Υπάρχουν στιγμές που ένα παιδί αρνείται να συνεργαστεί, ξεσπά σε κλάματα επειδή δεν παίρνει αυτό που θέλει ή αντιδρά έντονα όταν ακούει τη λέξη «όχι». Τότε πολλοί γονείς βρίσκονται μπροστά σε ένα δίλημμα: να επιμείνουν αυστηρά ή να υποχωρήσουν για να σταματήσει η ένταση;
Η απάντηση δεν βρίσκεται ούτε στις φωνές ούτε στην υποχώρηση κάθε φορά που το παιδί διαμαρτύρεται. Τα παιδιά χρειάζονται όρια που τους προσφέρουν ασφάλεια, αλλά και έναν γονέα που μπορεί να ακούσει τα συναισθήματά τους χωρίς να αλλάζει απαραίτητα την απόφασή του.
Το ζητούμενο δεν είναι να υπακούει το παιδί από φόβο, αλλά να μαθαίνει σταδιακά να διαχειρίζεται την απογοήτευση, να σέβεται τους άλλους και να κατανοεί ότι δεν μπορούν να γίνονται όλα όπως τα θέλει.
Γιατί τα παιδιά χρειάζονται σταθερά όρια
Τα όρια βοηθούν τα παιδιά να κατανοήσουν τι επιτρέπεται, τι δεν είναι ασφαλές και ποιες συμπεριφορές είναι αποδεκτές μέσα στην οικογένεια. Παράλληλα, δημιουργούν μια αίσθηση προβλεψιμότητας: το παιδί γνωρίζει τι να περιμένει και δεν χρειάζεται να δοκιμάζει διαρκώς πού βρίσκονται τα όρια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να υπάρχουν κανόνες για κάθε μικρή λεπτομέρεια ή ότι οι γονείς χρειάζεται να ελέγχουν κάθε κίνηση του παιδιού. Τα όρια είναι πιο χρήσιμα όταν είναι σαφή, κατάλληλα για την ηλικία του και εφαρμόζονται με συνέπεια.
Ένα παιδί προσχολικής ηλικίας, για παράδειγμα, μπορεί να δυσκολεύεται να σταματήσει ένα παιχνίδι αμέσως μόλις του το ζητήσουν. Ένα μεγαλύτερο παιδί μπορεί να αντιδρά όταν πρέπει να αφήσει το κινητό του για να διαβάσει ή να κοιμηθεί.
Και στις δύο περιπτώσεις, ο γονέας μπορεί να αναγνωρίσει τη δυσκολία, διατηρώντας παράλληλα τον κανόνα.
Ούτε φωνές ούτε απειλές όταν το παιδί αντιδρά
Όταν ένα παιδί φωνάζει, κλαίει ή θυμώνει, είναι εύκολο να παρασυρθεί και ο γονέας από την ένταση της στιγμής. Ωστόσο, οι φωνές, οι προσβολές και οι απειλές δεν βοηθούν το παιδί να κατανοήσει καλύτερα τον λόγο για τον οποίο υπάρχει ένας κανόνας.
Αντίθετα, μπορεί να ενισχύσουν τον φόβο και να μετατρέψουν μια συζήτηση για τη συμπεριφορά σε σύγκρουση ανάμεσα στον γονέα και το παιδί.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να επιτρέπουμε κάθε συμπεριφορά. Μπορούμε να είμαστε σταθεροί χωρίς να γινόμαστε προσβλητικοί.
Για παράδειγμα, αντί για τη φράση «Σταμάτα αμέσως, γιατί θα δεις τι θα πάθεις», ένας γονέας μπορεί να πει:
«Καταλαβαίνω ότι έχεις θυμώσει, αλλά δεν μπορώ να σε αφήσω να χτυπάς. Θα σε βοηθήσω να ηρεμήσεις και μετά θα μιλήσουμε».
Το μήνυμα είναι σαφές: το συναίσθημα επιτρέπεται, αλλά όχι κάθε συμπεριφορά.
Ούτε υποχωρήσεις κάθε φορά που ακούγεται ένα «όχι»
Από την άλλη πλευρά, η προσπάθεια να μη στενοχωρηθεί ποτέ το παιδί μπορεί να οδηγήσει τους γονείς στο να αλλάζουν διαρκώς τις αποφάσεις τους.
Αν, για παράδειγμα, έχει συμφωνηθεί ότι η ώρα του παιχνιδιού στην οθόνη τελειώνει στις 8, αλλά ο κανόνας αλλάζει κάθε φορά που το παιδί φωνάζει ή κλαίει, δυσκολεύεται να καταλάβει τι πραγματικά ισχύει.
Η απογοήτευση, όσο δυσάρεστη κι αν είναι, αποτελεί μέρος της καθημερινότητας. Τα παιδιά χρειάζεται σταδιακά να μάθουν ότι μπορούν να στενοχωρηθούν χωρίς να σημαίνει πως πρέπει να αλλάξει κάθε απόφαση γύρω τους.
Ο γονέας μπορεί να δείξει κατανόηση χωρίς να υποχωρήσει:
«Ξέρω ότι θέλεις να συνεχίσεις το παιχνίδι. Είναι δύσκολο να σταματάς όταν περνάς καλά. Όμως, τώρα είναι η ώρα να κλείσουμε την οθόνη».
Η σταθερότητα δεν απαιτεί ψυχρότητα. Απαιτεί να τηρείται ο κανόνας με ηρεμία και σεβασμό.
Πώς να βάζετε όρια χωρίς να γίνονται καθημερινή μάχη
1. Εξηγήστε τον κανόνα με απλά λόγια
Οι μακροσκελείς εξηγήσεις την ώρα της έντασης συνήθως δεν βοηθούν. Πείτε καθαρά τι περιμένετε και, όταν είναι δυνατόν, εξηγήστε τον λόγο.
Για παράδειγμα: «Δεν τρέχουμε στον δρόμο, γιατί μπορεί να κινδυνεύσουμε».
2. Δώστε επιλογές όπου μπορείτε
Τα παιδιά συνεργάζονται συχνά πιο εύκολα όταν νιώθουν ότι έχουν έναν βαθμό ελέγχου. Αντί να ρωτήσετε αν θέλουν να ντυθούν για το σχολείο, μπορείτε να τους ζητήσετε να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο μπλούζες.
Ο κανόνας παραμένει, αλλά το παιδί έχει τη δυνατότητα να πάρει μια μικρή απόφαση.
3. Αναγνωρίστε το συναίσθημα χωρίς να ακυρώνετε το όριο
Φράσεις όπως «Καταλαβαίνω ότι θύμωσες» ή «Ήθελες πολύ να μείνεις περισσότερο στο πάρκο» δείχνουν ότι ακούτε το παιδί.
Δεν σημαίνουν ότι συμφωνείτε με κάθε απαίτησή του. Του δείχνουν ότι μπορεί να εκφράσει αυτό που νιώθει χωρίς να χρειάζεται να κερδίσει μια διαπραγμάτευση.
4. Εφαρμόστε τις συνέπειες με συνέπεια
Οι συνέπειες χρειάζεται να συνδέονται, όσο γίνεται, με τη συμπεριφορά και να είναι ανάλογες με την ηλικία του παιδιού.
Αν πετάει επανειλημμένα ένα παιχνίδι προς τους άλλους, για παράδειγμα, το παιχνίδι μπορεί να απομακρυνθεί προσωρινά, ενώ ο γονέας εξηγεί ότι δεν είναι ασφαλές να χρησιμοποιείται με αυτόν τον τρόπο.
Οι συνέπειες δεν χρειάζεται να συνοδεύονται από εξευτελισμό ή εκδικητική διάθεση.
5. Μην απαιτείτε να ηρεμήσει αμέσως
Ένα παιδί δεν μπορεί πάντα να σταματήσει το κλάμα ή τον θυμό του τη στιγμή που το ζητά ο ενήλικας. Μπορείτε να παραμείνετε κοντά του, να μιλήσετε ήρεμα και να διατηρήσετε το όριο, εφόσον δεν υπάρχει ζήτημα ασφάλειας που απαιτεί άμεση παρέμβαση.
Η συζήτηση για το τι συνέβη μπορεί να γίνει αργότερα, όταν θα είναι πιο ήρεμο.
6. Αναγνωρίστε και τα δικά σας λάθη
Κανένας γονέας δεν αντιδρά σωστά σε κάθε περίσταση. Αν φωνάξατε περισσότερο από όσο θέλατε, μπορείτε να ζητήσετε συγγνώμη για τον τρόπο σας, χωρίς να αναιρέσετε απαραίτητα τον κανόνα.
Για παράδειγμα: «Δεν έπρεπε να σου φωνάξω. Ήμουν θυμωμένος και θα προσπαθήσω να το χειριστώ διαφορετικά. Αυτό, όμως, δεν αλλάζει το ότι δεν χτυπάμε τους άλλους».
Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί μαθαίνει ότι οι άνθρωποι μπορούν να αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεών τους και να επανορθώνουν.
Πότε χρειάζεται ευελιξία;
Η συνέπεια δεν σημαίνει ότι κάθε κανόνας πρέπει να παραμένει αμετάβλητος ανεξάρτητα από τις συνθήκες. Ένα παιδί που είναι άρρωστο, εξαντλημένο ή περνά μια δύσκολη περίοδο μπορεί να χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη και διαφορετική αντιμετώπιση.
Οι γονείς μπορούν να επανεξετάζουν τους κανόνες όταν χρειάζεται, εξηγώντας τις αλλαγές με τρόπο που το παιδί μπορεί να κατανοήσει. Άλλο πράγμα είναι να προσαρμόζουμε έναν κανόνα με βάση τις ανάγκες της οικογένειας και άλλο να τον αλλάζουμε αποκλειστικά για να σταματήσει μια έντονη αντίδραση.
Επιπλέον, οι προσδοκίες πρέπει να είναι ανάλογες με την ηλικία και το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού. Δεν είναι ρεαλιστικό να περιμένουμε από ένα μικρό παιδί να διαχειρίζεται τον θυμό του με την ίδια ωριμότητα όπως ένας έφηβος ή ένας ενήλικας.
Το παιδί χρειάζεται όρια, αλλά και τη σχέση μαζί σας
Ο στόχος της ανατροφής δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που δεν αντιμιλούν ποτέ, δεν θυμώνουν και δεν αμφισβητούν κανέναν κανόνα. Είναι να τα βοηθήσουμε να αναπτύξουν σταδιακά αυτοέλεγχο, υπευθυνότητα και σεβασμό προς τους άλλους.
Αυτό απαιτεί χρόνο, επανάληψη και πολλές καθημερινές ευκαιρίες για εξάσκηση. Κάποιες μέρες τα πράγματα θα κυλούν πιο εύκολα και άλλες θα χρειάζεται να επαναλάβετε τον ίδιο κανόνα πολλές φορές.
Τα παιδιά δεν χρειάζονται γονείς που δεν κάνουν ποτέ λάθη. Χρειάζονται ενήλικες που προσπαθούν να είναι σταθεροί χωρίς να γίνονται σκληροί, να δείχνουν κατανόηση χωρίς να εγκαταλείπουν κάθε όριο και να τα βοηθούν να καταλάβουν ότι ακόμη και όταν διαφωνούν, η σχέση τους παραμένει ασφαλής.
