Η συζήτηση για το αν πρέπει να υπάρχει ελάχιστο όριο ηλικίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο σε πολλές χώρες του κόσμου. Οι ανησυχίες για την ψυχική υγεία των παιδιών, τον διαδικτυακό εκφοβισμό, την έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο και τους εθιστικούς μηχανισμούς των πλατφορμών οδηγούν ολοένα και περισσότερες κυβερνήσεις στην αναζήτηση αυστηρότερων κανόνων.
Η Αυστραλία ήταν η πρώτη χώρα που προχώρησε σε πανεθνική απαγόρευση δημιουργίας λογαριασμών στα social media για παιδιά κάτω των 16 ετών. Λίγους μήνες αργότερα δημοσιεύθηκε και η πρώτη επιστημονική αξιολόγηση του μέτρου, η οποία δείχνει ότι οι περιορισμοί από μόνοι τους δεν οδήγησαν σε άμεση μείωση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από τους εφήβους.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό The BMJ από ερευνητές του Πανεπιστημίου του Newcastle και αποτελεί την πρώτη συστηματική αποτίμηση του νέου νόμου.
Τι έδειξε η μελέτη
Οι ερευνητές παρακολούθησαν 408 εφήβους ηλικίας 12 έως 17 ετών πριν και μετά την εφαρμογή της νομοθεσίας.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι:
- περισσότερο από το 85% συνέχισε να χρησιμοποιεί τις πλατφόρμες που καλύπτονταν από τον νόμο
- δεν διαπιστώθηκε σημαντική μείωση του χρόνου που περνούσαν καθημερινά στα social media
- αρκετοί ανήλικοι χρησιμοποίησαν διαφορετικές μεθόδους για να παρακάμψουν τους περιορισμούς, όπως λογαριασμούς με διαφορεμένη ηλικία ή λογαριασμούς άλλων προσώπων.
Οι ίδιοι οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι πρόκειται για τα πρώτα δεδομένα, μόλις λίγους μήνες μετά την εφαρμογή του νόμου, επομένως δεν μπορούν ακόμη να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για τη μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητά του.
Γιατί οι κυβερνήσεις εξετάζουν περιορισμούς
Η συζήτηση για τα social media δεν αφορά μόνο τον χρόνο που περνούν τα παιδιά μπροστά σε μια οθόνη.
Τα τελευταία χρόνια ολοένα περισσότερες μελέτες έχουν συνδέσει την υπερβολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης με αυξημένα επίπεδα άγχους, προβλήματα ύπνου, χαμηλότερη αυτοεκτίμηση, μεγαλύτερη έκθεση στον διαδικτυακό εκφοβισμό και συμπτώματα κατάθλιψης στους εφήβους.
Αν και οι επιστήμονες εξακολουθούν να μελετούν κατά πόσο πρόκειται για σχέση αιτίου και αποτελέσματος ή για ισχυρή συσχέτιση, πολλές κυβερνήσεις θεωρούν ότι απαιτούνται προληπτικές παρεμβάσεις για τον περιορισμό της έκθεσης των ανηλίκων.
Τι σχεδιάζεται στην Ελλάδα
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που υποστηρίζουν αυστηρότερους κανόνες για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο.
Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει ότι από την 1η Ιανουαρίου 2027 προγραμματίζεται να τεθούν σε εφαρμογή νέοι κανόνες για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η ευθύνη για την επαλήθευση της ηλικίας θα βαραίνει κυρίως τις ίδιες τις πλατφόρμες και όχι τις οικογένειες.
Η Ευρώπη αναζητά κοινή λύση
Η Αυστραλία δεν είναι η μόνη χώρα που επιχειρεί να βάλει όρια.
Η Γαλλία έχει ανακοινώσει ότι επιδιώκει την εφαρμογή αντίστοιχων περιορισμών, ενώ η Δανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εργάζεται πάνω σε ένα κοινό εργαλείο επαλήθευσης ηλικίας, με στόχο να διευκολύνει τα κράτη-μέλη στην εφαρμογή των μέτρων και να αποφευχθεί η δημιουργία διαφορετικών κανόνων σε κάθε χώρα.
Ανάλογη πορεία ακολουθεί και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η κυβέρνηση του Κιρ Στάρμερ έχει ανακοινώσει σχέδιο για την απαγόρευση πρόσβασης στα βασικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών, με στόχο η νέα νομοθεσία να τεθεί σε εφαρμογή το 2027. Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, οι νέοι κανόνες θα συνοδεύονται από αυστηρότερους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας και περιορισμούς σε λειτουργίες που θεωρούνται υψηλού κινδύνου για τους ανηλίκους.
Τι μας «λέει» η μελέτη από την Αυστραλία;
Το σημαντικότερο συμπέρασμα της αυστραλιανής εμπειρίας είναι ότι δεν υπάρχει μία λύση που από μόνη της μπορεί να προστατεύσει τα παιδιά.
Οι ηλικιακοί περιορισμοί αποτελούν ένα εργαλείο, όμως η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από το κατά πόσο μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ουσιαστική προστασία των ανηλίκων απαιτεί συνδυασμό μέτρων: υπεύθυνη στάση από τις ίδιες τις πλατφόρμες, αξιόπιστους ελέγχους ηλικίας, αποτελεσματική εποπτεία από τις αρχές, αλλά και ενεργό συμμετοχή των γονέων στην ψηφιακή ζωή των παιδιών τους.
Η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από τη νομοθεσία. Γι’ αυτό και, όσο σημαντικοί κι αν είναι οι νέοι κανόνες, η συζήτηση μέσα στην οικογένεια, τα σαφή όρια στη χρήση των οθονών και η εκπαίδευση των παιδιών στην ασφαλή πλοήγηση στο διαδίκτυο παραμένουν οι σημαντικότεροι σύμμαχοι των γονιών.
