«Σε λίγο». «Δεν έχω όρεξη». «Άσε με ήσυχο». Αν αυτές είναι οι συνηθέστερες απαντήσεις που παίρνετε από το παιδί σας τον τελευταίο καιρό, πιθανότατα έχετε αρχίσει να αναρωτιέστε τι έχει αλλάξει.
Ο έφηβος που μέχρι πριν από λίγο καιρό μοιραζόταν μαζί σας τα πάντα μπορεί ξαφνικά να κλείνεται στο δωμάτιό του, να αποφεύγει τις οικογενειακές συζητήσεις, να περνά ατελείωτες ώρες στο κινητό και να αντιδρά ακόμη και σε μια απλή ερώτηση.
Για πολλούς γονείς, αυτή η αλλαγή είναι δύσκολη. Μπορεί να μοιάζει με απόρριψη, αδιαφορία ή ακόμη και αγένεια. Ωστόσο, η εφηβεία είναι μια περίοδος μεγάλων εσωτερικών αλλαγών και η ανάγκη για περισσότερη ανεξαρτησία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το παιδί απομακρύνεται συναισθηματικά από την οικογένειά του.
Γιατί ο έφηβος θέλει ξαφνικά να είναι μόνος του;
Κατά την εφηβεία, το παιδί προσπαθεί να διαμορφώσει τη δική του ταυτότητα. Ανακαλύπτει τι του αρέσει, τι πιστεύει, ποιες είναι οι επιθυμίες του και πώς θέλει να τον αντιμετωπίζουν οι άλλοι.
Σε αυτή τη διαδικασία, η γνώμη των φίλων αποκτά συχνά μεγαλύτερη βαρύτητα, ενώ η ανάγκη να παίρνει αποφάσεις χωρίς τη διαρκή παρέμβαση των γονιών γίνεται εντονότερη.
Το κλείσιμο της πόρτας του δωματίου μπορεί να είναι ένας τρόπος να διεκδικήσει προσωπικό χώρο. Δεν σημαίνει, από μόνο του, ότι υπάρχει πρόβλημα ή ότι δεν χρειάζεται πλέον την οικογένειά του.
Αντίθετα, ακόμη κι όταν δείχνει ότι θέλει να μείνει μόνος, εξακολουθεί να έχει ανάγκη από τη σταθερότητα, την αποδοχή και την παρουσία των γονιών του.
Γιατί αντιδρά ακόμη και στις πιο απλές ερωτήσεις;
Ένα «πώς πήγε το σχολείο;» μπορεί να προκαλέσει εκνευρισμό. Μια συμβουλή μπορεί να εκληφθεί ως κριτική και μια ερώτηση για τους φίλους του να θεωρηθεί παρέμβαση στην προσωπική του ζωή.
Αυτό συμβαίνει, μεταξύ άλλων, επειδή ο έφηβος προσπαθεί να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο στη ζωή του. Θέλει να αισθάνεται ότι τον εμπιστεύονται και ότι η γνώμη του έχει σημασία.
Παράλληλα, δεν έχει αναπτύξει ακόμη πλήρως όλες τις δεξιότητες που χρειάζονται για τη διαχείριση έντονων συναισθημάτων και συγκρούσεων. Έτσι, κάποιες φορές μπορεί να αντιδράσει πιο έντονα από όσο απαιτεί η περίσταση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να αποδέχονται προσβλητική ή επιθετική συμπεριφορά. Σημαίνει ότι χρειάζεται να ξεχωρίζουν την ανάγκη του παιδιού για αυτονομία από την έλλειψη σεβασμού.
Το κινητό δεν είναι πάντα η πραγματική αιτία
Πολλοί γονείς θεωρούν ότι το κινητό τηλέφωνο είναι ο βασικός λόγος που ο έφηβος απομονώνεται. Πράγματι, οι οθόνες και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς του.
Ωστόσο, δεν είναι πάντα η αρχική αιτία της απομάκρυνσης. Μερικές φορές το κινητό γίνεται ένας εύκολος τρόπος να ξεφύγει από την πίεση του σχολείου, τις κοινωνικές δυσκολίες ή τα συναισθήματα που δεν ξέρει πώς να εκφράσει.
Αξίζει, λοιπόν, οι γονείς να μην περιορίζονται σε διαρκείς παρατηρήσεις για τον χρόνο μπροστά στην οθόνη, αλλά να προσπαθούν να καταλάβουν τι συμβαίνει στην καθημερινότητα του παιδιού.
Πέντε τρόποι να ξαναπλησιάσετε τον έφηβο χωρίς να τον πιέσετε
Η επικοινωνία με έναν έφηβο δεν χρειάζεται να μοιάζει με ανάκριση. Μικρές αλλαγές στον τρόπο προσέγγισης μπορούν να κάνουν τη διαφορά.
1. Μην απαιτείτε να σας τα πει όλα αμέσως
Αν το παιδί δεν θέλει να μιλήσει, μην επιμένετε εκείνη τη στιγμή. Δείξτε του ότι είστε διαθέσιμοι όταν αισθανθεί έτοιμο. Η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται με πίεση.
2. Ακούστε χωρίς να βιάζεστε να δώσετε συμβουλές
Μερικές φορές ο έφηβος θέλει απλώς να μοιραστεί κάτι που τον απασχολεί. Αν κάθε συζήτηση καταλήγει σε υποδείξεις, μπορεί να σταματήσει να εκφράζεται.
3. Βρείτε χρόνο χωρίς πολλές ερωτήσεις
Μια βόλτα, μια κοινή δραστηριότητα, μια ταινία ή ακόμη και η προετοιμασία ενός γεύματος μπορούν να δημιουργήσουν ευκαιρίες επικοινωνίας χωρίς να υπάρχει η πίεση μιας σοβαρής συζήτησης.
4. Σεβαστείτε την ιδιωτικότητά του
Ο προσωπικός χώρος είναι σημαντικός. Χτυπήστε την πόρτα πριν μπείτε και αποφύγετε να ψάχνετε τα προσωπικά του αντικείμενα χωρίς σοβαρό λόγο. Η εμπιστοσύνη χρειάζεται αμοιβαίο σεβασμό.
5. Βάλτε όρια χωρίς να μετατρέπετε τα πάντα σε καβγά
Η ανάγκη για ανεξαρτησία δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν κανόνες. Συζητήστε μαζί του για τις υποχρεώσεις, τον χρόνο στις οθόνες, τις ώρες επιστροφής και τον σεβασμό μέσα στο σπίτι. Όπου είναι δυνατόν, δώστε του λόγο στη διαμόρφωση των συμφωνιών.
Πότε η απομόνωση χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Είναι φυσιολογικό ένας έφηβος να ζητά περισσότερο χρόνο μόνος του. Υπάρχει, όμως, διαφορά ανάμεσα στην ανάγκη για ιδιωτικότητα και στην επίμονη απομόνωση που συνοδεύεται από αλλαγές στη διάθεση και στη λειτουργικότητά του.
Οι γονείς χρειάζεται να δώσουν προσοχή όταν παρατηρούν:
- Έντονη και παρατεταμένη θλίψη ή ευερεθιστότητα.
- Απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που προηγουμένως απολάμβανε.
- Σημαντικές αλλαγές στον ύπνο ή στην όρεξη.
- Απότομη πτώση στη σχολική επίδοση.
- Απομάκρυνση ακόμη και από στενούς φίλους.
- Συχνά παράπονα για σωματικούς πόνους χωρίς σαφή αιτία.
- Εκφράσεις απελπισίας, αναξιότητας ή σκέψεις αυτοτραυματισμού.
Εάν αυτές οι αλλαγές επιμένουν, εντείνονται ή επηρεάζουν την καθημερινότητα του παιδιού, είναι σημαντικό να ζητηθεί η βοήθεια παιδιάτρου ή ειδικού ψυχικής υγείας. Σε περίπτωση αναφοράς αυτοκτονικών σκέψεων ή άμεσου κινδύνου, χρειάζεται άμεση επαγγελματική υποστήριξη.
Το σημαντικότερο που πρέπει να θυμούνται οι γονείς είναι ότι ο έφηβος μπορεί να ζητά να τον αφήσουν ήσυχο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θέλει να αισθάνεται μόνος. Χρειάζεται χώρο για να μεγαλώσει, αλλά και την ασφάλεια ότι οι άνθρωποί του θα είναι εκεί όταν τους χρειαστεί.
