Η άφιξη ενός μωρού αλλάζει ριζικά την καθημερινότητα μιας οικογένειας. Μαζί με τη χαρά, όμως, έρχονται νέες ευθύνες, αϋπνία, αγωνία και μεγάλες συναισθηματικές αλλαγές. Και ενώ η επιλόχεια κατάθλιψη συζητείται κυρίως σε σχέση με τις μητέρες, υπάρχει μια πλευρά της γονεϊκότητας που συχνά παραμένει στη σκιά: η περιγεννητική κατάθλιψη και το άγχος στους νέους πατέρες.
Οι άνδρες μπορούν να αντιμετωπίσουν προβλήματα ψυχικής υγείας τόσο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της συντρόφου τους όσο και μετά τη γέννηση του παιδιού. Μάλιστα, τα συμπτώματα δεν εκδηλώνονται πάντοτε με τον τρόπο που έχουμε συνηθίσει να συνδέουμε με την κατάθλιψη. Αντί για εμφανή θλίψη, μπορεί να παρουσιαστούν ως ευερεθιστότητα, θυμός, κοινωνική απομόνωση, υπερβολική ανησυχία ή απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που παλαιότερα τους ευχαριστούσαν.
Όπως αναδεικνύει δημοσίευμα του αυστραλιανού ABC News, η ψυχική υγεία των πατέρων χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή, καθώς η συζήτηση γύρω από την περιγεννητική περίοδο επικεντρώνεται συχνά στη μητέρα και στο νεογέννητο.
Η εμπειρία ενός πατέρα που ένιωθε «κενός» μετά τη γέννηση του παιδιού του
Χαρακτηριστική είναι η ιστορία του Τρεντ Γκαλούτσι, ο οποίος παρατήρησε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά λίγο μετά τη γέννηση του πρώτου του γιου, τον Ιούνιο του 2021.
Όπως περιγράφει, αντί να βιώνει την ευτυχία που περίμενε, ένιωθε ένα ανεξήγητο κενό. Η γέννηση του παιδιού του ήταν μια συγκλονιστική εμπειρία, όμως τα συναισθήματα που ακολούθησαν δεν ήταν εκείνα που φανταζόταν.
Αρχικά ήρθε η αίσθηση ότι ήταν συναισθηματικά άδειος. Στη συνέχεια εμφανίστηκαν η ενοχή και ο φόβος. Εκ των υστέρων αναγνωρίζει ότι πιθανότατα βίωνε περιγεννητική κατάθλιψη, ωστόσο εκείνη την περίοδο δεν μπορούσε να καταλάβει τι του συνέβαινε.
Η εμπειρία του αναδεικνύει μια σημαντική δυσκολία: πολλοί άνδρες δεν αναγνωρίζουν εγκαίρως τα συμπτώματα, καθώς δεν περιμένουν ότι η μετάβαση στην πατρότητα μπορεί να επηρεάσει τόσο έντονα την ψυχική τους υγεία.
Πόσο συχνή είναι η κατάθλιψη στους νέους πατέρες;
Η περιγεννητική κατάθλιψη και το άγχος εμφανίζονται λιγότερο συχνά στους άνδρες σε σύγκριση με τις γυναίκες, ωστόσο δεν αποτελούν σπάνια φαινόμενα.
Η Danya McStein, ψυχολόγος και διευθύντρια κλινικής ομάδας του Gidget Foundation Australia, επισημαίνει ότι οι πατέρες και γενικότερα οι γονείς που δεν κυοφορούν μπορούν να εμφανίσουν συμπτώματα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή μετά τον ερχομό του μωρού.
Από την πλευρά της, η αναπληρώτρια καθηγήτρια Jacqui Macdonald, από τη Σχολή Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Deakin, αναφέρει ότι σε μεγάλες μελέτες περίπου ένας στους δέκα πατέρες εμφανίζει κατάθλιψη, άγχος ή σημαντική ψυχολογική δυσφορία.
Ωστόσο, το πραγματικό ποσοστό ενδέχεται να είναι υψηλότερο. Ένας λόγος είναι ότι τα εργαλεία αξιολόγησης που χρησιμοποιούνται δεν εντοπίζουν πάντοτε τις εκδηλώσεις ψυχικής δυσφορίας που είναι συχνότερες στους άνδρες.
Όπως εξηγεί η ειδικός, ορισμένοι άνδρες έχουν μάθει κοινωνικά να εκφράζουν τη δυσκολία τους με διαφορετικό τρόπο. Έτσι, η ψυχική επιβάρυνση μπορεί να εκδηλωθεί μέσα από θυμό, επιθετικότητα ή συμπεριφορές ανάληψης κινδύνου, αντί για εμφανή θλίψη.
Τα σημάδια που μπορεί να δείχνουν κατάθλιψη ή άγχος στους πατέρες
Η έλλειψη ύπνου και η εξάντληση είναι συνηθισμένες εμπειρίες τους πρώτους μήνες με ένα νεογέννητο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε αλλαγή στη συμπεριφορά ή στη διάθεση πρέπει να αποδίδεται αποκλειστικά στην κούραση.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες της αυστραλιανής υπηρεσίας Pregnancy, Birth and Baby, τα συμπτώματα περιγεννητικού άγχους και κατάθλιψης στους πατέρες μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Επίμονη κόπωση ή αίσθημα συναισθηματικού μουδιάσματος.
- Αίσθημα απελπισίας, αναξιότητας ή έντονης αυτοκριτικής.
- Απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες και ανθρώπους, ακόμη και για το μωρό.
- Επαναλαμβανόμενες σκέψεις και ανησυχίες που είναι δύσκολο να ελεγχθούν.
- Έντονη ευερεθιστότητα, θυμό, ανησυχία ή νευρικότητα.
- Επίμονο φόβο ότι κάτι κακό θα συμβεί στο μωρό ή στη σύντροφο.
- Αίσθημα ανεπάρκειας και φόβο ότι δεν ανταποκρίνονται στον ρόλο του γονέα.
- Δυσκολία στον ύπνο ακόμη και όταν υπάρχει η δυνατότητα ξεκούρασης.
Ενδείξεις που αξίζει επίσης να προσέξει κάποιος είναι η σταδιακή απομάκρυνση από φίλους και συναδέλφους, η υπερβολική ανησυχία για την υγεία του μωρού ή της συντρόφου και η απώλεια κινήτρου για την καθημερινότητα.
Δεν σημαίνει ότι όποιος εμφανίζει ένα από αυτά τα συμπτώματα έχει απαραίτητα κατάθλιψη. Η διάρκεια, η ένταση και ο συνδυασμός τους, καθώς και το πόσο επηρεάζουν την καθημερινή ζωή, έχουν σημασία για την αξιολόγηση από ειδικό.
Γιατί οι νέοι πατέρες δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια;
Η μετάβαση στην πατρότητα συνοδεύεται από σημαντικές αλλαγές: νέες ευθύνες, οικονομικές πιέσεις, λιγότερο ύπνο, αλλαγές στη σχέση του ζευγαριού και την ανάγκη προσαρμογής σε έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο ζωής.
Παράλληλα, οι κοινωνικές προσδοκίες γύρω από τον ρόλο του πατέρα μπορεί να κάνουν ορισμένους άνδρες να αισθάνονται ότι πρέπει να παραμένουν διαρκώς δυνατοί και να μην εκφράζουν τις δυσκολίες τους.
Έτσι, μπορεί να δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν ότι χρειάζονται υποστήριξη ή να θεωρούν ότι δεν δικαιούνται να μιλήσουν για τη δική τους ψυχική επιβάρυνση, όταν η σύντροφός τους έχει μόλις γεννήσει.
Η ψυχολόγος Danya McStein επισημαίνει ότι αρκετοί άνδρες δεν γνωρίζουν καν ποιες υπηρεσίες και μορφές βοήθειας είναι διαθέσιμες για εκείνους.
Η έγκαιρη υποστήριξη μπορεί να κάνει τη διαφορά
Η αναγνώριση των συμπτωμάτων είναι το πρώτο βήμα. Εάν ένας πατέρας παρατηρεί επίμονες αλλαγές στη διάθεση, έντονο άγχος, απομόνωση ή δυσκολία να ανταποκριθεί στην καθημερινότητά του, είναι σημαντικό να απευθυνθεί σε επαγγελματία ψυχικής υγείας ή στον γιατρό του.
Η έγκαιρη αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό του προβλήματος και στην επιλογή της κατάλληλης υποστήριξης. Η ψυχοθεραπεία, η συμβουλευτική και, όπου κρίνεται απαραίτητο από τον ειδικό, η φαρμακευτική αγωγή αποτελούν πιθανές επιλογές αντιμετώπισης.
Η Jacqui Macdonald υπογραμμίζει ότι η μετάβαση στην πατρότητα συνεπάγεται μια τεράστια ψυχολογική αλλαγή, η οποία συχνά δεν συνοδεύεται από την απαραίτητη φροντίδα για την ψυχική υγεία των ανδρών.
Το σημαντικό είναι να γίνει κατανοητό ότι η κατάθλιψη και το άγχος δεν αποτελούν ένδειξη αδυναμίας ούτε μειώνουν την αγάπη ενός πατέρα για το παιδί του. Οι νέοι πατέρες χρειάζονται χώρο να μιλήσουν για όσα βιώνουν και πρόσβαση σε ουσιαστική υποστήριξη, χωρίς ενοχές και στερεότυπα.
