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων θεωρεί ότι το σύστημα για την εξαίρεση μαθητών από το υποχρεωτικό μάθημα των θρησκευτικών παραβιάζει την Ευρωπαϊκή Σύμβαση, καθώς οι γονείς απαιτείται να υποβάλλουν επίσημη δήλωση, στην οποία θα αναφέρουν ότι τα παιδιά τους δεν είναι ορθόδοξα.

Γονείς προσέφυγαν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για την απαλλαγή των παιδιών του από τα Θρησκευτικά

Οι προσφεύγοντες ήταν πέντε Έλληνες, γονείς και παιδιά, που μένουν στη Μήλο και τη Σίφνο. Με βάση το Ελληνικό Σύνταγμα και άλλα νομοθετικά κείμενα, η θρησκευτική εκπαίδευση είναι υποχρεωτική για όλα τα παιδιά στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Τον Ιούλιο του 2017, οι προσφεύγοντες ζήτησαν από το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο να ακυρώσει δύο πρόσφατες υπουργικές αποφάσεις για το σχολικό έτος 2017-2018. Την εποχή εκείνη, το ένα από τα παιδιά φοιτούσε στην τρίτη γυμνασίου στη Μήλο, ενώ το άλλο στην τετάρτη δημοτικού στη Σίφνο. Οι προσφεύγοντες είχαν ζητήσει να εξεταστεί η υπόθεσή τους με τη διαδικασίας του κατεπείγοντος, πριν την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, αλλά το αίτημά τους απορρίφθηκε, λόγω έλλειψης σημασίας.

Η απόφαση του Δικαστηρίου

Το Δικαστήριο αποφάσισε ότι με βάση την Ευρωπαϊκή Σύμβαση, οι γονείς έχουν δικαίωμα να απαιτήσουν από το κράτος σεβασμό για τις θρησκευτικές και φιλοσοφικές τους πεποιθήσεις για τη διδασκαλία των θρησκευτικών. Επίσης, το κράτος εγγυάται στους μαθητές το δικαίωμα πρόσβασης στην εκπαίδευση, με μορφή που να σέβεται το δικαίωμα να πιστεύουν ή όχι.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θεώρησε ότι το κρίσιμο ζήτημα ήταν ότι εάν οι αιτούντες γονείς ήθελαν να απαλλάξουν τα παιδιά τους από τα θρησκευτικά, θα ήταν υποχρεωμένοι να υποβάλουν υπεύθυνη δήλωση, στην οποία να αναφέρεται ότι τα παιδιά τους δεν είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι.

Πρώτον, το Δικαστήριο θεώρησε ότι το κύριο ζήτημα στην υπόθεση ήταν ότι αν οι αιτούντες γονείς ήθελαν να απαλλάξουν τα παιδιά τους από τα μαθήματα θρησκευτικής εκπαίδευσης, θα ήταν υποχρεωμένα να υποβάλουν υπεύθυνη δήλωση λέγοντας ότι τα παιδιά τους δεν ήταν ορθόδοξοι χριστιανοί.

Ένας τέτοιος μηχανισμός ή η δυνατότητα συμμετοχής σε ένα εναλλακτικό μάθημα, έχει δοθεί από σχεδόν όλα τα κράτη μέλη. Ωστόσο, σύμφωνα με το Δικαστήριο, αυτό που είχε σημασία είναι εάν οι προϋποθέσεις απαλλαγής ή μη συμμετοχής ήταν πιθανόν να επιβαρύνουν αδικαιολόγητα τους γονείς, ζητώντας για παράδειγμα να αποκαλύψουν τις θρησκευτικές ή φιλοσοφικές τους πεποιθήσεις.

Τα μέλη του Σώματος διαπίστωσαν ότι ήταν τέτοια η κατάσταση των αιτούντων γονέων, που θα τους ανάγκαζε να υποβάλλουν δήλωση, από την οποία θα μπορούσε να συναχθεί ότι τα παιδιά τους είχαν ή όχι συγκεκριμένη θρησκευτική πίστη.

Οι δικαστές έκριναν ότι το σημερινό σύστημα απαλλαγής παιδιών στην Ελλάδα από τα θρησκευτικά κινδυνεύει να εκθέσει ευαίσθητες πτυχές της ιδιωτικής ζωής των αιτούντων. Επιπλέον, το σύστημα θα μπορούσε να τους αποτρέψει από την υποβολή του αιτήματος, δεδομένου του ότι ο διευθυντής του σχολείου καλείται να επαληθεύσει τις πληροφορίες σχετικά με τη δήλωση και να ειδοποιήσει τον εισαγγελέα σε περίπτωση ασυμφωνίας. Η κατάσταση είναι πιο δύσκολη για τους αιτούντες, που ζουν σε μικρά νησιά και ο κίνδυνος στιγματισμού είναι πολύ υψηλότερος.

Επιπλέον, όπως τόνισαν οι προσφεύγοντες, στους μαθητές με απαλλαγή από τα θρησκευτικά δεν προσφέρονται εναλλακτικά μαθήματα, γεγονός που σημαίνει ότι θα χάνονταν ώρες διδασκαλίας μόνο για τις πεποιθήσεις που έχουν δηλώσει. Οπως υπογράμμισαν οι προσφεύγοντες, δεν προσφέρθηκαν άλλες τάξεις στους απαλλασσόμενους μαθητές, πράγμα που σημαίνει ότι θα χάνονταν ώρες διδασκαλίας μόνο για τις δηλωμένες πεποιθήσεις τους.

8.000 ευρώ αποζημίωση στους γονείς

Το κράτος υποχρεώνεται να καταβάλλει 8.000 ευρώ αποζημίωση για ηθική βλάβη σε κάθε μαθήτρια που προσέφυγε στο ΕΔΔΑ (και τους γονείς τους) καθώς και το ποσό των 6.566,52 ευρώ για δικαστικά έξοδα.

 Η δήλωση της Νίκης Κεραμέως

Με αφορμή την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για τον ειδικότερο τρόπο απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών, σημειώνεται ότι το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων – σε συμμόρφωση και με την υπ’ αριθ. 1749/2019 πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας – δρομολογεί την τροποποίηση των κείμενων ρυθμίσεων.

Η Υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων, κα Νίκη Κεραμέως, δήλωσε σχετικά:

«Το Υπουργείο θα επεξεργαστεί και θα αντιμετωπίσει, με τρόπο συνεκτικό, όλα τα ζητήματα που εγείρονται από τις πρόσφατες σχετικές αποφάσεις των Δικαστηρίων. Στο πλαίσιο αυτό, αυτονοήτως θα τροποποιηθούν και οι ρυθμίσεις που αφορούν στο πρόγραμμα σπουδών των Θρησκευτικών και στον τρόπο απαλλαγής από το μάθημα, ώστε να είναι απόλυτα συμβατές με το εθνικό και ενωσιακό δίκαιο καθώς και με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου».