Ως γονείς, η πρώτη μας παρόρμηση είναι συχνά να προστατεύσουμε τα παιδιά μας από κάθε δυσκολία, στρώνοντάς τους τον δρόμο για να είναι όλα εύκολα. Μήπως όμως, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, τους στερούμε πολύτιμα εφόδια για το μέλλον;
Η σύγχρονη γνωστική επιστήμη δείχνει ότι ο παιδικός εγκέφαλος δεν αναπτύσσεται όταν όλα είναι έτοιμα και δεδομένα. Αντίθετα, «ακονίζεται» και εξελίσσεται όταν έρχεται αντιμέτωπος με μικρές, ελεγχόμενες δυσκολίες. Οι καθημερινές προκλήσεις είναι αυτές που βοηθούν το παιδί να ωριμάσει και να αναπτυχθεί σωστά.
Οι γονείς μπορούν πολύ εύκολα να δημιουργήσουν τέτοιες μικρές ευκαιρίες στην καθημερινότητα, αφήνοντας για παράδειγμα το παιδί:
- Να αποφασίσει μόνο του πώς θα οργανώσει τη σχολική του τσάντα.
- Να επιλέξει ανάμεσα σε δύο συγκεκριμένες δραστηριότητες.
- Να σχεδιάσει ένα δικό του, μικρό πρόγραμμα για την ημέρα.
- Να σκεφτεί τρόπους για να λύσει μια μικρή διαφωνία με τα αδέλφια ή τους φίλους του.
Η δύναμη των υποθετικών συζητήσεων
Ένα εξαιρετικό εργαλείο για να θωρακίσουμε τη σκέψη των παιδιών είναι οι υποθετικοί διάλογοι. Συζητήσεις που ξεκινούν με ένα απλό «αν», προετοιμάζουν το παιδί για πραγματικές καταστάσεις πριν καν τις συναντήσει μπροστά του.
Μπορείτε να δοκιμάσετε ερωτήσεις όπως:
- «Αν ένας φίλος σου στο σχολείο σε πίεζε να κάνεις κάτι που σε στεναχωρεί ή δεν θέλεις, πώς θα αντιδρούσες;»
- «Αν είχες να διαλέξεις ανάμεσα σε δύο πράγματα που σου αρέσουν εξίσου, με ποιο κριτήριο θα αποφάσιζες;»
Η επίλυση προβλημάτων είναι δεξιότητα που καλλιεργείται
Η ικανότητα να βρίσκει κανείς λύσεις δεν αφορά μόνο τα μαθηματικά ή τα επιτραπέζια παιχνίδια. Κάθε μικρό αναπάντεχο γεγονός της ημέρας –μια παρεξήγηση με έναν φίλο, η διαχείριση του χρόνου για το διάβασμα και το παιχνίδι, ή ακόμα και η διαχείριση μιας αποτυχίας– αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να εξασκηθεί η ανεξάρτητη σκέψη.
Όσο περισσότερο επιτρέπουμε στα παιδιά να συμμετέχουν ενεργά στην εύρεση λύσεων αντί να τους τις δίνουμε έτοιμες, τόσο περισσότερο ενισχύουμε αυτό που η ψυχολογία ονομάζει «αυτοαποτελεσματικότητα». Πρόκειται για την ακλόνητη πίστη του παιδιού στις δικές του δυνάμεις, η οποία θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες για την ευτυχία και την επιτυχία του στη μετέπειτα ζωή.
Γονείς: Το ζωντανό παράδειγμα στη λήψη αποφάσεων
Τα παιδιά είναι οι καλύτεροι παρατηρητές· δεν μαθαίνουν από αυτά που τους λέμε, αλλά από αυτά που μας βλέπουν να κάνουμε. Όταν εξηγούμε δυνατά τη λογική πίσω από τις δικές μας καθημερινές αποφάσεις, τους διδάσκουμε πώς να σκέφτονται δομημένα.
Για παράδειγμα, μπορούμε να πούμε:
- «Προτίμησα να ψωνίσω από αυτό το κατάστημα σήμερα, γιατί είδα ότι έχει καλύτερες τιμές και θα κάνουμε οικονομία».
- «Αποφάσισα να μην απαντήσω αμέσως σε αυτό το μήνυμα, γιατί θέλω πρώτα να το σκεφτώ με ηρεμία».
Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί αντιλαμβάνεται ότι οι αποφάσεις δεν πρέπει να λαμβάνονται παρορμητικά, αλλά μετά από ζύγισμα των δεδομένων και των συνεπειών τους. Ακόμη πιο σημαντικό είναι να μας βλέπουν να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας. Όταν ένας γονιός αλλάζει γνώμη ή παραδέχεται ένα σφάλμα, διδάσκει στο παιδί ότι η ευελιξία είναι δείγμα ωριμότητας και ανώτερης σκέψης, όχι αδυναμίας.
Ακούστε με προσοχή και αγκαλιάστε το λάθος
Πολλές φορές, πάνω στη βιασύνη μας, τρέχουμε να απαντήσουμε ή να διορθώσουμε το παιδί πριν καν ολοκληρώσει τη φράση του. Δίνοντάς του όμως τον χρόνο να εκφράσει τις ιδέες του, ενεργοποιούμε σημαντικές εγκεφαλικές διεργασίες: τη λογική επιχειρηματολογία, την οργάνωση της σκέψης και τη συναισθηματική επεξεργασία.
Η ενεργητική ακρόαση δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε σε όλα, αλλά ότι προσπαθούμε να καταλάβουμε πώς σκέφτεται το παιδί μας. Αντί για έτοιμες απαντήσεις, κάντε του ερωτήσεις που εμβαθύνουν:
- «Πώς κατέληξες σε αυτό το συμπέρασμα;»
- «Τι πιστεύεις ότι θα γίνει αν διαλέξεις αυτόν τον δρόμο;»
- «Υπάρχει, λες, κάποια άλλη εναλλακτική λύση;»
Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι ο μεγαλύτερος εχθρός της δημιουργικής και ανεξάρτητης σκέψης είναι ο φόβος του λάθους. Αν ένα παιδί νιώθει ότι πρέπει να είναι πάντα τέλειο και να έχει τη «σωστή» απάντηση, θα σταματήσει να δοκιμάζει. Αντιμετωπίζοντας το λάθος ως ένα απόλυτα φυσιολογικό και απαραίτητο κομμάτι της μάθησης, χτίζουμε παιδιά με ψυχολογική ανθεκτικότητα, έτοιμα να αντιμετωπίσουν κάθε πρόκληση της ζωής.
