Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η αδιάκοπη ροή ψηφιακού περιεχομένου αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι μαθαίνουν και επικοινωνούν, ένα μάθημα στο Χάρβαρντ στρέφει τους φοιτητές πίσω στα μεγάλα έργα της παγκόσμιας γραμματείας.
Το «Humanities 10», γνωστό και ως «Hum 10», έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο περιζήτητα μαθήματα για τους πρωτοετείς του πανεπιστημίου. Η ζήτησή του αυξήθηκε κατά 40% το φετινό φθινόπωρο, σύμφωνα με δημοσίευμα της «Καθημερινής», με περίπου 180 φοιτητές να διεκδικούν μόλις 90 διαθέσιμες θέσεις. Η επιλογή τους γίνεται και μέσα από την υποβολή γραπτής έκθεσης.
Η δημοφιλία του προγράμματος προκαλεί ενδιαφέρον, καθώς πρόκειται για ένα ιδιαίτερα απαιτητικό μάθημα, που προϋποθέτει συστηματική ανάγνωση, συχνές γραπτές εργασίες και ενεργή συμμετοχή σε συζητήσεις. Δεν υπόσχεται εύκολους βαθμούς, αλλά μια βαθύτερη επαφή με ιδέες και κείμενα που έχουν επηρεάσει καθοριστικά την ανθρώπινη σκέψη.
Ένα ταξίδι από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη λογοτεχνία
Η διδακτέα ύλη περιλαμβάνει ορισμένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας γραμματείας. Οι φοιτητές ξεκινούν από την «Οδύσσεια» του Ομήρου και τον Πλάτωνα και συνεχίζουν με δημιουργούς και στοχαστές όπως ο Δάντης, ο Μισέλ ντε Μοντέν, ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ, ο Μπαρούχ Σπινόζα και ο Τζέιμς Μπόλντουιν.
Ο ρυθμός είναι εντατικός: οι συμμετέχοντες καλούνται να διαβάζουν ένα ολόκληρο βιβλίο κάθε εβδομάδα και να παραδίδουν συχνά γραπτές εργασίες. Η αξιολόγηση ακολουθεί την παραδοσιακή βαθμολογική κλίμακα και όχι το σύστημα «επιτυχία ή αποτυχία».
Για αρκετούς φοιτητές, όμως, αυτή ακριβώς η δυσκολία αποτελεί μέρος της γοητείας του μαθήματος. Θέλουν να έρθουν σε επαφή με έργα που ενδεχομένως δεν θα επέλεγαν να διαβάσουν μόνοι τους, να εξετάσουν διαφορετικές απόψεις και να αναπτύξουν την ικανότητά τους να διατυπώνουν τεκμηριωμένα επιχειρήματα.
Η ανάγκη για συγκέντρωση σε έναν κόσμο γεμάτο περισπασμούς
Ένας ακόμη λόγος που φαίνεται να εξηγεί το αυξημένο ενδιαφέρον είναι η επιθυμία των νέων να απομακρυνθούν, έστω και προσωρινά, από τη συνεχή εναλλαγή εικόνων, ειδοποιήσεων και σύντομων αναρτήσεων.
Η ανάγνωση ενός απαιτητικού βιβλίου χρειάζεται χρόνο, υπομονή και συγκέντρωση. Δεν επιτρέπει την ίδια ταχύτητα κατανάλωσης πληροφορίας που χαρακτηρίζει τις ψηφιακές πλατφόρμες. Οι φοιτητές καλούνται να μείνουν σε ένα κείμενο, να επιστρέψουν σε δύσκολα σημεία και να επεξεργαστούν όσα διαβάζουν.
Ο καθηγητής Κλασικών Σπουδών του Χάρβαρντ Ντέιβιντ Έλμερ, ένας από τους συντονιστές του προγράμματος, εκτιμά ότι αρκετοί νέοι αισθάνονται πως το σημερινό περιβάλλον δεν ευνοεί την εις βάθος ανάγνωση, την ανάλυση και τη συγκροτημένη γραφή.
Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο η συγκεκριμένη τάση συνδέεται άμεσα με την εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης και τις αλλαγές που αυτή επιφέρει στον τρόπο με τον οποίο οι φοιτητές γράφουν και επεξεργάζονται τις ιδέες τους.
Η φοιτήτρια Πολιτικών Επιστημών και Νευροεπιστήμης Πέγκι Ούρνταν περιγράφει την αξία του μαθήματος μέσα από την ανθρώπινη εμπειρία της προσωπικής ανάγνωσης και της ανταλλαγής απόψεων. Όπως επισημαίνει, υπάρχουν πλευρές της ανθρώπινης εμπειρίας που δεν μπορούν να προσφερθούν από την τεχνητή νοημοσύνη.
Ένα μάθημα που δημιουργήθηκε για να αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για τις ανθρωπιστικές επιστήμες
Το Humanities 10 ξεκίνησε το 2008, με πρωτοβουλία καθηγητών του Χάρβαρντ και τη συμμετοχή σημαντικών πανεπιστημιακών, μεταξύ των οποίων ο Στίβεν Γκρίνμπλατ και ο Λούις Μέναντ.
Η δημιουργία του εντάχθηκε σε μια ευρύτερη προσπάθεια ενίσχυσης των ανθρωπιστικών επιστημών, σε μια περίοδο κατά την οποία το ενδιαφέρον για αυτές υποχωρούσε στα πανεπιστήμια.
Το πρόγραμμα βασίζεται στη συνεργασία μιας ομάδας καθηγητών. Κάθε διδάσκων πραγματοποιεί διαλέξεις και συντονίζει εβδομαδιαία σεμινάρια, ενώ τα μέλη της ομάδας συμμετέχουν στις συζητήσεις και παρακολουθούν τις παρουσιάσεις των συναδέλφων τους.
Η προετοιμασία είναι απαιτητική και για τους ίδιους. Οι καθηγητές προτείνουν βιβλία για τη διδακτέα ύλη, ενώ καλούνται να διδάξουν έργα που δεν βρίσκονται απαραίτητα στον πυρήνα της δικής τους επιστημονικής ειδίκευσης.
Η καθηγήτρια Φιλοσοφίας Σαμάνθα Μάντερν περιγράφει την εμπειρία ως έναν συνδυασμό ενθουσιασμού και άγχους, καθώς η διδασκαλία πραγματοποιείται τόσο μπροστά στους φοιτητές όσο και παρουσία συναδέλφων με σημαντική ακαδημαϊκή πορεία.
Ο Στίβεν Γκρίνμπλατ, που διδάσκει στο Χάρβαρντ από το 1998, επισημαίνει από την πλευρά του ότι η επαφή με τους πρωτοετείς έχει ιδιαίτερη αξία. Ο ενθουσιασμός τους και η ανακάλυψη νέων ιδεών μέσα από τα κλασικά κείμενα μπορούν να ανανεώσουν και τη διάθεση των ίδιων των καθηγητών.
Η αυξημένη ζήτηση για το Hum 10 αναδεικνύει, τελικά, ένα ενδιαφέρον ερώτημα: σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία είναι διαθέσιμη με το πάτημα ενός κουμπιού, μήπως η δυνατότητα να διαβάζουμε προσεκτικά, να σκεφτόμαστε αυτόνομα και να συζητάμε σε βάθος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία;
