Η Αυστραλία ήταν η πρώτη χώρα που υιοθέτησε το μέτρο της απαγόρευσης της πρόσβασης στα social media στα παιδιά κάτω των των 15 ετών. Η Ελλάδα ετοιμάζεται από την 1η Ιανουαρίου 2027 να απαγορεύσει τη χρήση των social media από παιδιά κάτω των 15 ετών και δεν είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Γαλλία, Ισπανία, Δανία, Πορτογαλία, Αυστρία, Ιταλία, Λιθουανία, Ρουμανία, Σλοβενία, Σλοβακία και Φινλανδία έχουν ανακοινώσει, προωθούν ή εξετάζουν αντίστοιχες παρεμβάσεις, με τα ηλικιακά όρια να κυμαίνονται κυρίως μεταξύ 15 και 16 ετών.
Πριν όμως η Ευρώπη μπει μαζικά στην εποχή των ηλικιακών περιορισμών, η Αυστραλία μπορεί να μας δώσει μία πρόγνωση, τα πρώτα πραγματικά δεδομένα για το κατά πόσο ένα τέτοιο μέτρο λειτουργεί. Τι έγινε, λοιπόν, στην Αυστραλία; Από τις 10 Δεκεμβρίου 2025, Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat, YouTube, X και άλλες μεγάλες πλατφόρμες υποχρεούνται να λαμβάνουν μέτρα ώστε οι Αυστραλοί κάτω των 16 ετών να μην μπορούν να δημιουργούν ή να διατηρούν λογαριασμό.
Οκτώ μήνες αργότερα, τα πρώτα στοιχεία που λαμβάνουμε μας οδηγούν σε ένα δύσκολο ερώτημα: αρκεί να θεσπίσουμε ένα ηλικιακό όριο για να κρατήσουμε πραγματικά τα παιδιά μακριά από τα social media ή υπάρχει κίνδυνος η απαγόρευση να λειτουργήσει περισσότερο ως καθησυχαστική απάντηση για την Πολιτεία και την κοινωνία σε ένα πολύ πιο σύνθετο πρόβλημα;
Τρεις μήνες μετά, πάνω από 8 στους 10 ήταν ακόμη στα social media
Τα στοιχεία για το κλείσιμο εκατομμυρίων λογαριασμών αποκτούν διαφορετική διάσταση αν τα δούμε μαζί με τα ευρήματα επιστημονικής μελέτης που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο στο The BMJ.
Οι ερευνητές παρακολούθησαν 436 εφήβους ηλικίας 12 έως κάτω των 17 ετών στην Αυστραλία, καταγράφοντας τη χρήση των social media λίγο πριν από την εφαρμογή του νέου νόμου και περίπου τρεις μήνες αργότερα.
Στην επαναληπτική μέτρηση, περισσότερο από το 85% των συμμετεχόντων κάτω των 16 ετών ανέφερε ότι εξακολουθούσε να χρησιμοποιεί τουλάχιστον μία από τις πλατφόρμες που καλύπτονταν από τους περιορισμούς. Οι περισσότεροι μάλιστα συνέχιζαν να έχουν πρόσβαση μέσω δικού τους λογαριασμού.
Εξίσου ενδιαφέρον είναι τι συνέβαινε με την επαλήθευση ηλικίας. Μόνο το 66% όσων εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν τις συγκεκριμένες πλατφόρμες ανέφερε ότι είχε συναντήσει κάποιον σχετικό έλεγχο. Οι συνηθέστερες μέθοδοι ήταν η απλή δήλωση ηλικίας και η αποστολή selfie. Παράλληλα, οι ερευνητές κατέγραψαν προσπάθειες παράκαμψης των περιορισμών, μεταξύ άλλων με τη δημιουργία fake accounts ή τη χρήση private browser.
Η μελέτη δεν βρήκε επαρκείς ενδείξεις ότι, στους πρώτους τρεις μήνες εφαρμογής, ο νόμος είχε οδηγήσει σε ουσιαστική συνολική μείωση της χρήσης social media από τους κάτω των 16. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν, ωστόσο, ότι πρόκειται για πρώιμα δεδομένα και ότι απαιτείται μεγαλύτερο διάστημα παρακολούθησης για να αξιολογηθεί η πραγματική επίδραση του μέτρου.
Η Αυστραλία έκλεισε εκατομμύρια λογαριασμούς
Στην πρώτη φάση, τα αποτελέσματα της απαγόρευσης της πρόσβασης στα social media στην Αυστραλία έμοιαζαν εντυπωσιακά. Σύμφωνα με την αρμόδια αυστραλιανή Αρχή eSafety, οι μεγάλες πλατφόρμες περιόρισαν την πρόσβαση σε περίπου 4,7 εκατομμύρια λογαριασμούς που είχαν αναγνωριστεί ως λογαριασμοί χρηστών κάτω των 16 ετών.
Μέχρι τις αρχές Μαρτίου είχαν αποκλειστεί περισσότερα από 300.000 επιπλέον accounts, μεταξύ των οποίων παλαιοί λογαριασμοί που δεν είχαν εντοπιστεί αρχικά, αλλά και νέοι λογαριασμοί που δημιουργήθηκαν ή επιχειρήθηκε να δημιουργηθούν μετά την απαγόρευση.
Ωστόσο, ήδη τον Μάρτιο η ίδια η eSafety εξέφραζε σημαντικές ανησυχίες για τον τρόπο με τον οποίο Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok και YouTube εφάρμοζαν τους νέους κανόνες και ανακοίνωσε ότι περνούσε από την παρακολούθηση της συμμόρφωσης σε πιο ενεργή επιβολή τους.
Αυτό ακριβώς περικλείει την ουσία του προβληματισμού που οφείλουμε να εξετάσουμε. Μας αρκεί ως γονείς, ως κοινωνία, ως πολιτεία, να κλείνουν λογαριασμοί εφήβων ή πρέπει να γνωρίζουμε πόσα παιδιά σταματούν πραγματικά να χρησιμοποιούν τα social media;
Τρεις μήνες μετά, πάνω από 8 στους 10 ήταν ακόμη στα social media
Τα στοιχεία για το κλείσιμο εκατομμυρίων λογαριασμών αποκτούν διαφορετική διάσταση αν τα δούμε μαζί με τα ευρήματα επιστημονικής μελέτης που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο στην επιστημονική επιθεώρηση The BMJ. Οι ερευνητές παρακολούθησαν 436 εφήβους ηλικίας 12 έως κάτω των 17 ετών στην Αυστραλία, καταγράφοντας τη χρήση των social media λίγο πριν από την εφαρμογή του νέου νόμου και περίπου τρεις μήνες αργότερα.
Στην επαναληπτική μέτρηση, περισσότερο από το 85% των συμμετεχόντων κάτω των 16 ετών ανέφερε ότι εξακολουθούσε να χρησιμοποιεί τουλάχιστον μία από τις πλατφόρμες που καλύπτονταν από τους περιορισμούς. Οι περισσότεροι μάλιστα συνέχιζαν να έχουν πρόσβαση μέσω δικού τους λογαριασμού.
Εξίσου ενδιαφέρον είναι τι συνέβαινε με την επαλήθευση ηλικίας. Μόνο το 66% όσων εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν τις συγκεκριμένες πλατφόρμες ανέφερε ότι είχε συναντήσει κάποιον σχετικό έλεγχο. Οι συνηθέστερες μέθοδοι ήταν η απλή δήλωση ηλικίας και η αποστολή selfie. Παράλληλα, οι ερευνητές κατέγραψαν προσπάθειες παράκαμψης των περιορισμών, μεταξύ άλλων με τη δημιουργία fake accounts ή τη χρήση private browser.
Η μελέτη δεν βρήκε επαρκείς ενδείξεις ότι, στους πρώτους τρεις μήνες εφαρμογής, ο νόμος είχε οδηγήσει σε ουσιαστική συνολική μείωση της χρήσης social media από τους κάτω των 16. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν, ωστόσο, ότι πρόκειται για πρώιμα δεδομένα και ότι απαιτείται μεγαλύτερο διάστημα παρακολούθησης για να αξιολογηθεί η πραγματική επίδραση του μέτρου.
Τα παιδιά βρίσκουν τρόπο να επιστρέφουν στα social media
Νεότερα δεδομένα της Qustodio, εταιρείας λογισμικού γονικού ελέγχου, δείχνουν ότι μετά την αρχική πτώση, η χρήση αρκετών πλατφορμών άρχισε σταδιακά να αυξάνεται ξανά. Τον Ιούλιο του 2026, περίπου το 26% των παιδιών ηλικίας 13 έως 15 ετών που περιλαμβάνονταν στα δεδομένα της εταιρείας χρησιμοποιούσε TikTok. Το ποσοστό βρίσκεται μόλις μία ποσοστιαία μονάδα χαμηλότερα από εκείνο που καταγραφόταν πριν από την εφαρμογή της απαγόρευσης.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα στις ηλικίες 10 έως 12 ετών. Τον Ιούλιο, το 11,36% χρησιμοποιούσε TikTok, έναντι 10,73% τον Νοέμβριο του 2025, πριν δηλαδή τεθεί σε εφαρμογή το νέο καθεστώς. Ανοδική τάση παρατηρείται επίσης στο Instagram και το Snapchat, υποδεικνύοντας ότι το πρώτο «σοκ» της απαγόρευσης φαίνεται να εξασθενεί όσο περνούν οι μήνες.
VPN, ψεύτικες ηλικίες και νέα accounts
Ένα άλλο στοιχείο που αξίζει να εξετάσει κανείς, είναι το πώς επιστρέφουν τα παιδιά στα «απαγορευμένα» social media. Η Γιασμίν Λόντον, ειδικός στην online ασφάλεια της Qustodio, ανέφερε ότι ορισμένα παιδιά καταφέρνουν να παρακάμπτουν τους περιορισμούς χρησιμοποιώντας VPN ή δηλώνοντας ψευδή ηλικία. Δεν απέκλεισε, όμως, και μια απλούστερη εξήγηση: ότι κάποιοι από τους μηχανισμούς περιορισμού των ίδιων των πλατφορμών δεν λειτουργούν αποτελεσματικά.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα από την Αυστραλία για τις χώρες που ετοιμάζονται να ακολουθήσουν – ανάμεσά τους και την Ελλάδα. Αν, δηλαδή, ένας 13χρονος μπορεί να δηλώσει ότι είναι 17, να δημιουργήσει νέο λογαριασμό ή να χρησιμοποιήσει μια τεχνική παράκαμψης χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία, η ύπαρξη ενός νόμου από μόνη της δεν αρκεί.
Η Ελλάδα διαθέτει ένα επιπλέον εργαλείο, το Kids Wallet, μέσω του οποίου μπορεί να γίνεται ψηφιακή επαλήθευση της ηλικίας. Ωστόσο, ούτε η ύπαρξη ενός αξιόπιστου ψηφιακού πιστοποιητικού λύνει από μόνη της το πρόβλημα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν και πώς οι πλατφόρμες θα το ενσωματώσουν στους ελέγχους τους και πόσο αποτελεσματικά θα αντιμετωπίζουν τις προσπάθειες παράκαμψης.
Η Ευρώπη ακολουθεί αλλά πρέπει να λάβουμε υπόψη το «εμπόδιο» που αντιμετώπισε η Γαλλία
Η αυστραλιανή εμπειρία παρακολουθείται στενά επειδή όλο και περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις κινούνται προς αυστηρότερα ηλικιακά όρια. Η Ισπανία έχει κινηθεί προς όριο στα 16, η Δανία προς τα 15 με δυνατότητα γονικής συναίνεσης από τα 13, ενώ Πορτογαλία, Αυστρία, Ιταλία, Λιθουανία, Ρουμανία, Σλοβενία, Σλοβακία και Φινλανδία βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια πολιτικών ή νομοθετικών πρωτοβουλιών.
Η εικόνα, επομένως, απέχει ακόμη από έναν ενιαίο ευρωπαϊκό κανόνα. Διαφέρει τόσο το προτεινόμενο ηλικιακό όριο όσο και ο τρόπος με τον οποίο κάθε χώρα σχεδιάζει να το εφαρμόσει.
Υπάρχει όμως κάτι ακόμη που πρέπει να δουν οι ιθύνοντες, καθώς η Γαλλία προσφέρει ήδη ένα ακόμη παράδειγμα για το πόσο σύνθετη είναι η εφαρμογή τέτοιων μέτρων. Τι συνέβη στη Γαλλία; Το γαλλικό Κοινοβούλιο ενέκρινε τον Ιούλιο απαγόρευση των social media για παιδιά κάτω των 15 ετών. Στις 14 Αυγούστου, όμως, το Συνταγματικό Συμβούλιο μπλόκαρε τη νομοθεσία, κρίνοντας μεταξύ άλλων ότι δεν υπήρχαν επαρκείς εγγυήσεις σχετικά με την επαλήθευση της ηλικίας, την ιδιωτικότητα και την ελευθερία της έκφρασης. Η γαλλική κυβέρνηση σκοπεύει να επανέλθει με αναθεωρημένο πλαίσιο και η Ευρώπη παρακολουθεί προκειμένου να παραδειγματιστούμε από τις εξελίξεις.
Αυτή τη στιγμή, οι νομοθέτες στην Ευρώπη, έχουν δύο βασικά δεδομένα στα χέραι τους. Η Αυστραλία μας δείχνει πόσο δύσκολο είναι να εμποδίσεις στην πράξη ένα παιδί να επιστρέψει σε μια πλατφόρμα, ενώ η Γαλλία δείχνει μια διαφορετική πλευρά του ίδιου προβλήματος: πώς επιβεβαιώνεις αξιόπιστα την ηλικία εκατομμυρίων χρηστών χωρίς να δημιουργήσεις δυσανάλογη συλλογή προσωπικών δεδομένων ή να θίξεις άλλα δικαιώματα;
Στην Ελλάδα το μέτρο έρχεται την 1η Ιανουαρίου 2027
Σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, από την 1η Ιανουαρίου 2027 παιδιά κάτω των 15 ετών δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης. Την κύρια ευθύνη εφαρμογής θα έχουν οι πλατφόρμες, οι οποίες θα πρέπει να διαθέτουν αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας και να εμποδίζουν την πρόσβαση χρηστών κάτω από το προβλεπόμενο όριο.
Ο ελληνικός σχεδιασμός προβλέπει μάλιστα διαδικασία επανεπαλήθευσης της ηλικίας των υφιστάμενων λογαριασμών, ώστε να μπορούν να εντοπιστούν accounts στα οποία έχει δηλωθεί ηλικία διαφορετική από την πραγματική.
Υπάρχει όμως μια σημαντική λεπτομέρεια: η ίδια η κυβέρνηση διευκρινίζει ότι από την 1η Ιανουαρίου δεν πρόκειται να διακοπεί απότομα η πρόσβαση όλων των παιδιών κάτω των 15 ετών. Η εφαρμογή συνδέεται με το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο, τη συμμόρφωση των πλατφορμών και τους μηχανισμούς του Digital Services Act. Άρα η 1η Ιανουαρίου θα είναι η αρχή της εφαρμογής και όχι μια ημερομηνία κατά την οποία τα social media θα εξαφανιστούν ξαφνικά από τα κινητά των παιδιών.
Είναι τελικά τα ηλικιακά όρια προς τη σωστή κατεύθυνση;
Προφανώς, είναι ακόμη νωρίς για να πούμε ότι το αυστραλιανό μοντέλο απέτυχε, μπορούμε να πούμε όμως ότι η εφαρμογή των μέτρων στην Αυστραλία ήταν μια ευτυχής συγκυρία για την Ευρώπη καθώς μας προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες. Αυτό όμως που μπορούμε ήδη να διαπιστώσουμε είναι ότι υπάρχει μία σημαντική διάκριση: άλλο η θέσπιση ενός μέτρου και άλλο το πραγματικό αποτέλεσμά του.
Μια κυβέρνηση μπορεί να ψηφίσει ότι ένα παιδί δεν πρέπει να έχει λογαριασμό πριν από τα 15 ή τα 16. Για να λειτουργήσει όμως αυτό στην πράξη, πρέπει οι πλατφόρμες να μπορούν να αναγνωρίζουν αξιόπιστα την ηλικία, να εμποδίζουν τη δημιουργία νέων λογαριασμών, να αντιμετωπίζουν τις τεχνικές παράκαμψης και να μην αφήνουν εύκολες πίσω πόρτες. Και κάτι ακόμη, να είναι οι γονείς, οι δάσκαλοι και οι φροντιστές των παιδιών έτοιμοι να συμμετέχουν και να εφαρμόσουν τον νόμο στο σπίτι και στο σχολείο.
Και τα ερωτήματα δεν εξαντλούνται εδώ… Αν η συζήτηση εξαντληθεί στο ηλικιακό όριο, υπάρχει ο κίνδυνος να μείνουν στο περιθώριο οι ίδιοι οι μηχανισμοί των social media που έχουν προκαλέσει την ανησυχία: οι αλγόριθμοι που μεγιστοποιούν τον χρόνο παραμονής, οι ατελείωτες ροές περιεχομένου, οι ειδοποιήσεις, η έκθεση σε ακατάλληλο υλικό και γενικότερα ο σχεδιασμός που επιδιώκει να κρατά τον χρήστη διαρκώς ενεργό.
Γι’ αυτό και η πραγματική αξιολόγηση του ελληνικού μέτρου δεν θα μπορεί να γίνει την 1η Ιανουαρίου 2027 μετρώντας πόσοι λογαριασμοί έκλεισαν. Θα πρέπει να περιμένουμε και να δούμε στην πράξη πόσα παιδιά κάτω των 15 εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες, πόσο εύκολα παρακάμπτουν τους περιορισμούς, πού μετακινήθηκαν όσα αποχώρησαν και κυρίως αν οι ίδιες οι πλατφόρμες άλλαξαν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο προστατεύουν τους ανήλικους χρήστες.
Η Αυστραλία χτυπά το καμπανάκι και προειδοποιεί ότι το δύσκολο δεν είναι να αποφασίσεις σε ποια ηλικία θα τραβήξεις τη γραμμή της απαγόρευσης, ούτε να την εξαγγείλεις… Το πραγματικά δύσκολο είναι να εξασφαλίσεις ότι αυτή η γραμμή θα μπορεί όντως να εφαρμοστεί και να έχει αποτέλεσμα.
Και αυτό έχει μεγάλη σημασία σήμερα, που μεσολαβούν 4 μήνες μέχρι την εφαρμογή του μέτρου στη χώρα μας, όπου ακόμη υπάρχουν περιθώρια για σκέψη και προσαρμογές του νόμου, προκειμένου να έχει πραγματική αξία και εφαρμογή.
