Γράφει η Φιλντίση Νεκταρία Ελευθερία, Δικηγόρος
Το διαζύγιο δεν αποτελεί μόνο το τέλος μιας συζυγικής σχέσης, αλλά για πολλά παιδιά βιώνεται ως μια βαθιά εσωτερική απώλεια. Χάνεται η αίσθηση σταθερότητας, ασφάλειας και καθημερινότητας που μέχρι τότε θεωρούσαν δεδομένη. Συχνά, όταν οι γονείς εγκλωβίζονται στον θυμό, την απογοήτευση ή την ανάγκη δικαίωσης, ξεχνούν ότι πάνω από όλα παραμένουν γονείς. Έτσι, το παιδί καταλήγει να γίνεται η «παράπλευρη απώλεια» μιας σύγκρουσης που δεν επέλεξε ποτέ.
Όταν το παιδί μπαίνει στη μέση της σύγκρουσης
Η ψυχική επιβάρυνση των παιδιών δεν προκαλείται μόνο από το ίδιο το διαζύγιο, αλλά κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς διαχειρίζονται τη νέα πραγματικότητα. Οι συνεχείς καβγάδες, οι δικαστικές αντιπαραθέσεις, η απαξίωση του ενός γονέα από τον άλλο και η προσπάθεια χειραγώγησης του παιδιού δημιουργούν ένα περιβάλλον έντονου στρες και συναισθηματικής ανασφάλειας.
Σε αρκετές περιπτώσεις, το παιδί μετατρέπεται σε μια «βαλίτσα» που μετακινείται από σπίτι σε σπίτι χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικές του ανάγκες. Άλλοτε χρησιμοποιείται, άμεσα ή έμμεσα, ως εργαλείο εκδίκησης. Κάποιοι γονείς, συνειδητά ή ασυνείδητα, επηρεάζουν το παιδί ώστε να απορρίψει ή να απομακρυνθεί συναισθηματικά από τον άλλο γονέα.
Το παιδί, όμως, δεν θέλει να επιλέξει πλευρά. Έχει ανάγκη και τους δύο γονείς και κυρίως ανάγκη να νιώθει ότι εξακολουθεί να αγαπιέται και να προστατεύεται.
Οι ψυχικές συνέπειες στα παιδιά και στους εφήβους
Οι συνέπειες αυτής της κατάστασης μπορεί να είναι σοβαρές και συχνά δεν εκδηλώνονται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα παιδιά. Κάποια αντιδρούν σιωπηλά, εμφανίζοντας θλίψη, απομόνωση, άγχος ή πτώση στη σχολική επίδοση.
Άλλα παιδιά, κυρίως στην εφηβεία, εκφράζουν τον ψυχικό τους πόνο μέσα από έντονες συμπεριφορές. Η επιθετικότητα, οι συγκρούσεις στο σχολείο, η παραβατικότητα ή ακόμη και η χρήση ουσιών δεν αποτελούν πάντα απλή «κακή συμπεριφορά». Πολύ συχνά πρόκειται για μια έμμεση κραυγή βοήθειας.
Όταν ένα παιδί δεν αισθάνεται ότι ακούγεται συναισθηματικά, προσπαθεί να γίνει ορατό μέσα από την ένταση και την αντίδραση.
Το πιο τραυματικό στοιχείο δεν είναι πάντα το διαζύγιο
Η σύγχρονη παιδοψυχολογία επισημαίνει ότι για ένα παιδί το πιο τραυματικό στοιχείο δεν είναι απαραίτητα ο χωρισμός των γονιών του, αλλά η παρατεταμένη σύγκρουση ανάμεσά τους.
Ένα παιδί μπορεί να προσαρμοστεί σε δύο σπίτια και σε μια διαφορετική καθημερινότητα. Αυτό που δύσκολα μπορεί να διαχειριστεί είναι ένα περιβάλλον μόνιμης έντασης, ψυχρού πολέμου και συναισθηματικής φθοράς.
Για τον λόγο αυτό, η συνεννόηση των γονέων και ο σεβασμός στην ψυχική ισορροπία του παιδιού αποτελούν βασική υποχρέωση ακόμη και μετά το τέλος της συζυγικής σχέσης.
Τι προβλέπει το οικογενειακό δίκαιο
Σύμφωνα με το άρθρο 1511 του Αστικού Κώδικα, κάθε απόφαση που αφορά το παιδί πρέπει να λαμβάνεται με γνώμονα το βέλτιστο συμφέρον του.
Παράλληλα, οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις στο οικογενειακό δίκαιο αναγνωρίζουν τη σημασία της ουσιαστικής παρουσίας και των δύο γονέων στη ζωή του παιδιού ακόμη και μετά το διαζύγιο. Η γονική μέριμνα και η συναισθηματική ευθύνη απέναντι στο παιδί δεν σταματούν με τη λύση του γάμου.
Τα τελευταία χρόνια δημοσιεύονται ολοένα και περισσότερες δικαστικές αποφάσεις που αφορούν τη γονεϊκή αποξένωση, επιχειρώντας να περιορίσουν πρακτικές που οδηγούν στην απομάκρυνση του παιδιού από τον έναν γονέα και επηρεάζουν αρνητικά την ψυχική του ανάπτυξη.
Υπάρχει τρόπος να προστατευτεί το παιδί;
Το παιδί δεν ζητά τέλειους γονείς. Ζητά γονείς που, παρά τον χωρισμό τους, μπορούν να προστατεύσουν την παιδική του ψυχή από τη δική τους σύγκρουση.
Η ουσιαστική λύση ξεκινά όταν οι γονείς αντιληφθούν από την πρώτη στιγμή ότι το παιδί δεν αποτελεί μέσο εκδίκησης, αλλά μια ευάλωτη προσωπικότητα που έχει ανάγκη από σταθερότητα, ασφάλεια και αγάπη.
Ο πολιτισμένος διάλογος, η συνεργασία, η κοινή παρουσία στη ζωή του παιδιού, η ενσυναίσθηση και η αποφυγή συνεχών συγκρούσεων μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τα ψυχικά τραύματα και να προστατεύσουν τη μελλοντική ψυχική ισορροπία του παιδιού.
Γιατί όταν προστατεύεις ένα παιδί από τους κραδασμούς ενός διαζυγίου, συμβάλλεις στη διαμόρφωση ενός πιο υγιούς και ψυχικά ανθεκτικού ενήλικα.
