Μηνιγγίτιδα Β: Ο αποτελεσματικότερος τρόπος πρόληψης είναι ο εμβολιασμός

Η μηνιγγίτιδα Β είναι η νόσος που φοβίζει τους γονείς – ιδίως αυτούς των μικρών παιδιών. Και δεν έχουν άδικο. H νόσος είναι ύπουλη, καθώς παρουσιάζεται χωρίς προειδοποίηση, αρχικά με συμπτώματα απλής ίωσης, εξελίσσεται όμως ραγδαία, συνήθως εντός 24 ωρών, και μπορεί να προκαλέσει ισόβιες αναπηρίες ή να οδηγήσει σε θάνατο. Δυστυχώς, η εμφάνιση της νόσου δεν περιορίζεται, αλλά το αντίθετο, καθώς σύμφωνα με το Εθνικό Κέντρο Αναφοράς Μηνιγγίτιδας της ΕΣΔΥ, μέχρι το 2020 τα περιστατικά μηνιγγίτιδας Β θα αυξηθούν κατά 60% και η θνητότητα εξαιτίας της μηνιγγίτιδας Β κατά 40%. Εμείς μιλήσαμε με την Παιδίατρο Dr. Άννα Παρδάλη MD, PhD, Επιμελήτρια Παιδίατρος ΙΑΣΩ Παίδων για τους τύπους της ασθένειας, τα συμπτώματα, το πόσο σημαντική είναι η έγκαιρη, εντός λίγων ωρών, διάγνωση και για τα μέτρα προφύλαξης.

Η μηνιγγίτιδα Β είναι μια ασθένεια που προκαλεί τρόμο στους γονείς. κ. Παρδάλη, πείτε μας, τι ακριβώς είναι, ποιοι οι τύποι της και ποιος από αυτούς είναι ο πιο σοβαρός και πιο συχνός στην Ελλάδα.

Η μηνιγγίτιδα είναι μια λοίμωξη που περιβάλλεται από αρκετό δέος και φόβο μαζί.
Είναι η φλεγμονή που συμβαίνει στις μήνιγγες, τις μεμβράνες που περιβάλλουν τον εγκέφαλο ή/και το νωτιαίο μυελό. Οφείλεται σε βακτήρια (ονομάζεται μικροβιακή) αλλά και ιούς (ιογενής μηνιγγίτιδα). Οι ιογενείς μηνιγγίτιδες διαδράμουν κατά κανόνα ήπια, χωρίς σοβαρές επιπλοκές, ενώ οι μικροβιακές έχουν πολύ σοβαρή εικόνα και εξέλιξη με θνητότητα που κυμαίνεται στο 5-10% των περιστατικών! Επίσης 1 στους 5 επιζώντες ενδέχεται να υποφέρει από εγκεφαλική βλάβη όπως μαθησιακές δυσκολίες, απώλεια ακοής ή κινητικά προβλήματα.

Το κυριότερο μικρόβιο που ανευρίσκεται στην μικροβιακή μηνιγγίτιδα είναι ο μηνιγγιτιδόκοκκος. Έχει διαφόρους ορότυπους όπως ο τύπος B, C, A , W135, Y κ.α. Ο ορότυπος Β είναι συχνότερος και συναντάται σε ποσοστό 85-90%. Κυρίως αφορά στην παιδική ηλικία με μεγαλύτερη συχνότητα στην ηλικία από 0-4 ετών, μετά στην εφηβική και νεανική ηλικία και σπανιότερα στους ηλικιωμένους.

Τι μέτρα προφύλαξης μπορεί να πάρει μία οικογένεια;

Ο αποτελεσματικότερος τρόπος πρόληψης για την καταπολέμηση της μηνιγγίτιδας Β (όπως άλλωστε και των περισσοτέρων λοιμωδών νοσημάτων) είναι ο εμβολιασμός.
Για κάποιους ορότυπους της βακτηριακής λοίμωξης από μηνιγγιτιδόκοκκο (όπως είναι οι ορότυποι A, C ,W135) εδώ και αρκετά χρόνια το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών συστήνει τον εμβολιασμό. Το αποτέλεσμα έως τώρα είναι για ορισμένους από αυτούς τους ορότυπους όπως ο C να έχουμε θεαματική μείωση των κρουσμάτων και να είναι πλέον ελάχιστα ανιχνεύσιμοι στην κοινότητα.
Για τον ορότυπο Β, που είναι αυτή τη στιγμή ο πιο συχνός «εν ενεργεία» ορότυπος μηνιγγίτιδας που ανιχνεύεται, υπάρχει αποτελεσματικό και ασφαλές εμβόλιο το οποίο είναι διαθέσιμο τα τελευταία 5 χρόνια στην χώρα μας.

Το εμβόλιο, αν και θεωρείται το μεγαλύτερο όπλο προφύλαξης, δεν αποζημιώνεται στη χώρα μας, κάτι που προξενεί τη δυσαρέσκεια των γονιών.

Πρόσφατα, το εμβόλιο ενάντια στη Μηνιγγίτιδα Β εντάχθηκε στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών παιδιών, εφήβων και ενηλίκων από την ηλικία των 2 μηνών και αποζημιώνεται για τις ομάδες υψηλού κινδύνου. Αντίστοιχα, χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία, η Ιρλανδία και η Ανδόρα, οι οποίες έχουν εντάξει τον εμβολιασμό στα αντίστοιχα Εθνικά Προγράμματα Εμβολιασμών, συστήνουν και αποζημιώνουν το εμβόλιο σε υγιή πληθυσμό και κατά προτεραιότητα σε βρέφη ηλικίας 0-1 ετών. Πιο συγκεκριμένα η υψηλή ασφάλεια και αποτελεσματικότητα του εμβολίου, έχει τεκμηριωθεί, μετά τον εμβολιασμό περίπου ενός εκατομμυρίου παιδιών ηλικίας έως ενός έτους στο Ηνωμένο Βασίλειο. Όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του εμβολίου, αυτή ανέρχεται στο 83% έναντι οποιουδήποτε στελέχους της μηνιγγίτιδας Β και 94% κατά των στελεχών που μπορούν να προληφθούν μέσω του εμβολιασμού, για όλα τα παιδιά που έλαβαν τις πρώτες δύο από τις τρεις συνιστώμενες δόσεις. Όσον αφορά στην ασφάλεια, δεδομένα καταδεικνύουν ότι ο ρυθμός αναφοράς των ανεπιθύμητων ενεργειών του εμβολίου ήταν περίπου το ήμισυ του συνόλου των αναμενόμενων, σύμφωνα με προ-υπάρχουσα εμπειρία με άλλα σημαντικά νέα εμβόλια

Ποια είναι τα συμπτώματα που θα ανησυχήσουν το γονιό

Αρχικά τα συμπτώματα μπορεί να μιμηθούν μια κοινή ίωση. Γρήγορα όμως εντείνονται και η εικόνα επιδεινώνεται. Κυρίαρχο σύμπτωμα είναι ο πυρετός, υψηλός συνήθως και με κακουχία, αυτό που λέμε επηρεασμένη γενική κατάσταση του παιδιού.
Πονοκέφαλος (συχνά αυχεναλγία), αυχενική δυσκαμψία, που συνοδεύεται, από εμέτους, φωτοφοβία  ενδεχομένως και άλλα νευρολογικά συμπτώματα (ευερεθιστότητα, σύγχυση, σπασμοί, διαταραχές της όρασης, διπλωπία-βλέπει δηλαδή διπλά, περίεργες κινήσεις).
Πολλές φορές διαπιστώνουμε πετεχειώδες εξάνθημα στο δέρμα. Μικρές κηλίδες πάνω στο δέρμα που δεν εξαφανίζονται, παροδικά, αν τις πιέσουμε με το δάκτυλο μας.

Στα πολύ μικρά παιδιά, τα βρέφη, μπορεί να έχουμε έντονη ανησυχία, άρνηση τροφής, κλάμα ή υπνηλία, συμπτώματα όχι τόσο χαρακτηριστικά που μπορεί να παραπλανήσουν και να καθυστερήσουν τη διάγνωση.

Επειδή στην αρχική της εκδήλωση μοιάζει πολύ με ίωση, οι παιδίατροι έχουν τη δυνατότητα να προβούν σε άμεση διάγνωση, η οποία κατ’ επέκταση θα σώσει και τη ζωή του παιδιού;

Η νόσος μπορεί να παραπλανήσει στην αρχική της εικόνα. Εφ όσον όμως τεθεί υποψία για μηνιγγίτιδα Β διενεργείται ειδικός έλεγχος όντος περιβάλλοντος νοσοκομείου που επιβεβαιώνει τη λοίμωξη. Ο χρόνος που θα μεσολαβήσει έως την διάγνωση είναι συνήθως καθοριστικός για την έκβαση της νόσου και την επιβίωση του ασθενούς.

Ποιες είναι οι πιο ευάλωτες ηλικιακές ομάδες;

Κυρίως αφορά στην παιδική ηλικία με μεγαλύτερη συχνότητα στην ηλικία από 0-4 ετών, μετά στην εφηβική και νεανική ηλικία και σπανιότερα στους ηλικιωμένους.

Πώς μεταδίδεται η νόσος;

Το βακτήριο που προκαλεί τη Μηνιγγιτιδοκοκκική νόσο μπορεί να μεταδοθεί από άτομο σε άτομο μέσω συγκεκριμένων καθημερινών δραστηριοτήτων με τις ρινοφαρυγγικές εκκρίσεις και υγρά του σώματος όπως το αίμα. Οι πιο συχνοί τρόποι μετάδοσης είναι το φιλί, ο βήχας και το φτάρνισμα.

Υπάρχει κάποια χρονική στιγμή που μπορεί να χαρακτηριστεί ως περίοδος μέγιστης μεταδοτικότητας;

Ως επικίνδυνη επαφή ορίζεται η στενή και παρατεταμένη (>8 ώρες) επαφή με τον ασθενή ή η άμεση επαφή με το σάλιο ή τις ρινοφαρυγγικές του εκκρίσεις, μέσα σε επτά ημέρες πριν την έναρξη των συμπτωμάτων του ασθενούς έως 24 ώρες μετά την έναρξη κατάλληλης αντιμικροβιακής αγωγής.

Τι μπορεί να κάνει ένας γονιός στο σπίτι ή το εκπαιδευτικό προσωπικό σε ένα σχολείο για να καταστρέψει το μικρόβιο.

Το μικρόβιο δεν επιβιώνει μετά από ώρες στο περιβάλλον όποτε κοινοί μέθοδοι απολύμανσης δεν έχουν καμία χρησιμότητα. Βρίσκεται στο φάρυγγα ακόμη και σε υγιείς ανθρώπους (φορείς είναι το 10%! του πληθυσμού). Πρέπει να συντρέξουν όμως, ειδικές συνθήκες για να νοσήσει κάνεις. Σε περίπτωση επιβεβαιωμένης μικροβιακής μηνιγγίτιδας, προληπτικά χορηγείται συγκεκριμένη αντιβίωση στα άτομα της οικογενείας του ασθενούς, ή αυτά που ήρθαν σε στενή επαφή μαζί του στο σχολείο.

Σε ποιες ηλικίες πρέπει να γίνει ο εμβολιασμός ώστε να θεωρηθεί αποτελεσματικός;

Βρέφη ηλικίας κάτω του 1 έτους διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου από οποιαδήποτε άλλη ηλικιακή ομάδα και ακολουθούν τα νήπια ηλικίας 1 έως 4 ετών. Επιπλέον, οι έφηβοι και οι νεαροί ενήλικες διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο προσβολής από τη νόσο.

Γιατί τα κρούσματα στη χώρα μας είναι διαρκώς αυξανόμενα; Πόσα κρούσματα υπάρχουν ετησίως, πόσα παιδιά χάνουν τη μάχη;

Στη χώρα μας, εντός του 2016 καταγράφηκαν συνολικά 40 περιστατικά, εκ των οποίων ένα δίχρονο παιδάκι από τα Γρεβενά έχασε τη ζωή του μετά από σηπτικό σοκ, ενώ ένα πεντάχρονο κοριτσάκι από το Καματερό κατέληξε σε ακρωτηριασμό. Παράλληλα νέα κρούσματα συνεχίζουν να εμφανίζονται σε παιδιά ακόμα και τις μέρες που διανύουμε. Από την αρχή του 2017 έχουν καταγραφεί συνολικά 10 κρούσματα της νόσου, εκ των οποίων το ένα κατέληξε.
Συμπερασματικά, η μηνιγγίτιδα Β είναι μεν επικίνδυνη, αλλά με τη χορήγηση του εμβολίου προλαμβάνεται πλήρως, ολοκληρωτικά και αποτελεσματικά.