Μια συζήτηση μεταξύ δύο ειδικών, της Ψυχολόγου – Ψυχοθεραπεύτριας, Ιωάννας Θεοδωρακοπούλου, και του Χειρουργού Ουρολογου – Ανδρολόγου, Πάνου Ρουμπέση – για τη σωματική αυτονομία, την ιδιωτικότητα, την υγιεινή και τα θεμέλια της σεξουαλικής υγείας
«Πρέπει να του τραβάω το δερματάκι όταν τον κάνω μπάνιο;»
«Το παιδί μου πιάνει συνέχεια το πέος του. Είναι φυσιολογικό;»
«Πότε πρέπει να του μιλήσω για τα ιδιωτικά σημεία του σώματος;»
«Μήπως είναι πολύ νωρίς να συζητήσουμε για το σεξ;»
Πρόκειται για μερικές μόνο από τις ερωτήσεις που ακούμε σχεδόν καθημερινά. Πίσω από καθεμία κρύβεται η ίδια αγωνία: «Μεγαλώνω σωστά το αγόρι μου;»
Ως ψυχολόγος, διαπιστώνω ότι πολλοί γονείς πιστεύουν πως η διαπαιδαγώγηση γύρω από το σώμα ξεκινά όταν το παιδί αρχίσει να κάνει ερωτήσεις για το σεξ ή όταν μπει στην εφηβεία. Στην πραγματικότητα, όμως, η πρώτη «συζήτηση» για το σώμα γίνεται χωρίς λόγια. Γίνεται κάθε φορά που αλλάζουμε μια πάνα, κάθε φορά που βοηθάμε ένα παιδί να πλυθεί, κάθε φορά που σεβόμαστε ή –χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε– παραβιάζουμε την ιδιωτικότητά του.
Η σχέση ενός αγοριού με το σώμα του χτίζεται καθημερινά, μέσα από μικρές εμπειρίες – τη φροντίδα, τη γλώσσα που χρησιμοποιούμε, τις απαντήσεις που δίνουμε στις απορίες του, αλλά και από τον τρόπο που εμείς οι ίδιοι αντιμετωπίζουμε το ανθρώπινο σώμα. Συχνά, η γεννητική περιοχή των αγοριών γίνεται αντικείμενο υπερβολικής ανησυχίας. Μύθοι και συμβουλές που περνούν από γενιά σε γενιά απ την μια, φόβος μήπως οι γονείς παραλείψουν κάτι σημαντικό, απ την άλλη. Ανάμεσα σε αυτές τις δύο πραγματικότητες γεννιούνται πολλές απορίες και ακόμη περισσότερη ανασφάλεια.
Με αφορμή αυτές τις σκέψεις, συζήτησα με τον συνάδελφο, Χειρουργό Ουρολόγο – Ανδρολόγο, Πάνο Ρουμπέση, με στόχο να προσεγγίσουμε μαζί μια διαδρομή που ξεκινά από τις πρώτες ημέρες ζωής ενός αγοριού και φτάνει μέχρι την εφηβεία, κατά την οποία η ψυχολογία και η ιατρική λειτουργούν συμπληρωματικά. Γιατί τελικά δεν μεγαλώνουμε απλώς ένα παιδί που θα μάθει να πλένεται σωστά ή να προστατεύεται στις μελλοντικές του σχέσεις. Μεγαλώνουμε τον αυριανό άνδρα που καλείται να αναπτύξει μια υγιή σχέση με το σώμα του, να αναγνωρίζει τα όριά του, να φροντίζει την υγεία του, να σέβεται τον εαυτό του και, κατ’ επέκταση, τους άλλους.
Κύριε Ρουμπέση, στην καθημερινή κλινική πράξη συναντώ πολλούς νέους γονείς που, ήδη από τις πρώτες ημέρες ζωής του γιου τους, αισθάνονται ότι πρέπει να κάνουν «ό,τι είναι σωστό» για τη φροντίδα της γεννητικής του περιοχής. Συχνά, μάλιστα, λαμβάνουν διαφορετικές συμβουλές από συγγενείς, φίλους ή ακόμη και από το διαδίκτυο. Πριν μιλήσουμε για συγκεκριμένες οδηγίες, θα ήθελα να ξεκινήσουμε από κάτι πιο βασικό.
Ποια είναι τα συχνότερα ερωτήματα που σας θέτουν οι γονείς όταν αποκτούν ένα αγοράκι;
Π.Ρ: Θα έλεγα ότι σχεδόν όλες οι ερωτήσεις περιστρέφονται γύρω από έναν κοινό άξονα: «Μήπως κάνω κάτι λάθος;» Οι γονείς ανησυχούν ιδιαίτερα για τον τρόπο καθαρισμού της περιοχής, για το αν πρέπει να τραβούν την ακροποσθία, για το αν υπάρχει φίμωση ή για το αν χρειάζεται να εξετάζουν συστηματικά το πέος του παιδιού. Είναι απολύτως κατανοητές ανησυχίες. Ωστόσο, τις περισσότερες φορές η φύση έχει ήδη προβλέψει τον φυσιολογικό τρόπο ανάπτυξης της περιοχής και αυτό που χρειάζεται είναι ήπια καθημερινή φροντίδα και σωστή ενημέρωση.
Νομίζω ότι εδώ βρίσκεται και η πρώτη σημαντική μας συνάντηση ως ειδικοί. Πολλοί γονείς θεωρούν ότι όσο περισσότερο ελέγχουν, τόσο περισσότερο προστατεύουν το παιδί τους. Στην πραγματικότητα, όμως, το παιδί μαζί με τη σωματική φροντίδα βιώνει και το συναίσθημα που τη συνοδεύει. Ένας γονιός που αγγίζει το σώμα του παιδιού με ηρεμία, φυσικότητα και σεβασμό μεταδίδει ένα πολύ διαφορετικό μήνυμα από έναν γονιό που ελέγχει καθημερινά με άγχος, φόβο ή υπερβολική επιμονή. Οι πρώτες εμπειρίες φροντίδας αποτελούν και τις πρώτες εμπειρίες σχέσης με το σώμα. Ας σταθούμε λίγο περισσότερο σε μια απορία που ακούμε σχεδόν όλοι οι επαγγελματίες υγείας και η οποία αποτελεί μια ερώτηση που πολύ συχνά μεταφέρεται από γενιά σε γενιά, δημιουργώντας μεγάλη ανασφάλεια στους νέους γονείς.
«Πρέπει να ανοίγουμε την τρυπούλα; Να τραβάμε το δερματάκι για να καθαρίζει σωστά;»
Π.Ρ: Είναι ίσως η συχνότερη ερώτηση που ακούω στο ιατρείο. Η σύντομη απάντηση είναι ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, όχι. Η ακροποσθία στα βρέφη και στα μικρά αγόρια είναι φυσιολογικό να μην αποκαλύπτει πλήρως τη βάλανο. Πρόκειται για ένα φυσιολογικό αναπτυξιακό στάδιο και όχι για παθολογία.
Η βίαιη ή επαναλαμβανόμενη προσπάθεια αποκάλυψης μπορεί να προκαλέσει πόνο, μικροτραυματισμούς ή ουλές. Η καθημερινή υγιεινή αφορά τον εξωτερικό καθαρισμό της περιοχής, χωρίς εξαναγκασμό, δηλαδή μέχρι το σημείο που κατεβαίνει από μόνη της. Καθώς συνήθως οι συμφύσεις της βαλάνου με το έσω πέταλο της ακροποσθίας δεν επιτρέπουν την αποκάλυψη της βαλάνου και σε πολλές περιπτώσεις στην εφηβεία, αυτές λύονται με την ανάπτυξη του πέους ώστε πια η ακροποσθία κατεβαίνει κανονικά. Εκείνο που χρειάζεται είναι παρατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας του παιδιού και επικοινωνία με τον παιδίατρο ή τον ουρολόγο όταν υπάρχουν συγκεκριμένα συμπτώματα, όπως πόνος, δυσκολία στην ούρηση ή επαναλαμβανόμενες φλεγμονές.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η φροντίδα του σώματος δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ψυχική ανάπτυξη. Όταν ένα παιδί βιώνει επαναλαμβανόμενες παρεμβάσεις στη γεννητική του περιοχή χωρίς να κατανοεί τον λόγο ή όταν οι γονείς εκφράζουν συνεχώς ανησυχία, υπάρχει ο κίνδυνος να αρχίσει να αντιλαμβάνεται αυτή την περιοχή ως κάτι «προβληματικό», «επικίνδυνο» ή «ντροπιαστικό». Αντίθετα, όταν η φροντίδα γίνεται με ηρεμία, επεξήγηση και σεβασμό, το μήνυμα που περνά είναι πολύ διαφορετικό…. «Το σώμα σου είναι φυσιολογικό. Αξίζει φροντίδα και σεβασμό.» Και αυτό είναι ίσως το πρώτο μάθημα σωματικής αυτονομίας που μπορεί να λάβει ένα παιδί.
Θα αναφερθώ σε μια μικρή καθημερινή ιστορία…
Ένα αγοράκι τεσσάρων ετών βγαίνει από το μπάνιο τυλιγμένο με την πετσέτα του. Η μητέρα του σκύβει να το βοηθήσει να φορέσει τις πιτζάμες του. Εκείνο χαμογελά και της λέει…..«Μαμά, μόνος μου!»
Λίγες ημέρες αργότερα, την ώρα που αλλάζει ρούχα, ζητά να κλείσει η πόρτα του δωματίου. Για πολλούς γονείς, αυτές οι μικρές στιγμές περνούν σχεδόν απαρατήρητες. Για την αναπτυξιακή ψυχολογία, όμως, αποτελούν τα πρώτα βήματα προς τη σωματική αυτονομία και την έννοια της ιδιωτικότητας. Από ένα σημείο και μετά, οι γονείς παρατηρούν ότι το παιδί αρχίζει να διεκδικεί περισσότερο χώρο γύρω από το σώμα του. Άλλοτε θέλει να ντυθεί μόνο του, άλλοτε ζητά να κάνει μπάνιο χωρίς βοήθεια ή να κλείσει την πόρτα του μπάνιου. Κάποιοι γονείς χαμογελούν βλέποντας αυτές τις αλλαγές, ενώ άλλοι αναρωτιούνται αν είναι νωρίς ή αν θα έπρεπε να επιμείνουν ότι «είναι ακόμη μικρός». Πότε, λοιπόν, αρχίζει πραγματικά η εκπαίδευση ενός παιδιού στην ιδιωτικότητα του σώματός του;
Π.Ρ: Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη ηλικία στην οποία ένα παιδί «πρέπει» ξαφνικά να γίνει ανεξάρτητο. Η αυτονομία αναπτύσσεται σταδιακά και διαφέρει από παιδί σε παιδί. Από ιατρικής πλευράς, μας ενδιαφέρει το παιδί να αρχίσει, όσο ωριμάζει αναπτυξιακά, να συμμετέχει όλο και περισσότερο στη φροντίδα της προσωπικής του υγιεινής. Αρχικά με τη βοήθεια του γονέα και στη συνέχεια όλο και πιο αυτόνομα. Δεν επιδιώκουμε την τελειότητα. Επιθυμούμε να αποκτήσει δεξιότητες και αίσθηση ευθύνης για το σώμα του.
Αυτό που μου αρέσει ιδιαίτερα σε αυτή τη σκέψη είναι ότι αλλάζει και ο ρόλος του γονέα. Στα πρώτα χρόνια της ζωής φροντίζουμε το σώμα του παιδιού. Στα επόμενα χρόνια αρχίζουμε να του μαθαίνουμε πώς να φροντίζει το ίδιο τον εαυτό του. Πρόκειται για μια πολύ σημαντική μετάβαση. Δεν μεγαλώνουμε παιδιά που θα εξαρτώνται για πάντα από εμάς για να αισθάνονται ασφαλή. Μεγαλώνουμε παιδιά που σταδιακά αποκτούν εμπιστοσύνη στις δικές τους ικανότητες. Και αυτή η εμπιστοσύνη ξεκινά ακόμη και από τόσο απλές καθημερινές δραστηριότητες, όπως το μπάνιο ή το ντύσιμο.
Μια ακόμη απορία που ακούω συχνά αφορά τη χρήση χαϊδευτικών ονομάτων ή πραγματικών λέξεων για τα γεννητικά όργανα. Πολλοί γονείς αισθάνονται αμηχανία ακόμη και να προφέρουν τη λέξη «πέος», θεωρώντας ότι ίσως είναι βαριά ή ακατάλληλη για ένα μικρό παιδί. Ποια είναι η δική σας άποψη;
Π.Ρ: Η σωστή ορολογία δεν είναι μόνο θέμα επιστημονικής ακρίβειας. Είναι και θέμα επικοινωνίας. Όπως ένα παιδί μαθαίνει να ονομάζει τη μύτη, τα αυτιά ή τα γόνατά του, έτσι μπορεί να μάθει και τις σωστές ονομασίες των γεννητικών του οργάνων, με τρόπο φυσικό και ανάλογο της ηλικίας του. Όταν χρησιμοποιούμε σαφείς λέξεις, διευκολύνουμε τόσο την επικοινωνία μέσα στην οικογένεια όσο και την επικοινωνία με τους επαγγελματίες υγείας, όταν αυτό χρειαστεί.
Αν μου επιτρέπετε, θα πρόσθετα ότι η χρήση των πραγματικών λέξεων δεν είναι απλώς θέμα λεξιλογίου. Είναι ένας τρόπος να πούμε στο παιδί ότι δεν υπάρχουν «απαγορευμένα» μέρη του σώματος. Υπάρχουν προσωπικά μέρη του σώματος. Και αυτή είναι μια πολύ σημαντική διαφορά. Γιατί όταν αποφεύγουμε να κατονομάσουμε μια περιοχή του σώματος ή χρησιμοποιούμε μόνο αστεία ή υποκοριστικά, υπάρχει ο κίνδυνος να μεταδώσουμε άθελά μας το μήνυμα ότι πρόκειται για κάτι που δεν μπορεί να ειπωθεί, που προκαλεί αμηχανία ή ντροπή.
Στην ίδια ηλικία εμφανίζεται συχνά και ένα ακόμη φαινόμενο που ανησυχεί τους γονείς. Το παιδί αρχίζει να αγγίζει τη γεννητική του περιοχή, κυρίως την ώρα που χαλαρώνει, βλέπει τηλεόραση ή αποκοιμιέται. Πολλοί γονείς τρομάζουν και αναρωτιούνται αν πρόκειται για κάτι που πρέπει να σταματήσουν άμεσα.
Π.Ρ: Από ιατρικής πλευράς, η πρώτη μας σκέψη είναι πάντα να αποκλείσουμε κάποιο σωματικό αίτιο, όπως έναν ερεθισμό ή μια φλεγμονή, όταν το άγγιγμα είναι επίμονο ή συνοδεύεται από δυσφορία. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως, πρόκειται για μια φυσιολογική συμπεριφορά εξερεύνησης του σώματος.
Και εδώ είναι σημαντικό να ξεχωρίσουμε την εξερεύνηση από τη σεξουαλικότητα, όπως την αντιλαμβάνονται οι ενήλικες. Ένα μικρό παιδί δεν αγγίζει το σώμα του με τον τρόπο που το ερμηνεύει ένας ενήλικας. Ανακαλύπτει το σώμα του. Όπως πιάνει τα αυτιά, τα δάχτυλα ή τα μαλλιά του, έτσι ανακαλύπτει και τη γεννητική του περιοχή. Ο ρόλος του γονέα δεν είναι να ντροπιάσει αυτή τη συμπεριφορά ούτε να την αγνοήσει αλλά να διδάξει σταδιακά το πλαίσιο. Να πει, για παράδειγμα:
«Το σώμα σου είναι δικό σου και είναι φυσιολογικό να το γνωρίζεις. Υπάρχουν όμως πράγματα που κάνουμε όταν είμαστε μόνοι μας, στον προσωπικό μας χώρο.»
Με αυτόν τον τρόπο το παιδί δεν μαθαίνει ότι το σώμα του είναι “κακό”. Μαθαίνει ότι υπάρχουν προσωπικές και δημόσιες συμπεριφορές. Και ίσως αυτή να είναι η πρώτη ουσιαστική συζήτηση για την ιδιωτικότητα.
Πάμε στην προεφηβεία με μια μικρή καθημερινή εικόνα. Ένα αγόρι 11–12 ετών κοιτάζεται στον καθρέφτη. Παρατηρεί ότι το σώμα του αλλάζει κι ενώ ρωτάει λιγότερο απ’ ό,τι πριν, κλείνει περισσότερο την πόρτα του δωματίου του. Και όταν ο γονιός προσπαθεί να ξεκινήσει συζήτηση, συχνά απαντά μονολεκτικά: «Εντάξει…» Για πολλούς γονείς αυτή η φάση είναι αμήχανη. Δεν είναι πια παιδί, αλλά δεν είναι ακόμη ενήλικος. Και κάπου ανάμεσα σε αυτές τις δύο εικόνες γεννιέται η μεγαλύτερη αγωνία: «Πότε και πώς μιλάμε για όλα αυτά;»
Η προεφηβεία και η εφηβεία είναι μια περίοδος έντονων αλλαγών — όχι μόνο σωματικών αλλά και ψυχολογικών. Το παιδί αρχίζει να διαφοροποιείται από τους γονείς, να αναζητά ιδιωτικότητα, να επεξεργάζεται νέες εμπειρίες και να διαμορφώνει την ταυτότητά του. Σε αυτό το πλαίσιο, οι γονείς συχνά φοβούνται ότι «έχασαν το παράθυρο» της επικοινωνίας. Ότι ίσως είναι αργά να ξεκινήσουν συζητήσεις για το σώμα, τη σεξουαλικότητα ή την προστασία. Στην πραγματικότητα, όμως, η εφηβεία δεν είναι το τέλος της επικοινωνίας — είναι η στιγμή που αλλάζει μορφή.
Π.Ρ: Από ιατρικής πλευράς, η εφηβεία είναι μια περίοδος όπου εμφανίζονται φυσιολογικές αλλά σημαντικές αλλαγές: ανάπτυξη των γεννητικών οργάνων, ορμονικές μεταβολές, έναρξη της σπερματογένεσης και σταδιακή ωρίμανση του αναπαραγωγικού συστήματος. Είναι επίσης η ηλικία όπου μπορούν να αναδυθούν ερωτήματα σχετικά με τη σεξουαλική υγεία, τις σχέσεις και την πρόληψη των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων. Το κρίσιμο σημείο δεν είναι να δοθούν «όλες οι πληροφορίες μαζί», αλλά να υπάρχει μια ήρεμη, έγκυρη και συνεχής ενημέρωση.
Πολλοί γονείς αναρωτιούνται: «Πρέπει να μιλήσουμε για το σεξ; Μήπως είναι νωρίς; Μήπως είναι αργά;» Η απάντηση μου, από αναπτυξιακή σκοπιά, είναι ότι η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση δεν είναι μία συζήτηση. Είναι μια διαδικασία που ξεκινά νωρίς και εξελίσσεται μαζί με το παιδί. Στην εφηβεία απλώς γίνεται πιο συγκεκριμένη. Και το πιο σημαντικό δεν είναι μόνο «τι λέμε», αλλά «πώς το λέμε». Όταν η ενημέρωση δίνεται με ηρεμία και χωρίς φόβο, τότε το παιδί δεν τη βιώνει ως απαγορευμένο ή ντροπιαστικό θέμα, αλλά ως μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης.
Στην πράξη, πολλοί γονείς δυσκολεύονται να ξεκινήσουν συζητήσεις για τη σεξουαλική υγεία και την πρόληψη. Συχνά φοβούνται ότι αν μιλήσουν για αυτά τα θέματα, θα «προκαλέσουν ενδιαφέρον» ή θα επιταχύνουν καταστάσεις που δεν είναι ακόμη ώριμες για το παιδί. Από τη δική σας εμπειρία, πώς μπορούμε να προσεγγίσουμε αυτή την ισορροπία;
Π.Ρ: Αυτός είναι ένας πολύ συχνός προβληματισμός. Ωστόσο, η επιστημονική εμπειρία δείχνει ότι η έγκαιρη και σωστή ενημέρωση δεν επιταχύνει τη σεξουαλική δραστηριότητα των εφήβων. Αντίθετα, ενισχύει την υπευθυνότητα και τη δυνατότητα λήψης ασφαλών αποφάσεων. Στην εφηβεία, οι νέοι δεν χρειάζονται υπερβολικές λεπτομέρειες, αλλά σαφείς βασικές πληροφορίες για:
- τις αλλαγές του σώματος,
- τη λειτουργία της αναπαραγωγής,
- την έννοια της συναίνεσης,
- και την προστασία από τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα.
Εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζουν ότι μπορούν να απευθυνθούν σε έναν ειδικό χωρίς ντροπή ή φόβο.
Αυτό που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι η εφηβεία δεν είναι μόνο περίοδος «κινδύνων», όπως συχνά παρουσιάζεται. Είναι και περίοδος διαμόρφωσης στάσης απέναντι στο σώμα και στις σχέσεις. Ένας έφηβος που έχει μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον όπου το σώμα δεν ήταν ταμπού, αλλά αντικείμενο σεβασμού και φυσικής συζήτησης, είναι πολύ πιο πιθανό να ζητήσει βοήθεια όταν τη χρειαστεί και να θέσει όρια στις σχέσεις του.
Σε αυτό το σημείο πολλοί γονείς αναρωτιούνται επίσης, «Πότε πρέπει να δει ένας έφηβος ουρολόγο; Είναι κάτι που αφορά μόνο προβλήματα ή και πρόληψη;»
Π.Ρ: Στις περισσότερες περιπτώσεις, η επίσκεψη στον ουρολόγο στην εφηβεία γίνεται είτε για συγκεκριμένα συμπτώματα είτε για απορίες σχετικά με την ανάπτυξη. Ωστόσο, υπάρχει και ένας σημαντικός ρόλος συμβουλευτικής ενημέρωσης, ανάλογος με αυτόν που συχνά γίνεται στη γυναικολογική φροντίδα των κοριτσιών.
Δεν μιλάμε για υποχρεωτικό έλεγχο, αλλά για μια ευκαιρία συζήτησης γύρω από:
- τη φυσιολογική ανάπτυξη,
- την υγιεινή,
- τη σεξουαλική υγεία,
- και την πρόληψη.
Το σημαντικό είναι ο έφηβος να αντιλαμβάνεται ότι η φροντίδα της υγείας του είναι κάτι φυσιολογικό και όχι κάτι που σχετίζεται μόνο με πρόβλημα.
Αυτό το τελευταίο σημείο είναι εξαιρετικά κρίσιμο. Γιατί ο τρόπος που ένας έφηβος μαθαίνει να σχετίζεται με τους επαγγελματίες υγείας επηρεάζει και τη μελλοντική του συμπεριφορά ως ενήλικας. Ένας νέος που έχει εμπειρία μιας ήρεμης, ενημερωτικής και μη επικριτικής επαφής με τον ουρολόγο, είναι πιο πιθανό να ζητήσει βοήθεια εγκαίρως στην ενήλικη ζωή του.
Καθώς ολοκληρώνεται αυτή η συζήτηση, γίνεται ολοένα και πιο ξεκάθαρο ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο την υγιεινή, ούτε μόνο τη σωστή ιατρική πληροφόρηση. Αλλά κάτι βαθύτερο, τον τρόπο με τον οποίο ένα αγόρι μαθαίνει να σχετίζεται με το σώμα του από την πρώτη στιγμή της ζωής του. Από τις πρώτες αλλαγές πάνας, μέχρι τις πρώτες συζητήσεις για την εφηβεία και τη σεξουαλική υγεία, διαμορφώνεται σταδιακά μια εσωτερική αίσθηση αν το σώμα είναι κάτι φυσιολογικό ή κάτι «ντροπιαστικό», αν μπορεί να το φροντίζει ή πρέπει να το φοβάται, αν μπορεί να μιλά γι’ αυτό ή πρέπει να το αποσιωπά.
Ως ψυχολόγος, αυτό που παρατηρώ συχνά είναι ότι οι γονείς δεν χρειάζονται περισσότερες πληροφορίες. Χρειάζονται περισσότερο πλαίσιο, να καταλάβουν ότι κάθε καθημερινή πράξη φροντίδας είναι και μια μορφή διαπαιδαγώγησης. Όταν ένα παιδί μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου το σώμα του γίνεται σεβαστό, χωρίς υπερβολικό έλεγχο αλλά και χωρίς αμηχανία, τότε χτίζεται σταδιακά μια εσωτερική αίσθηση ασφάλειας. Και αυτή η ασφάλεια είναι που αργότερα θα του επιτρέψει να μιλήσει, να ρωτήσει, να προστατευθεί και να ζητήσει βοήθεια.
Π.Ρ: Από ιατρικής πλευράς, θα ήθελα να τονίσω ότι η πλειονότητα των ανησυχιών των γονέων γύρω από τη γεννητική περιοχή των αγοριών σχετίζεται με φυσιολογικές παραλλαγές της ανάπτυξης. Η έγκαιρη, ήρεμη και έγκυρη ενημέρωση μειώνει το άγχος, αποτρέπει περιττές παρεμβάσεις και ενισχύει την εμπιστοσύνη των γονέων προς το σώμα του παιδιού τους. Η ιατρική φροντίδα δεν είναι συνεχής έλεγχος, αλλά στοχευμένη παρέμβαση όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη.
Ίσως το πιο σημαντικό σημείο αυτής της συζήτησης είναι ότι δεν μεγαλώνουμε παιδιά μέσα από μία μεγάλη στιγμή εκπαίδευσης. Τα μεγαλώνουμε μέσα από χιλιάδες μικρές στιγμές καθημερινότητας. Μέσα από τον τρόπο που τα αλλάζουμε, τα πλένουμε, τους μιλάμε, απαντάμε στις ερωτήσεις τους, σεβόμαστε την ιδιωτικότητά τους και τους δίνουμε χώρο να ανακαλύψουν το σώμα τους με ασφάλεια.
Π.Ρ: Και θα πρόσθετα ότι η πρόληψη δεν ξεκινά στην εφηβεία και δεν αφορά μόνο εξετάσεις. Η πρόληψη ξεκινά από τη στάση. Από το αν το παιδί μεγαλώνει μαθαίνοντας ότι η υγεία του σώματος είναι κάτι φυσικό, καθημερινό και μη απειλητικό.
Μέσα από αυτή τη συζήτηση, αναδεικνύεται μια κοινή επιστημονική θέση. Η υγιής σχέση ενός αγοριού με το σώμα του δεν διαμορφώνεται σε μία ηλικία και δεν εξαρτάται από μία μόνο πληροφορία. Χτίζεται σταδιακά, μέσα από τη συνέργεια φροντίδας, ενημέρωσης και σεβασμού. Και αφορά εξίσου την οικογένεια, τους επαγγελματίες υγείας, και την ευρύτερη κουλτούρα γύρω από το σώμα και τη σεξουαλική υγεία.
Δεν μεγαλώνουμε απλώς αγόρια που θα μάθουν να φροντίζουν το σώμα τους. Μεγαλώνουμε ανθρώπους που θα μπορούν να το κατανοούν, να το σέβονται, να το προστατεύουν και να το εμπιστεύονται. Και αυτή η διαδικασία δεν ξεκινά αργότερα στη ζωή αλλά …. από την πρώτη μέρα.
