«Μοιράσου το παιχνίδι σου με το παιδάκι».
Μια φράση που οι περισσότεροι γονείς έχουν πει κάποια στιγμή. Ειδικά όταν το παιδί παίζει με άλλα παιδιά, είναι εύκολο να αισθανθούμε ότι πρέπει να το μάθουμε να μοιράζεται.
Κι όταν εκείνο απαντά «όχι, είναι δικό μου!», μπορεί να νιώσουμε αμηχανία ή ακόμη και να ανησυχήσουμε ότι μεγαλώνουμε ένα παιδί εγωιστικό.
Στην πραγματικότητα, όμως, η απροθυμία να μοιραστεί ένα αγαπημένο παιχνίδι είναι συχνά ένα απολύτως φυσιολογικό κομμάτι της παιδικής ανάπτυξης.
Τα μικρά παιδιά δεν έχουν ακόμη την ίδια αντίληψη για την ιδιοκτησία, τον χρόνο αναμονής και την εναλλαγή που έχουν οι ενήλικες. Η ικανότητα να μοιράζονται και να συνεργάζονται αναπτύσσεται σταδιακά μέσα από την εμπειρία και τις κοινωνικές τους σχέσεις.
Το «δεν θέλω να το δώσω» δεν σημαίνει «δεν νοιάζομαι για τους άλλους»
Για έναν ενήλικα, το να δώσει για λίγο ένα παιχνίδι σε ένα άλλο παιδί μπορεί να φαίνεται κάτι πολύ απλό.
Για ένα μικρό παιδί, όμως, το παιχνίδι μπορεί να είναι πολύ σημαντικό αντικείμενο.
Είναι κάτι που αγαπά, κάτι που θεωρεί δικό του και κάτι με το οποίο μπορεί να έχει δημιουργήσει μια ιδιαίτερη σχέση.
Επομένως, όταν λέει «δεν θέλω να το μοιραστώ», δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν έχει ενσυναίσθηση ή ότι δεν ενδιαφέρεται για τα άλλα παιδιά.
Σημαίνει συχνά απλώς:
«Αυτό είναι δικό μου και δεν είμαι ακόμα έτοιμος να το δώσω».
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής επισημαίνει ότι η ικανότητα των παιδιών να συνεργάζονται, να περιμένουν τη σειρά τους και να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες των άλλων αναπτύσσεται σταδιακά μέσα από το παιχνίδι και τις καθημερινές κοινωνικές εμπειρίες.
Σε ποια ηλικία μαθαίνουν πραγματικά να μοιράζονται;
Δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη ημέρα κατά την οποία ένα παιδί «μαθαίνει» ξαφνικά να μοιράζεται.
Στα πρώτα χρόνια της ζωής του, το παιδί βρίσκεται ακόμη σε μια φάση όπου το «δικό μου» έχει πολύ έντονη σημασία.
Γύρω στα 2-3 χρόνια μπορεί να δυσκολεύεται ιδιαίτερα να περιμένει τη σειρά του ή να δώσει ένα παιχνίδι που χρησιμοποιεί.
Καθώς μεγαλώνει, όμως, αρχίζει σταδιακά να κατανοεί καλύτερα την εναλλαγή, τη συνεργασία και την οπτική των άλλων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα μεγαλύτερο παιδί θα μοιράζεται πάντα πρόθυμα. Ακόμη και τα παιδιά που έχουν μάθει να συνεργάζονται μπορεί να μη θέλουν να δώσουν το αγαπημένο τους παιχνίδι.
Και αυτό είναι κάτι που αξίζει να σεβόμαστε.
Δεν χρειάζεται να μοιράζεται τα πάντα
Ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που μπορούν να μάθουν τα παιδιά είναι ότι το να μοιράζεσαι δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραδίδεις οτιδήποτε έχεις.
Αν πρόκειται να έρθει ένα άλλο παιδί στο σπίτι, μπορείς να βοηθήσεις το δικό σου παιδί να αποφασίσει ποια παιχνίδια θέλει να αφήσει διαθέσιμα και ποια προτιμά να κρατήσει.
Για παράδειγμα:
«Ξέρω ότι αυτό το αρκουδάκι είναι πολύ σημαντικό για σένα. Θέλεις να το βάλουμε κάπου ασφαλές και να διαλέξουμε μαζί μερικά παιχνίδια για να παίξετε;»
Με αυτόν τον τρόπο δεν του λες:
«Πρέπει να το δώσεις».
Του δείχνεις ότι μπορεί να έχει όρια και ταυτόχρονα να είναι γενναιόδωρο.
Η εναλλαγή είναι διαφορετική από το «δώσ’ το»
Ένα παιδί μπορεί να μη θέλει να χαρίσει ή να παραχωρήσει ένα παιχνίδι, αλλά να μπορεί να κατανοήσει την έννοια της σειράς.
Αν δύο παιδιά θέλουν το ίδιο αυτοκινητάκι, για παράδειγμα, μπορείς να πεις:
«Τώρα παίζεις εσύ και μετά θα παίξει ο φίλος σου.»
Ή:
«Θα βάλουμε ένα χρονόμετρο και όταν χτυπήσει θα αλλάξετε σειρά.»
Έτσι το παιδί μαθαίνει κάτι πολύ σημαντικό:
Δεν χάνω το παιχνίδι μου. Απλώς το μοιράζομαι για λίγο.
Η εναλλαγή και η συνεργασία μπορούν να εξασκηθούν μέσα από απλά παιχνίδια, επιτραπέζια και δραστηριότητες όπου κάθε παιδί περιμένει τη σειρά του.
Μην το ντροπιάζεις μπροστά στους άλλους
Ίσως το σημαντικότερο είναι να αποφύγουμε φράσεις όπως:
«Τι εγωιστικό παιδί είσαι!»
«Ντρέπομαι που δεν θέλεις να μοιραστείς.»
«Κοίτα το άλλο παιδάκι, αυτό μοιράζεται.»
Οι χαρακτηρισμοί δεν διδάσκουν την κοινωνική συμπεριφορά. Μπορεί αντίθετα να κάνουν το παιδί να αισθανθεί ότι κάτι δεν πάει καλά με το ίδιο.
Καλύτερα να περιγράψεις αυτό που συμβαίνει:
«Βλέπω ότι δεν θέλεις να δώσεις το παιχνίδι σου αυτή τη στιγμή.»
Και στη συνέχεια να αναζητήσετε μαζί μια λύση.
Δείξε του στην πράξη τι σημαίνει να μοιράζεσαι
Τα παιδιά μαθαίνουν πάρα πολλά παρατηρώντας τους μεγάλους.
Όταν εσύ μοιράζεσαι το φαγητό σου, προσφέρεις κάτι σε κάποιον, δανείζεις ένα αντικείμενο ή βοηθάς έναν άνθρωπο που χρειάζεται κάτι, το παιδί βλέπει στην πράξη τι σημαίνει γενναιοδωρία.
Δεν χρειάζεται κάθε φορά να του κάνεις μάθημα.
Μπορείς απλώς να πεις:
«Θα δώσω λίγο από αυτό και στον μπαμπά γιατί θέλω να το δοκιμάσει κι εκείνος.»
Ή:
«Η φίλη μου ξέχασε το βιβλίο της, οπότε θα της δώσω το δικό μου για σήμερα.»
Με τον καιρό, τέτοιες καθημερινές εικόνες γίνονται πρότυπα συμπεριφοράς.
Μάθε του να ζητά, όχι να αρπάζει
Εξίσου σημαντικό με το να μάθει ένα παιδί να μοιράζεται είναι να μάθει να σέβεται την ιδιοκτησία των άλλων.
Αν ένα άλλο παιδί έχει ένα παιχνίδι που θέλει, μπορείς να του μάθεις να ρωτά:
«Μπορώ να παίξω κι εγώ όταν τελειώσεις;»
Αυτό είναι πολύ πιο χρήσιμο από το:
«Πάρ’ το, αφού πρέπει να μοιράζεσαι».
Με αυτόν τον τρόπο μαθαίνει ότι τα όρια ισχύουν και προς τις δύο κατευθύνσεις.
Υπάρχουν παιχνίδια που δεν χρειάζεται να μοιραστεί
Αν ένα παιδί έχει ένα αντικείμενο με ιδιαίτερη συναισθηματική αξία – το αγαπημένο του λούτρινο, ένα δώρο από κάποιον αγαπημένο ή ένα αντικείμενο που χρησιμοποιεί για να ηρεμεί – δεν υπάρχει λόγος να το πιέσουμε να το παραχωρήσει.
Μπορεί μάλιστα να είναι καλή ιδέα να το απομακρύνετε πριν έρθουν επισκέπτες, ώστε να μην προκύψει σύγκρουση.
Αυτό δεν του μαθαίνει εγωισμό.
Του μαθαίνει ότι:
«Και τα δικά μου όρια έχουν σημασία».
Και αν αρνείται να μοιραστεί τα πάντα;
Εκεί χρειάζεται υπομονή και επανάληψη.
Μπορείς να ενισχύεις κάθε μικρή στιγμή συνεργασίας:
«Μου άρεσε που περίμενες τη σειρά σου.»
«Είδα ότι έδωσες το παιχνίδι στον φίλο σου όταν τελείωσες.»
«Ήταν πολύ όμορφο που τον άφησες να παίξει μαζί σου.»
Έτσι εστιάζεις στη συμπεριφορά, όχι σε έναν γενικό χαρακτηρισμό του παιδιού.
Δεν χρειάζεται να περιμένεις ότι θα γίνει αμέσως το πιο γενναιόδωρο παιδί της παρέας.
Η κοινωνική συμπεριφορά χτίζεται σιγά-σιγά.
Το ζητούμενο δεν είναι ένα παιδί που δίνει τα πάντα
Τελικά, ο στόχος δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που λένε «ναι» κάθε φορά που κάποιος τους ζητά κάτι.
Θέλουμε να μεγαλώσουμε παιδιά που μπορούν να καταλάβουν:
- πότε μπορούν να μοιραστούν,
- πότε χρειάζεται να περιμένουν,
- πώς να ζητούν κάτι με σεβασμό,
- πώς να διαχειρίζονται την απογοήτευση,
- πώς να σέβονται τα πράγματα των άλλων,
- αλλά και πώς να βάζουν τα δικά τους όρια.
Το «είναι δικό μου!» λοιπόν δεν χρειάζεται να προκαλεί πανικό στον γονιό.
Μπορεί να είναι απλώς ένα ακόμη βήμα στη διαδρομή προς την κοινωνική και συναισθηματική ωρίμανση.
Και ίσως, αντί να πούμε:
«Μοιράσου το τώρα!»
να δοκιμάσουμε κάτι διαφορετικό:
«Καταλαβαίνω ότι το αγαπάς πολύ. Πώς μπορούμε να βρούμε μια λύση ώστε να παίξετε και οι δύο;»
Γιατί η πραγματική αξία δεν βρίσκεται στο να μάθει ένα παιδί να δίνει επειδή το υποχρεώνουν.
Βρίσκεται στο να μάθει, μεγαλώνοντας, γιατί αξίζει να προσφέρει, να συνεργάζεται και να νοιάζεται για τους άλλους – χωρίς να ξεχνά τον εαυτό του.
