Η πρόσφατη έγκριση μιας νέας θεραπείας για τον προχωρημένο καρκίνο του παγκρέατος ενδέχεται να αποτελεί μόνο την αρχή μιας πολύ μεγαλύτερης εξέλιξης στην ογκολογία. Τουλάχιστον 79 φάρμακα που βασίζονται σε παρόμοια θεραπευτική προσέγγιση δοκιμάζονται σήμερα σε 238 κλινικές μελέτες σε ολόκληρο τον κόσμο.
Για δεκαετίες, ο καρκίνος του παγκρέατος συγκαταλεγόταν στις μορφές καρκίνου με τις μεγαλύτερες θεραπευτικές δυσκολίες. Παρότι οι επιστήμονες είχαν αποκτήσει σημαντική γνώση για τους μηχανισμούς που ευνοούν την ανάπτυξή του, ορισμένοι από τους βασικούς βιολογικούς στόχους παρέμεναν εξαιρετικά δύσκολο να αντιμετωπιστούν φαρμακευτικά. Η πρόσφατη έγκριση στις ΗΠΑ της δαραξονρασίμπης για ασθενείς με μεταστατικό αδενοκαρκίνωμα του παγκρέατος θεωρείται σημαντική εξέλιξη προς αυτή την κατεύθυνση. Για αρκετούς ερευνητές, μάλιστα, οι προοπτικές που ανοίγει δεν περιορίζονται σε έναν μόνο τύπο καρκίνου.
Σύμφωνα με καταγραφή ακαδημαϊκών ερευνητών που επικαλούνται οι New York Times, τουλάχιστον 79 φάρμακα με ανάλογη θεραπευτική λογική αξιολογούνται αυτή την περίοδο σε 238 κλινικές μελέτες παγκοσμίως. Το ερευνητικό ενδιαφέρον είναι μεγάλο, καθώς η ίδια βιολογική «διαδρομή» φαίνεται να εμπλέκεται όχι μόνο στον καρκίνο του παγκρέατος, αλλά και σε αρκετούς άλλους όγκους.
Ένας «διακόπτης» που τροφοδοτεί την ανάπτυξη του καρκίνου
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται η οικογένεια πρωτεϊνών RAS, οι οποίες συμμετέχουν στη μετάδοση σημάτων στο εσωτερικό των κυττάρων. Όταν όμως εμφανίζονται συγκεκριμένες μεταλλάξεις, ο μηχανισμός μπορεί να λειτουργεί σαν ένας διακόπτης που παραμένει διαρκώς ενεργοποιημένος, δίνοντας στα καρκινικά κύτταρα συνεχή σήματα για ανάπτυξη και πολλαπλασιασμό.
Μία από τις πιο γνωστές πρωτεΐνες αυτής της οικογένειας είναι η KRAS. Μεταλλάξεις της εντοπίζονται στη μεγάλη πλειονότητα των καρκίνων του παγκρέατος, αλλά και σε σημαντικό ποσοστό άλλων όγκων, μεταξύ των οποίων ορισμένες μορφές καρκίνου του πνεύμονα και του παχέος εντέρου. Για πολλά χρόνια, ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα δεν διέθετε αποτελεσματικό τρόπο για να μπλοκάρει αυτόν τον μηχανισμό.
Ένας από τους δυσκολότερους στόχους της ογκολογίας
Η KRAS θεωρούνταν επί δεκαετίες ένας από τους πιο δύσκολους θεραπευτικούς στόχους στη σύγχρονη ογκολογία. Η δομή της δεν προσέφερε ένα εύκολα προσβάσιμο σημείο πάνω στο οποίο θα μπορούσε να δράσει ένα φάρμακο, με αποτέλεσμα οι προσπάθειες ανάπτυξης αποτελεσματικών θεραπειών να συναντούν συνεχώς εμπόδια.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, η εικόνα άρχισε να αλλάζει. Η πρόοδος της τεχνολογίας και νέες ερευνητικές προσεγγίσεις επέτρεψαν τον σχεδιασμό φαρμάκων που μπορούν να παρέμβουν σε αυτή τη βιολογική διαδικασία με τρόπους που παλαιότερα δεν ήταν εφικτοί.
Η δαραξονρασίμπη ανήκει σε αυτή τη νέα γενιά θεραπειών και έχει σχεδιαστεί ώστε να δρα σε πολλαπλές μορφές της οικογένειας RAS.
Γιατί η νέα θεραπεία για τον καρκίνο του παγκρέατος μπορεί να αφορά και σε άλλες μορφές καρκίνου
Η σημασία της συγκεκριμένης εξέλιξης ενδέχεται να ξεπεράσει κατά πολύ τον καρκίνο του παγκρέατος. «Δεν αφορά μόνο στον καρκίνο του παγκρέατος», δήλωσε στους New York Times ο ογκολόγος David Hong από το MD Anderson Cancer Center, ο οποίος συμμετείχε σε πρώιμη μελέτη της δαραξονρασίμπης. Όπως εξηγούν οι ειδικόι, εφόσον οι νέες θεραπείες καταφέρουν να στοχεύσουν αποτελεσματικά μεταλλάξεις που οδηγούν την ανάπτυξη των όγκων, η ίδια στρατηγική θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και σε άλλες μορφές καρκίνου.
Φαρμακευτικές εταιρείες και ακαδημαϊκά ερευνητικά κέντρα επενδύουν ήδη σημαντικά στην ανάπτυξη αντίστοιχων φαρμάκων, καθώς ο συγκεκριμένος τομέας εξελίσσεται πλέον σε ένα από τα πιο δραστήρια πεδία της αντικαρκινικής έρευνας.
Το επόμενο εμπόδιο είναι η ανθεκτικότητα των καρκινικών κυττάρων
Η ανάπτυξη μιας νέας στοχευμένης θεραπείας, ωστόσο, δεν λύνει αυτομάτως ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της ογκολογίας: την ικανότητα των καρκινικών κυττάρων να προσαρμόζονται. Ακόμη και όταν ένας όγκος ανταποκρίνεται αρχικά σε μια θεραπεία, με την πάροδο του χρόνου μπορεί να εμφανίσει νέους μηχανισμούς αντίστασης και να αρχίσει ξανά να αναπτύσσεται.
Γι’ αυτό η επόμενη μεγάλη πρόκληση για τους ερευνητές αφορά τους συνδυασμούς θεραπειών. Η στρατηγική βασίζεται στην ταυτόχρονη παρέμβαση σε περισσότερους από έναν μηχανισμούς, ώστε να περιορίζονται οι δυνατότητες των καρκινικών κυττάρων να προσαρμοστούν και να επιβιώσουν.
Ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη κλινικές μελέτες που εξετάζουν διαφορετικούς τέτοιους συνδυασμούς.
Τι αναζητά η επόμενη γενιά θεραπειών
Ο στόχος των ερευνητών δεν περιορίζεται στην ανάπτυξη αποτελεσματικότερων φαρμάκων. Η προσπάθεια στρέφεται επίσης σε θεραπείες που θα προκαλούν λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες και θα μπορούν να διατηρούν την αποτελεσματικότητά τους για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Η Elizabeth Jaffee, ειδικός στον καρκίνο του παγκρέατος στο Johns Hopkins, έχει επισημάνει ως βασικές προκλήσεις για τα επόμενα χρόνια:
- την ανάπτυξη αποτελεσματικότερων και καλύτερα ανεκτών φαρμάκων,
- την αντιμετώπιση της ανθεκτικότητας που αναπτύσσουν οι όγκοι,
- τον συνδυασμό των νέων θεραπειών με άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις, μεταξύ των οποίων και η ανοσοθεραπεία.
Η επιστημονική κοινότητα αντιμετωπίζει τις εξελίξεις με συγκρατημένη αισιοδοξία. Η πρόσφατη έγκριση δείχνει ότι ένας βιολογικός στόχος που επί δεκαετίες παρέμενε εξαιρετικά δύσκολο να αντιμετωπιστεί μπορεί πλέον να γίνει θεραπευτικά προσβάσιμος.
79 φάρμακα σε 238 κλινικές μελέτες
Η έκταση της ερευνητικής δραστηριότητας είναι ενδεικτική των προσδοκιών. Τουλάχιστον 79 φάρμακα αξιολογούνται σήμερα σε 238 κλινικές μελέτες, καθώς ερευνητικές ομάδες σε όλο τον κόσμο επιχειρούν να αξιοποιήσουν θεραπευτικά τον συγκεκριμένο μηχανισμό. Παραμένει άγνωστο πόσα από αυτά τα υποψήφια φάρμακα θα ολοκληρώσουν επιτυχώς την κλινική ανάπτυξη, θα λάβουν έγκριση και τελικά θα φτάσουν στους ασθενείς. Επίσης, μένει να αποδειχθεί σε ποιες μορφές καρκίνου θα έχουν ουσιαστικό θεραπευτικό όφελος.
Η εξέλιξη στον καρκίνο του παγκρέατος, ωστόσο, έχει ήδη μετατοπίσει τα όρια της έρευνας. Ένας μηχανισμός που για χρόνια θεωρούνταν εξαιρετικά δύσκολο να στοχευθεί φαρμακευτικά βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας μεγάλης διεθνούς ερευνητικής προσπάθειας.
Το κρίσιμο ερώτημα για τα επόμενα χρόνια είναι κατά πόσο αυτή η πρόοδος θα μεταφραστεί σε νέες αποτελεσματικές θεραπείες, όχι μόνο για τους ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος, αλλά και για ανθρώπους με άλλες μορφές καρκίνου στις οποίες οι μεταλλάξεις της οικογένειας RAS διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.
