Γράφει η Δρ. Σταματούλα Τσικρικά, Πρόεδρος Ομάδας Προαγωγής Υγείας, Ιατρικής Εκπαίδευσης και Διακοπής Καπνίσματος Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας, Πρόεδρος Ένωσης Πνευμονολόγων Ελλάδας, Γραμματέας UEMS Πνευμονολογικού Τμήματος
Ο ρόλος των γονέων ως πρότυπα για τα παιδιά είναι κρίσιμος και διαχρονικά αναγνωρισμένος. Μέσα από τις καθημερινές συμπεριφορές, τις συνήθειες και τις στάσεις τους, οι γονείς διαμορφώνουν το πρίσμα μέσα από το οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον κόσμο, τη ζωή και τον εαυτό τους.
Το μη λεκτικό μήνυμα από τους γονείς
Όταν οι γονείς καπνίζουν, δεν μεταφέρουν μόνο νικοτίνη στον αέρα του σπιτιού μεταφέρουν ένα μήνυμα, είτε το συνειδητοποιούν είτε όχι. Ένα μήνυμα που λέει: «Το κάπνισμα είναι φυσιολογικό». Το πρότυπο αυτό είναι επικίνδυνο και έχει σοβαρές συνέπειες, τόσο για τη σωματική υγεία των παιδιών όσο και για τις μελλοντικές τους επιλογές.
Τα παιδιά, ιδίως σε νεαρές ηλικίες, μαθαίνουν μέσα από την παρατήρηση, σύμφωνα με την οποία η συμπεριφορά μαθαίνεται μέσω της μίμησης. Όταν ένα παιδί βλέπει τον γονιό του να ανάβει τσιγάρο με άνεση, να καπνίζει όταν αγχώνεται, να συνδέει το κάπνισμα με στιγμές χαλάρωσης ή κοινωνικοποίησης, αυτόματα αποθηκεύει αυτές τις εικόνες ως «κανονικότητα». Ακόμη και αν ο γονέας λέει στο παιδί: «Μην καπνίσεις ποτέ, εγώ έκανα λάθος», η δύναμη της εικόνας είναι πιο ισχυρή από τα λόγια.
Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν σε σπίτια με καπνίζοντες γονείς έχουν διπλάσιες έως τριπλάσιες πιθανότητες να αρχίσουν να καπνίζουν οι ίδιοι κατά την εφηβεία ή την ενηλικίωση. Επιπλέον, το κάπνισμα στο σπίτι «νομιμοποιεί» τη χρήση νικοτίνης και μπορεί να καταρρίψει τα μηνύματα πρόληψης που τα παιδιά λαμβάνουν από το σχολείο ή άλλες επιστημονικές πηγές ενημέρωσης.
Σημαντικές οι βλάβες από το παθητικό κάπνισμα
Ο χώρος του σπιτιού είναι ένας κλειστός και επαναλαμβανόμενος χώρος έκθεσης παθητικό κάπνισμα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ακόμη και αν οι γονείς καπνίζουν στο μπαλκόνι ή κοντά σε παράθυρο, η νικοτίνη και άλλες ουσίες κατακάθονται σε ρούχα, μαλλιά, έπιπλα και τοίχους. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται τριτογενές κάπνισμα και αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για τα παιδιά, ιδιαίτερα τα βρέφη που αγγίζουν και βάζουν στο στόμα τα πάντα.
Οι περισσότεροι γονείς δεν γνωρίζουν ότι στο περιορισμένο εσωτερικό ενός αυτοκινήτου, η συγκέντρωση των βλαβερών ουσιών από το τσιγάρο αυξάνεται ραγδαία και επικίνδυνα, ακόμα και με ανοικτά παράθυρα ή ενεργοποιημένο τον κλιματισμό. Μέσα σε μόλις 5 λεπτά καπνίσματος στο αυτοκίνητο, η συγκέντρωση καρκινογόνων ουσιών μπορεί να φτάσει επίπεδα πολλαπλάσια εκείνων σε ένα μπαρ γεμάτο καπνό.
Η επιστημονική κοινότητα συμφωνεί ότι δεν υπάρχει καμία ασφαλής έκθεση ενός παιδιού στον καπνό. Η βλάβη ξεκινά από νωρίς και μπορεί να έχει επιπτώσεις τόσο άμεσα όσο και σε βάθος χρόνου. Η προστασία των παιδιών ξεκινά από απλές αλλά ουσιαστικές πράξεις. Το σπίτι, το αυτοκίνητο και η αγκαλιά του γονέα πρέπει να παραμένουν καθαρά και ελεύθερα καπνού — γιατί κάθε ανάσα μετρά.
