Σύμφωνα με τις βελγικές αρχές, το θέμα ίσως επηρεάζει και άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η Ελλάδα.
Περισσότερα από 50 παιδιά στο Βέλγιο έχουν γεννηθεί με τη βοήθεια δότη σπέρματος που φέρει μετάλλαξη συνδεδεμένη με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου, με τουλάχιστον δέκα από αυτά να έχουν ήδη εκδηλώσει σοβαρές μορφές της νόσου.
Ο Δανός δότης και η σπάνια γενετική ανωμαλία
Η υπόθεση ήρθε στο φως έπειτα από έρευνες που αποκάλυψαν ότι ένας Δανός δότης, φέροντας μια σπάνια γενετική ανωμαλία, συνέβαλε στη γέννηση 67 παιδιών στην Ευρώπη – τα 52 από αυτά στο Βέλγιο, την περίοδο 2008–2017. Το εν λόγω γονιδιακό σφάλμα σχετίζεται με το σύνδρομο Li-Fraumeni, το οποίο αυξάνει δραματικά την πιθανότητα καρκίνων πρώιμης εμφάνισης.
Σύμφωνα με στοιχεία της βελγικής Le Soir, οι γονείς 37 οικογενειών έχουν ήδη ειδοποιηθεί ότι τα παιδιά τους μπορεί να έχουν κληρονομήσει τη συγκεκριμένη μετάλλαξη, ενώ το 50% αυτών διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Ήδη δέκα παιδιά έχουν διαγνωστεί με ασθένειες όπως λευχαιμία και λέμφωμα.
Ο υπουργός Υγείας του Βελγίου, σε δημόσια δήλωσή του, ανέφερε ότι το σπέρμα του συγκεκριμένου δότη χρησιμοποιήθηκε από 37 γυναίκες σε 12 διαφορετικά κέντρα γονιμότητας στη χώρα. Ο ίδιος χαρακτήρισε την υπόθεση «διπλό τραύμα» – τόσο λόγω του γενετικού κινδύνου όσο και της αποκάλυψης ότι οι οικογένειες εμπιστεύτηκαν έναν δότη που είχε χρησιμοποιηθεί ευρέως.
Το υπουργείο αποκάλυψε ότι το πρώτο περιστατικό καρκίνου σχετιζόμενο με τον δότη καταγράφηκε το 2020, οδηγώντας σε προσωρινό αποκλεισμό του από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Σπέρματος (ESB). Παρά τα αρχικά αρνητικά αποτελέσματα για μεταλλάξεις, νέες εξετάσεις το 2023 επιβεβαίωσαν την παρουσία της μετάλλαξης και ο δότης αποκλείστηκε οριστικά.
Η ESB δήλωσε ότι τηρήθηκαν τότε όλα τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα, καθώς ο δότης δεν είχε οικογενειακό ιστορικό καρκίνου και η συγκεκριμένη μετάλλαξη δεν συμπεριλαμβανόταν στις προβλεπόμενες εξετάσεις εκείνης της εποχής.
Η γονιδιακή ανωμαλία εντοπίστηκε στο γονίδιο TP53, που σχετίζεται με το σύνδρομο Li-Fraumeni. Πρόκειται για σπάνια κληρονομική πάθηση που αυξάνει σημαντικά την προδιάθεση για διάφορους τύπους καρκίνου από νεαρή ηλικία.
Από τον Απρίλιο του 2024, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Φαρμάκων και Υγειονομικών Προϊόντων του Βελγίου ξεκίνησε επίσημη διαδικασία ενημέρωσης και εντοπισμού των οικογενειών, ενώ στο τέλος της ίδιας χρονιάς ενεργοποιήθηκε ευρωπαϊκό σύστημα ειδοποίησης, καθώς η περίπτωση μπορεί να αγγίζει κι άλλες χώρες όπως η Γερμανία, η Κύπρος, η Ιρλανδία, η Ισπανία, η Ουγγαρία, η Ολλανδία, η Βουλγαρία, η Πολωνία και η Ελλάδα.
Υπό εξέταση το όριο για χρήση σπέρματος ενός δότη
Η υπόθεση φέρνει στο φως σημαντικά προβλήματα εποπτείας. Αν και η βελγική νομοθεσία από το 2007 περιορίζει τη χρήση σπέρματος του ίδιου δότη σε έξι γυναίκες, φαίνεται πως αυτό το όριο παραβιάστηκε λόγω απουσίας ενός αποτελεσματικού συστήματος παρακολούθησης.
Για σύγκριση, στη Γαλλία ορίζεται μέγιστο δέκα γεννήσεων ανά δότη, στο Ηνωμένο Βασίλειο δώδεκα, ενώ σε Γερμανία και Δανία δεκαπέντε. Παρά ταύτα, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Σπέρματος υιοθέτησε πολύ υψηλότερο όριο: 75 παιδιά από έναν μόνο δότη.
