Μία από τις πιο απαιτητικές και εκνευριστικές δοκιμασίες στην καθημερινότητα ενός γονιού είναι η στιγμή που το παιδί αρχίζει να του αντιμιλά. Ήδη από την τρυφερή ηλικία των 3 ή 4 ετών, πολλά παιδιά αναπτύσσουν μια προκλητική συμπεριφορά, επιστρατεύοντας την ειρωνεία, επαναλαμβάνοντας χλευαστικά τα λόγια των γονιών τους ή κάνοντας ενοχλητικά σχόλια.
Αν και αυτού του είδους οι αντιδράσεις προκαλούν άμεσο εκνευρισμό, οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι δεν σημαίνουν πως το παιδί είναι «κακό» ή επιθετικό. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για έναν φυσιολογικό (αν και ενοχλητικό) τρόπο με τον οποίο το παιδί τεστάρει τα όρια, διεκδικεί την ανεξαρτησία του ή προσπαθεί να εκμαιεύσει την προσοχή των μεγάλων.
Γιατί οι φωνές και οι έντονες παρατηρήσεις κάνουν τα πράγματα χειρότερα;
Η πρώτη, αυθόρμητη αντίδραση της πλειοψηφίας των γονιών είναι να υψώσουν τον τόνο της φωνής τους, να θυμώσουν ή να ξεκινήσουν ένα μακροσκελές κήρυγμα για το πόσο απαράδεκτη είναι η συμπεριφορά του παιδιού. Ωστόσο, η επιστήμη της παιδοψυχολογίας δείχνει ότι οι έντονες αυτές αντιδράσεις λειτουργούν ως… «καύσιμο» για το πρόβλημα.
Τα παιδιά που αντιμιλούν με προκλητικό ύφος αναζητούν συνήθως μια έντονη συναισθηματική ανταπόκριση από τον γονέα. Όταν εσείς χάνετε την ψυχραιμία σας, μπαίνετε σε λεκτικό καβγά ή προσπαθείτε ετσιθελικά να «κερδίσετε» τη συζήτηση, το παιδί αντιλαμβάνεται ότι κατάφερε να σας επηρεάσει και να τραβήξει όλη σας την προσοχή. Έτσι, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα επαναλάβει την ίδια συμπεριφορά και στο μέλλον.
Η δύναμη των σταθερών ορίων και της ψυχραιμίας
Η πιο αποτελεσματική στρατηγική απέναντι στο παιδί που αντιμιλά βασίζεται σε δύο λέξεις-κλειδιά: ηρεμία και συνέπεια.
Αν το παιδί αρνείται να υπακούσει σε έναν κανόνα και απαντά με ειρωνικό ή προκλητικό τρόπο, δεν χρειάζεται να εμπλακείτε σε αντιπαράθεση. Αρκεί να εφαρμόσετε την προκαθορισμένη συνέπεια ή τον κανόνα που έχετε θέσει, με απόλυτη ψυχραιμία και χωρίς ίχνος θυμού στη φωνή σας. Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί παίρνει το μάθημα ότι οι προκλήσεις του δεν αλλάζουν τους κανόνες του σπιτιού, ούτε του εξασφαλίζουν αυτό που θέλει.
Μην εστιάζετε στην πρόκληση, ενισχύστε τη συνεργασία
Αυτό δεν σημαίνει ότι αγνοούμε το παιδί, αλλά ότι αρνούμαστε να δώσουμε αξία και υπερβολική σημασία στην ειρωνεία του. Αντί να απαντάμε στην προκλητική έκφραση, επικεντρωνόμαστε στην ουσία της συμπεριφοράς του.
Μόλις το παιδί ηρεμήσει και δείξει διάθεση να συνεργαστεί, είναι η κατάλληλη στιγμή να αναγνωρίσουμε και να επιβραβεύσουμε τη θετική του προσπάθεια. Η θετική ενίσχυση και ο έπαινος όταν το παιδί εκφράζεται σωστά έχουν αποδειχθεί πολύ πιο ισχυρά εργαλεία διαπαιδαγώγησης από τις συνεχείς τιμωρίες και τις φωνές.
Ο έλεγχος ξεκινά από τον γονέα
Οι ειδικοί τονίζουν μια μεγάλη αλήθεια: Οι γονείς δεν μπορούν να ελέγξουν κάθε αυθόρμητη αντίδραση ή ξέσπασμα του παιδιού τους. Μπορούν όμως να ελέγξουν απόλυτα τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι επιλέγουν να απαντήσουν.
Η ανατροφή των παιδιών δεν απαιτεί τέλειους γονείς, αλλά σταθερούς, υπομονετικούς ανθρώπους που ξέρουν να βάζουν σαφή όρια. Όταν τα παιδιά συνειδητοποιήσουν ότι οι γονείς τους δεν παρασύρονται από τα «καπρίτσια» και τις προκλήσεις τους, μαθαίνουν σταδιακά πιο υγιείς και ώριμους τρόπους να εκφράζουν τα συναισθήματα, τα παράπονα και τις ανάγκες τους, φέρνοντας την ισορροπία στην οικογενειακή ζωή.
