Τι μπορεί να γίνει για να αντιστραφεί το σοβαρό πρόβλημα του δημογραφικού στη χώρα μας;
Σεπτέμβριος 2025. Οι πόρτες της Α΄ Δημοτικού ανοίγουν για 71.181 παιδιά. Δεκαπέντε χρόνια πριν, το 2010, τα «πρωτάκια» ήταν περίπου 115.000, όπως αναφέρει ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών, Καθηγητής Χρήστος Ι. Μπούρας και διαβάζουμε στο alfavita.gr. Εάν τα στοιχεία είναι ακριβή, αλλά ακόμη κι αν δεν είναι, μερικές εκατοντάδες πάνω μερικές κάτω δεν αλλάζουν τη μεγάλη εικόνα, μέσα σε 15 χρόνια χάθηκαν σχεδόν 44.000 μαθητές – αριθμός που θα μπορούσε να αντιστοιχεί σε περίπου 1.750 σχολικές τάξεις. Το άδειο θρανίο δεν είναι πια εξαίρεση αλλά ο κανόνας. Η υπογεννητικότητα παύει να είναι στατιστική και γίνεται καθημερινότητα σε κάθε σχολείο.
Η γενιά του 2019: τι πραγματικά ξέρουμε
Τα φετινά «πρωτάκια» είναι κατά βάση παιδιά που γεννήθηκαν το 2019, χρονιά με 83.763 γεννήσεις, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας. Ωστόσο, ο ακριβής αριθμός εγγραφών στην Α΄ Δημοτικού δεν αντιστοιχίζεται αυτόματα με τις γεννήσεις ενός έτους: μέρος των παιδιών μπαίνει ένα έτος νωρίτερα ή αργότερα, αρκετά εγγράφονται σε ιδιωτικά ή διεθνή σχολεία, ενώ οι μεταναστευτικές ροές στο μεταξύ μεταβάλλουν το μέγεθος της γενιάς. Επομένως, παρότι δεν μπορεί να τεκμηριωθεί με ακρίβεια κάποιο «χάσμα» μεταξύ γεννήσεων και εγγραφών, αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι οι εγγραφές στην Α΄ Δημοτικού έχουν μειωθεί αισθητά σε σχέση με το 2010, σε απόλυτη συνέπεια με τη συνεχιζόμενη πτώση των γεννήσεων στη χώρα μας.
Ελλάδα και Ευρώπη: Μια άνιση σύγκριση
Η Ελλάδα καταγράφει αυτή τη στιγμή δείκτη γονιμότητας 1,26 – 1,30 παιδιά ανά γυναίκα, χαμηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1,38 – 1,4), εξίσου χαμηλός να επισημάνουμε. Χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, όπως η Ιταλία και η Ισπανία, βρίσκονται σε αντίστοιχα χαμηλά επίπεδα, ενώ η Γαλλία ξεχωρίζει με δείκτη γύρω στο 1,8 χάρη σε ισχυρές οικογενειακές πολιτικές που έχουν υιοθετηθεί τα τελευταία χρόνια και φαίνεται πως έχουν αποδώσει. Ταυτόχρονα, ο δείκτης γεννήσεων στην Ελλάδα είναι 6,9‰ – κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (8,2‰) – ενώ οι θάνατοι φτάνουν περίπου 12‰, σημαντικά υψηλότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ (10,8‰).
Όταν τα σχολεία αδειάζουν
Η μείωση του μαθητικού πληθυσμού είναι ορατή σε όλες τις βαθμίδες. Εκτιμήσεις κάνουν λόγο για αναμενόμενη πτώση από 1,5 εκατ. μαθητές σήμερα σε περίπου 1,05 εκατ. έως το 2035. Στην ύπαιθρο, οι συγχωνεύσεις σχολείων είναι ήδη πραγματικότητα, με κτήρια που χρησιμοποιούνται μόνο στις εκλογές. Με τα παραπάνω δεδομένα και αναγνωρίζοντας ότι είναι δύσκολο να ανατραπούν, είναι ασφαλές να πει κανείς ότι μέσα στην επόμενη δεκαετία μπορεί να χρειαστεί να συγχωνευθεί ή να κλείσει έως και το ένα τρίτο των σχολικών μονάδων, κυρίως σε περιοχές με έντονη πληθυσμιακή γήρανση.
Τι μπορεί να αλλάξει το -δυσοίωνο- μέλλον
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΟΗΕ, ο πληθυσμός της Ελλάδας θα μειωθεί από τα σημερινά 10,5 εκατομμύρια σε 9 – 9,3 εκατ. έως το 2050. Οι άνω των 65 θα αποτελούν τότε πάνω από το 36% του πληθυσμού, ενώ η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους θα πέσει σε μόλις 1,25 προς 1. Η εικόνα ενός σχολείου με μισοάδεια θρανία σήμερα, προοιωνίζεται μια κοινωνία γερόντων αύριο.
Θα μπορούσαμε ως «αντίδοτο» στο πρόβλημα που διαφαίνεται να πάρουμε μαθήματα από την Ευρώπη. Η Γαλλία και οι σκανδιναβικές χώρες δείχνουν ότι οι πολιτικές στήριξης των οικογενειών – από γενναιόδωρα επιδόματα έως καθολική πρόσβαση σε παιδικούς σταθμούς – μπορούν να ανακόψουν την πτώση των γεννήσεων. Στην Ελλάδα, έχουν ανακοινωθεί κατά καιρούς μέτρα, όμως η εφαρμογή τους παραμένει περιορισμένη και προς το παρόν δεν δείχνει να υποστηρίζει πραγματικά τη δημιουργία οικογένειας.
Ένα εθνικό στοίχημα που θα κερδίσουμε είναι το μόνο που μπορούμε να δούμε για ένα καλύτερο μέλλον. Αν η χώρα δεν επενδύσει, σοβαρά, σε πολιτικές στήριξης της οικογένειας, της εκπαίδευσης και της εργασίας για τους γονείς, οι άδειες τάξεις του σήμερα θα γίνουν οι άδειες γειτονιές του αύριο. Εκτός κι αν οι κυβερνήσεις, η τωρινή και οι επόμενες, θέσουν την οικογένεια και το δημογραφικό στην αιχμή του δόρατος για τις πολιτικές τους. Οψόμεθα και ευχόμαστε να συμβεί αυτό πριν να είναι αργά.
