Γράφει η Ιωάννα Θεοδωρακοπούλου, PsyD, MSc, Counselling Psychologist – Psychotherapist / Infertility Counsellor, Head of Counselling services at SYNEIDOS ([email protected])
Υπάρχει κάτι διαφορετικό στον Αύγουστο. Σαν να χαμηλώνει λίγο ο θόρυβος της καθημερινότητας. Τα ξυπνητήρια σταματούν, οι σχολικές τσάντες μπαίνουν στην άκρη, οι δραστηριότητες αραιώνουν, οι ώρες δεν είναι πια τόσο αυστηρά μετρημένες. Και ξαφνικά έχουμε περισσότερο χρόνο με τα παιδιά μας. Μόνο που αυτό δεν είναι για όλους τους γονείς τόσο εύκολο όσο ακούγεται. Υπάρχουν γονείς που όλο τον χρόνο δεν προλαβαίνουν να δουν πραγματικά τα παιδιά τους. Φεύγουν νωρίς για τη δουλειά. Επιστρέφουν κουρασμένοι. Το παιδί έχει σχολείο, δραστηριότητες, διάβασμα, υποχρεώσεις. Κάπου ανάμεσα σε ένα φαγητό, ένα μπάνιο και μια βιαστική αγκαλιά φτάνει η ώρα του ύπνου.
Και ξαφνικά έρχεται ο Αύγουστος. Και οι δυο τους βρίσκονται μαζί πολλές ώρες. Και τότε μπορεί να συμβεί κάτι που δεν συζητάμε αρκετά. Ο γονιός μπορεί να δυσκολευτεί με το παιδί του σαφώς και όχι επειδή δεν το αγαπά. Αλλά ξαφνικά βλέπει από κοντά συμπεριφορές που όλο τον υπόλοιπο χρόνο δεν προλαβαίνει να δει. Το παιδί βαριέται, γκρινιάζει, αλλάζει γνώμη, θυμώνει για κάτι που στον ενήλικα μοιάζει ασήμαντο. Δεν θέλει να φύγει από την παραλία, ζητάει συνέχεια κάτι, θέλει τον γονιό του, δεν θέλει να κοιμηθεί, θέλει να κοιμηθεί μαζί του και φυσικά εκνευρίζεται επειδή το παγωτό έλιωσε. Και ο γονιός σκέφτεται… «Μα γιατί κάνει έτσι;» Μερικές φορές, όμως, η απάντηση δεν είναι ότι το παιδί έγινε πιο δύσκολο. Αλλά ότι τώρα έχουμε τον χρόνο να το δούμε ολόκληρο. Γιατί το παιδί δεν είναι μόνο εκείνο που βλέπουμε για λίγη ώρα το απόγευμα, όταν έχει ήδη προλάβει να προσαρμοστεί σε κανόνες, πρόγραμμα και απαιτήσεις. Είναι και το παιδί που κουράζεται που πεινάει, που βαριέται, που δυσκολεύεται στις μεταβάσεις, που θέλει έλεγχο, που δεν ξέρει ακόμη να διαχειριστεί όλα όσα αισθάνεται. Που μπορεί να αντιδράσει υπερβολικά επειδή για εκείνο κάτι μικρό έγινε ξαφνικά πολύ μεγάλο. Και αυτό χρειάζεται να το θυμόμαστε ιδιαίτερα το καλοκαίρι.
Δεν είναι κάθε «παράξενη» συμπεριφορά ένα πρόβλημα που πρέπει να διορθώσουμε. Μερικές φορές είναι απλώς ένα παιδί που είναι παιδί και που νιώθει αρκετά ασφαλές ώστε να αφήσει τον εαυτό του να φανεί. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα επιτρέπονται. Τα όρια παραμένουν όρια και στις διακοπές. Όμως πριν σπεύσουμε να χαρακτηρίσουμε μια συμπεριφορά ως «καπρίτσιο», «αχαριστία», «κακομαθημένο» ή «δύσκολο χαρακτήρα», μπορούμε να αναρωτηθούμε, τι προσπαθεί να μου πει αυτό το παιδί με αυτό που κάνει; Ίσως είναι κουρασμένο. Ίσως είναι σε υπερένταση λόγω υπερδραστηριοτητας. Ίσως δυσκολεύεται να αποχωριστεί κάτι που απολαμβάνει. Ίσως χρειάζεται περισσότερη σύνδεση. Ίσως απλώς δεν έχει ακόμη τον τρόπο να διαχειριστεί την απογοήτευση που εμείς θεωρούμε μικρή. Και εδώ είναι άκρως απαραίτητο για τους γονείς να έχετε στο μυαλό σας, ότι αν όλο τον χρόνο δεν έχετε αρκετό χρόνο με το παιδί σας, είναι απολύτως φυσιολογικό να χρειαστείτε λίγο χρόνο για να ξαναβρείτε ο ένας τον άλλον.
Δεν γνωρίζουμε πάντα αμέσως το παιδί μας στην ηλικία που βρίσκεται σήμερα. Γιατί το παιδί αλλάζει συνεχώς. Αυτό που χρειαζόταν πέρυσι μπορεί φέτος να το ενοχλεί. Αυτό που φοβόταν μπορεί τώρα να τολμά. Αυτό που κάποτε το ηρεμούσε μπορεί πλέον να μην το βοηθά. Και ο γονιός χρειάζεται να το ξαναπαρατηρήσει για να ξαναμάθει τον ρυθμό του, να δει πώς παίζει, πως θυμώνει, με ποιους τρόπους ζητάει βοήθεια. Πώς αποσύρεται, πώς εκφράζει τη χαρά του, πώς πλησιάζει. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο όμορφα πράγματα που μπορεί να προσφέρει ο Αύγουστος. Όχι περισσότερες δραστηριότητες. Όχι περισσότερες εμπειρίες. Αλλά περισσότερη παρατήρηση. Γιατί τα παιδιά συχνά μας λένε τα πιο σημαντικά πράγματα όταν δεν προσπαθούμε να τα κάνουμε να μιλήσουν. Στο αυτοκίνητο. Στη θάλασσα. Ενώ ζωγραφίζουν. Όταν περπατάμε. Την ώρα που τα σκεπάζουμε. Λίγο πριν κοιμηθούν. Όταν εμείς δεν κάνουμε τίποτα ιδιαίτερο. Μπορεί να ξεκινήσουν με μια ερώτηση για τους δεινόσαυρους και να καταλήξουν να σου μιλούν για έναν φόβο τους. Να σου πουν κάτι που συνέβη στο σχολείο πριν από μήνες. Να θυμηθούν κάτι που νόμιζες ότι είχαν ξεχάσει. Να σου αποκαλύψουν ένα μικρό τους μυστικό. Και ίσως εκεί να βρίσκεται το πραγματικό δώρο του καλοκαιριού. Όχι ότι έχουμε περισσότερο χρόνο για να κάνουμε πράγματα μαζί τους. Αλλά ότι έχουμε περισσότερο χρόνο για να είμαστε μαζί τους. Κι υπάρχει μεγάλη διαφορά !
Το πρώτο θέλει οργάνωση. Το δεύτερο θέλει παρουσία. Και η παρουσία δεν είναι πάντα θεαματική. Μπορεί να είναι ένα παγωτό που λιώνει στο χέρι. Μια βόλτα χωρίς προορισμό. Ένα παιδί που σου δείχνει για δέκατη φορά κάτι που βρήκε στην άμμο. Ένα «κοίτα με!» που απαντάς πραγματικά κοιτώντας. Ένα βράδυ που κάθεσαι λίγο περισσότερο δίπλα του πριν φύγεις από το δωμάτιο. Μια συζήτηση που ξεκινά από το τίποτα και καταλήγει κάπου που δεν περίμενες. Και ίσως χρειάζεται να χαμηλώσουμε λίγο και τις δικές μας προσδοκίες. Δεν χρειάζεται το παιδί να περάσει ένα τέλειο καλοκαίρι. Δεν χρειάζεται εμείς να είμαστε τέλειοι γονείς κάθε μέρα των διακοπών. Μπορεί να κουραστούμε, να εκνευριστούμε, να χρειαστούμε δέκα λεπτά μόνοι μας. Μπορεί κάποια στιγμή να πούμε «δεν αντέχω άλλη γκρίνια» και αυτό να μην ακυρώνει την αγάπη μας. Οι διακοπές με τα παιδιά δεν είναι απαραίτητα ξεκούραστες. Είναι όμως μια ευκαιρία να συναντηθούμε ξανά. Ο γονιός με το παιδί. Χωρίς τόσο βιασύνη. Χωρίς τόσο πρόγραμμα. Χωρίς να χρειάζεται κάθε στιγμή να παράγει κάτι.
Όμως θα ήθελα να κρατήσουμε κάτι από αυτή την επανένωση και όταν τελειώσει ο Αύγουστος. Γιατί υπάρχει μια φράση που μπορεί να ακούγεται απλή, αλλά λέει πολλά για τη σχέση ενός παιδιού με τον γονιό του. «Μου λείπεις.» Όταν ένα παιδί λέει στον γονιό του «μου λείπεις», δεν σημαίνει απλώς ότι ο γονιός απουσιάζει αλλά ότι έχει βιώσει την παρουσία του. Ότι ξέρει πώς είναι να τον έχει διαθέσιμο. Ξέρει ότι όταν τον χρειάζεται, θα στραφεί προς εκείνον και εκείνος θα ανταποκριθεί. Ξέρει πώς είναι να μοιράζονται χρόνο, βλέμματα, αγκαλιές, κουβέντες, παιχνίδι, καθημερινές στιγμές. Και γι’ αυτό η απουσία του γίνεται αισθητή. Του λείπει κάποιος που είναι σημαντικά παρών στη ζωή του. Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από ένα παιδί που έχει μάθει να ζει με έναν γονιό που είναι διαρκώς συναισθηματικά απών. Γιατί το παιδί που δεν έχει συνηθίσει να βρίσκει τον γονιό του διαθέσιμο, μπορεί να μη λέει «μου λείπεις». Μπορεί να έχει μάθει να μη ζητά. Να μη περιμένει. Να μη στρέφεται προς εκείνον όταν φοβάται, όταν πονάει, όταν χαίρεται, όταν θέλει να μοιραστεί κάτι. Όχι επειδή δεν έχει ανάγκη τον γονιό του. Αλλά επειδή έχει μάθει, μέσα από τις επαναλαμβανόμενες εμπειρίες του, ότι η ανάγκη του δεν βρίσκει πάντα ανταπόκριση. Και εδώ βρίσκεται μια πολύ σημαντική διαφορά. Το παιδί χρειάζεται έναν γονιό που δεν είναι απλώς παρών στο ίδιο σπίτι. Χρειάζεται έναν γονιό στον οποίο μπορεί να στραφεί. Η ασφαλής σχέση δεν χτίζεται από την τέλεια διαθεσιμότητα. Κανένας γονιός δεν μπορεί να είναι διαθέσιμος κάθε στιγμή. Χτίζεται από την επαναλαμβανόμενη εμπειρία….«Όταν σε χρειάζομαι, υπάρχεις.» «Όταν σου μιλάω, με ακούς.» «Όταν φοβάμαι, μπορώ να έρθω σε εσένα.» «Όταν χαίρομαι, θέλω να το μοιραστώ μαζί σου.» «Όταν απομακρύνομαι, μπορώ να επιστρέψω.»
Αυτές οι μικρές εμπειρίες είναι που δημιουργούν μέσα στο παιδί την αίσθηση ότι ο κόσμος των σχέσεων είναι ένα μέρος στο οποίο μπορεί να στηριχθεί. Και γι’ αυτό ο Αύγουστος μπορεί να είναι μια πολύ όμορφη υπενθύμιση. Όχι για να αισθανθούμε ενοχές για όσα δεν προλάβαμε μέσα στη χρονιά. Αλλά για να αναρωτηθούμε Πόσες στιγμές πραγματικής σύνδεσης έχουμε δημιουργήσει με το παιδί μας; Και ακόμη περισσότερο, πόσες μπορούμε να δημιουργήσουμε από εδώ και πέρα; Γιατί δεν χρειάζονται πάντα ώρες. Χρειάζονται στιγμές στις οποίες το παιδί να συναντά έναν γονιό πραγματικά διαθέσιμο. Έναν γονιό που αφήνει για λίγο το κινητό. Που σταματά αυτό που κάνει. Που κοιτάζει. Που ακούει. Που δεν βιάζεται να διορθώσει. Που μπορεί να πει: «Έλα, πες μου.»
Και να εννοεί πραγματικά: «Έχω χώρο για σένα.»
Ίσως λοιπόν ο στόχος δεν είναι να κάνουμε τον Αύγουστο τέλειο. Ούτε να αναπληρώσουμε μέσα σε έναν μήνα όλο τον χρόνο που πέρασε. Ο στόχος είναι να δημιουργήσουμε μέσα του μερικές αληθινές εμπειρίες σύνδεσης. Και όταν τελειώσει το καλοκαίρι, να μη γυρίσουμε απλώς στην παλιά ταχύτητα. Να πάρουμε μαζί μας κάτι. Να κρατήσουμε ένα απόγευμα την εβδομάδα. Μια βόλτα. Ένα πρωινό του Σαββάτου. Ένα βραδινό τελετουργικό. Ένα «μόνο οι δυο μας». Μια μικρή σταθερή στιγμή που θα ανήκει στη σχέση μας. Γιατί τα παιδιά μεγαλώνουν όλες τις μέρες. Όχι μόνο τον Αύγουστο. Και τελικά αυτό που χρειάζονται περισσότερο δεν είναι έναν γονιό που δεν θα λείψει ποτέ. Χρειάζονται έναν γονιό που, όταν λείψει, θα ξέρουν ότι μπορούν να τον ξαναβρούν. Έναν γονιό που θα τους λείψει επειδή έχουν γνωρίσει την παρουσία του. Έναν γονιό στον οποίο μπορούν να επιστρέψουν. Έναν γονιό που δεν είναι πάντα διαθέσιμος — γιατί αυτό είναι ανθρώπινο. Αλλά που φροντίζει να είναι διαθέσιμος αρκετά συχνά, αρκετά σταθερά και αρκετά αληθινά, ώστε το παιδί να ξέρει ότι η σχέση τους υπάρχει και μπορεί να στηριχθεί πάνω της.
Γιατί αυτό ίσως είναι τελικά το μεγαλύτερο δώρο του Αυγούστου…..Όχι να δώσουμε στα παιδιά μας έναν μήνα γεμάτο εμπειρίες. Αλλά να τους δώσουμε την εμπειρία: «Ο γονιός μου είναι εδώ. Μπορώ να τον βρω.» Και μετά να προσπαθήσουμε να μην τους λείψει μόνο η παρουσία μας στις διακοπές. Να τους λείπει η παρουσία μας και μέσα στη χρονιά. Γιατί τότε ξέρουμε ότι έχουμε γίνει για εκείνα ένας άνθρωπος που έχει θέση μέσα στον εσωτερικό τους κόσμο. Γιατί τον Αύγουστο μπορεί να ξαναγνωρίσουμε τα παιδιά μας. Αλλά η σχέση μας μαζί τους χτίζεται σε όλες τις υπόλοιπες μέρες. Λίγο λίγο. Μια στιγμή τη φορά. Με έναν γονιό που φροντίζει, ξανά και ξανά, να γίνεται διαθέσιμος.
