Η δυνατότητα συνταξιοδότησης πριν από το 62ο έτος εξακολουθεί να υπάρχει για ορισμένους παλαιούς ασφαλισμένους, οι οποίοι είχαν συμπληρώσει τις απαιτούμενες προϋποθέσεις με βάση τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από τις αλλαγές στα όρια ηλικίας.
Στις κατηγορίες αυτές περιλαμβάνονται μητέρες και, σε ειδικές περιπτώσεις, χήροι πατέρες ανήλικων παιδιών, καθώς και γονείς που είχαν κατοχυρώσει ή θεμελιώσει δικαίωμα στο Δημόσιο ή σε πρώην ειδικά ταμεία. Ωστόσο, το γεγονός ότι κάποιος είχε ανήλικο παιδί δεν αρκεί από μόνο του για να εξασφαλίσει πρόωρη συνταξιοδότηση.
Καθοριστικό ρόλο παίζουν το έτος πρώτης ασφάλισης, ο ασφαλιστικός φορέας, ο χρόνος ασφάλισης, το έτος κατά το οποίο το παιδί ήταν ανήλικο και η ηλικία που συμπλήρωσε ο ασφαλισμένος κατά τη μεταβατική περίοδο.
Ποιοι θεωρούνται παλαιοί ασφαλισμένοι
Παλαιοί ασφαλισμένοι θεωρούνται όσοι υπήχθησαν για πρώτη φορά στην κοινωνική ασφάλιση πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993.
Για όσους δεν είχαν κατοχυρώσει ή θεμελιώσει δικαίωμα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2021, ισχύουν κατά κανόνα τα γενικά όρια:
- πλήρης σύνταξη στα 62 με 40 έτη ή 12.000 ημέρες ασφάλισης
- πλήρης σύνταξη στα 67 με τουλάχιστον 15 έτη ή 4.500 ημέρες ασφάλισης
- μειωμένη σύνταξη στα 62, μόνο όταν προβλέπεται από τις διατάξεις του πρώην ασφαλιστικού φορέα και πληρούνται οι πρόσθετες προϋποθέσεις.
Όσοι είχαν θεμελιώσει δικαίωμα πριν από τις αλλαγές μπορούν να υποβάλουν αίτηση και αργότερα, χωρίς να χάνουν το ήδη θεμελιωμένο δικαίωμά τους.
Μητέρες με 5.500 ημέρες ασφάλισης και ανήλικο παιδί
Η σαφέστερα αποτυπωμένη κατηγορία αφορά μητέρες που ασφαλίστηκαν για πρώτη φορά πριν από το 1993 στο πρώην ΙΚΑ και είχαν συμπληρώσει 5.500 ημέρες ασφάλισης όσο το παιδί τους ήταν ανήλικο, το αργότερο έως το 2012.
Οι παλιές ηλικιακές προϋποθέσεις ήταν:
- Για το 2010: 55 ετών για πλήρη και 50 ετών για μειωμένη σύνταξη.
- Για το 2011: 57 ετών για πλήρη και 52 ετών για μειωμένη.
- Για το 2012: 60 ετών για πλήρη και 55 ετών για μειωμένη.
Οι ηλικίες αυτές δεν σημαίνουν ότι όλες οι ασφαλισμένες μπορούν σήμερα να αποχωρήσουν στα 50, στα 52 ή στα 55. Το τελικό όριο εξαρτάται από το πότε συμπληρώθηκε η αντίστοιχη ηλικία και από τα μεταβατικά όρια που τέθηκαν σε εφαρμογή από τον Αύγουστο του 2015.
Επομένως, δύο μητέρες που είχαν 5.500 ημέρες ασφάλισης και ανήλικο παιδί το ίδιο έτος μπορεί να συνταξιοδοτούνται σε διαφορετική ηλικία, ανάλογα με την ημερομηνία γέννησής τους.
Τι ισχύει για τους πατέρες ανήλικων παιδιών
Οι αντίστοιχες διατάξεις του πρώην ΙΚΑ δεν εφαρμόζονται γενικά σε όλους τους πατέρες. Ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει ειδικά την περίπτωση χήρου πατέρα, ασφαλισμένου πριν από το 1993, ο οποίος είχε συμπληρώσει τις απαιτούμενες 5.500 ημέρες πριν από την ενηλικίωση του παιδιού. Για να χρησιμοποιήσει τη συγκεκριμένη διάταξη, πρέπει να διατηρεί την ιδιότητα του χήρου κατά την υποβολή της αίτησης συνταξιοδότησης.
Για τους γονείς στο Δημόσιο ή σε πρώην ειδικά ταμεία ισχύουν διαφορετικές προϋποθέσεις, οι οποίες δεν πρέπει να συγχέονται με τις 5.500 ημέρες του πρώην ΙΚΑ.
Τι ισχύει για γονείς στο Δημόσιο και στα πρώην ειδικά ταμεία
Γονείς που υπηρετούσαν στο Δημόσιο ή ήταν ασφαλισμένοι σε πρώην ταμεία τραπεζών και ΔΕΚΟ μπορεί να διατηρούν μεταβατικά όρια ηλικίας, εφόσον είχαν συμπληρώσει τις απαιτούμενες προϋποθέσεις με βάση τις παλαιότερες διατάξεις.
Στις περιπτώσεις αυτές εξετάζονται, μεταξύ άλλων:
- το έτος συμπλήρωσης της απαιτούμενης υπηρεσίας ή 25ετίας
- η ανηλικότητα του παιδιού στο κρίσιμο έτος
- το πότε συμπληρώθηκε η ηλικία που προέβλεπε η παλαιά διάταξη
- η ημερομηνία πρώτης ασφάλισης ή πρόσληψης
- ο πρώην φορέας ασφάλισης
- η δυνατότητα αναγνώρισης πλασματικού χρόνου.
Δεν υπάρχει ένα ενιαίο ηλικιακό όριο που να ισχύει για όλους τους γονείς του Δημοσίου, των τραπεζών ή των ΔΕΚΟ. Το μεταβατικό όριο προκύπτει από τον συνδυασμό των παραπάνω στοιχείων.
Τι σημαίνει κατοχύρωση και τι θεμελίωση
Οι δύο όροι χρησιμοποιούνται συχνά σαν να έχουν το ίδιο νόημα, αλλά υπάρχει ουσιαστική διαφορά.
Κατοχύρωση δικαιώματος σημαίνει ότι ο ασφαλισμένος έχει συμπληρώσει τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης και «κλειδώνει» τις προϋποθέσεις μιας συγκεκριμένης χρονιάς. Θα μπορεί να συνταξιοδοτηθεί όταν συμπληρώσει το αντίστοιχο ηλικιακό όριο.
Θεμελίωση δικαιώματος σημαίνει ότι έχουν συμπληρωθεί ταυτόχρονα όλες οι νόμιμες προϋποθέσεις, δηλαδή τόσο ο χρόνος ασφάλισης όσο και η απαιτούμενη ηλικία. Από τη στιγμή της θεμελίωσης, το δικαίωμα μπορεί να ασκηθεί οποτεδήποτε με την υποβολή αίτησης.
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν πλασματικά έτη;
Σε αρκετές περιπτώσεις είναι δυνατή η αναγνώριση πλασματικών χρόνων, όπως χρόνος σπουδών, στρατιωτικής υπηρεσίας, ανεργίας, ασθένειας ή άλλοι χρόνοι που προβλέπονται από τη νομοθεσία.
Η αναγνώριση δεν επιτρέπεται όμως με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις κατηγορίες.
Ειδικά για τις μητέρες ή τους χήρους πατέρες ανήλικων παιδιών του πρώην ΙΚΑ, ο πλασματικός χρόνος λόγω παιδιών δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη συμπλήρωση των 5.500 ημερών ασφάλισης. Μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να εξεταστεί η αξιοποίηση άλλων αναγνωριζόμενων χρόνων.
Η εξαγορά πλασματικού χρόνου δεν πρέπει να γίνεται χωρίς προηγούμενο υπολογισμό, καθώς δεν είναι πάντα οικονομικά συμφέρουσα ούτε οδηγεί αυτομάτως σε χαμηλότερο όριο ηλικίας.
Τι πρέπει να γνωρίζουν όσοι εξετάζουν μειωμένη σύνταξη
Η μειωμένη σύνταξη δεν μετατρέπεται αργότερα σε πλήρη. Ο e-ΕΦΚΑ διευκρινίζει ότι η επιλογή είναι οριστική.
Στη μειωμένη σύνταξη γήρατος η μείωση εφαρμόζεται στο τμήμα της εθνικής σύνταξης και αντιστοιχεί σε 1/200 για κάθε μήνα που υπολείπεται από το πλήρες όριο, με ανώτατη μείωση 30%. Το ανταποδοτικό μέρος υπολογίζεται με βάση τις συντάξιμες αποδοχές, τα έτη ασφάλισης και τα ισχύοντα ποσοστά αναπλήρωσης.
Για τη μειωμένη σύνταξη με τις ειδικές διατάξεις μητέρων ανήλικων παιδιών του πρώην ΙΚΑ δεν απαιτούνται 100 ημέρες εργασίας ανά έτος κατά την τελευταία πενταετία πριν από την αίτηση.
Δεν υπήρχε αντίστοιχη διάταξη για όλες τις ασφαλισμένες
Οι διατάξεις για μητέρες με ανήλικο παιδί δεν εφαρμόζονταν οριζόντια σε όλα τα ταμεία. Για παράδειγμα, οι παλαιές ασφαλισμένες του πρώην ΟΑΕΕ δεν υπάγονταν στη ρύθμιση των 5.500 ημερών ασφάλισης και του ανήλικου παιδιού, η οποία αφορούσε μισθωτές ασφαλισμένες του πρώην ΙΚΑ.
Γι’ αυτό δεν αρκεί κάποιος να γνωρίζει μόνο πόσα χρόνια ασφάλισης έχει. Πρέπει να γνωρίζει σε ποιο ασφαλιστικό καθεστώς υπαγόταν κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα.
Τι πρέπει να ελέγξει κάποιος πριν κάνει αίτηση
Για να διαπιστωθεί αν υπάρχει δυνατότητα συνταξιοδότησης πριν από τα 62, πρέπει να ελεγχθούν μαζί:
- η ημερομηνία πρώτης ασφάλισης
- όλα τα πρώην ταμεία στα οποία υπήρξε ασφάλιση
- ο συνολικός χρόνος και οι ημέρες ασφάλισης
- το έτος κατά το οποίο το παιδί ήταν ανήλικο
- ο χρόνος ασφάλισης που είχε συμπληρωθεί εκείνη τη χρονιά
- η ηλικία που συμπληρώθηκε πριν και μετά τον Αύγουστο του 2015
- η ύπαρξη διαδοχικής ή παράλληλης ασφάλισης
- οι πλασματικοί χρόνοι που μπορούν να αναγνωριστούν
- αν εξετάζεται πλήρης ή μειωμένη σύνταξη.
Η σύνταξη πριν από τα 62 δεν αποτελεί ένα γενικό προνόμιο για όλους τους γονείς ή όλους τους ασφαλισμένους πριν από το 1993. Αφορά συγκεκριμένες περιπτώσεις με κατοχυρωμένα ή θεμελιωμένα δικαιώματα. Επειδή ακόμη και διαφορά λίγων μηνών στην ηλικία ή στον χρόνο ασφάλισης μπορεί να μεταβάλει το τελικό όριο, απαιτείται εξατομικευμένος έλεγχος του ασφαλιστικού ιστορικού πριν από οποιαδήποτε αίτηση ή εξαγορά πλασματικών ετών.
