Για χρόνια, εκπαιδευτικοί και γονείς άκουγαν ότι κάθε παιδί έχει τον δικό του μαθησιακό τύπο: κάποια παιδιά μαθαίνουν καλύτερα βλέποντας εικόνες, άλλα ακούγοντας και άλλα μέσα από την κίνηση και την πράξη. Μια ελληνική επιστημονική μελέτη έρχεται να αμφισβητήσει αυτή την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη, εξετάζοντας πειραματικά αν η προσαρμογή της διδασκαλίας στον υποτιθέμενο μαθησιακό τύπο βελτιώνει πράγματι τις επιδόσεις.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Educational Psychology της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας (APA) και πραγματοποιήθηκε από τις Μαριέττα Παπαδάτου-Παστού, Άννα Κ. Τουλουμάκου και Ευθαλία Θεοτοκάτου.
Το βασικό συμπέρασμα ήταν ότι οι μαθητές δεν είχαν καλύτερη επίδοση όταν το εκπαιδευτικό υλικό παρουσιαζόταν με τον τρόπο που υποτίθεται ότι αντιστοιχούσε στον μαθησιακό τους τύπο. Αντίθετα, ο συνδυασμός εικόνας και ήχου συνδέθηκε με καλύτερα αποτελέσματα σε σχέση με την παρουσίαση μόνο μέσω εικόνας ή μόνο μέσω ακουστικής αφήγησης.
Πώς πραγματοποιήθηκε η έρευνα σε 194 μαθητές Δημοτικού
Στο πείραμα συμμετείχαν 194 μαθητές της Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού από τέσσερα σχολεία της Αττικής, δύο δημόσια και δύο ιδιωτικά.
Τα παιδιά διδάχθηκαν τρεις διαφορετικές ενότητες με αντικείμενο τη μετεωρολογία: την πρόγνωση του καιρού, τα νέφη και την κλιματική αλλαγή. Το εκπαιδευτικό υλικό παρουσιάστηκε με τρεις τρόπους:
- Οπτικά: μέσα από εικόνες και κείμενο που διάβαζαν οι μαθητές.
- Ακουστικά: μέσω ηχογραφημένης αφήγησης.
- Οπτικοακουστικά: με συνδυασμό εικόνων, κειμένου και ήχου.
Κάθε παιδί συμμετείχε και στις τρεις συνθήκες διδασκαλίας. Μετά από κάθε ενότητα, απαντούσε σε ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής, ώστε να αξιολογηθεί πόσο καλά είχε κατανοήσει και αναγνωρίσει το υλικό.
Οι ερευνήτριες προσδιόρισαν τον υποτιθέμενο μαθησιακό τύπο των παιδιών με δύο διαφορετικούς τρόπους: μέσω αυτοαναφοράς και με τη χρήση του ερωτηματολογίου μαθησιακών τύπων Barsch.
Τι συνέβη όταν η διδασκαλία ταίριαζε στον μαθησιακό τύπο;
Το κρίσιμο ερώτημα ήταν αν ένα παιδί που χαρακτηρίζεται, για παράδειγμα, ως «οπτικός μαθητής» θα είχε καλύτερη επίδοση όταν μάθαινε μέσα από εικόνες, σε σύγκριση με την ακουστική παρουσίαση της ίδιας πληροφορίας.
Τα αποτελέσματα δεν επιβεβαίωσαν αυτή την υπόθεση.
Δεν καταγράφηκε σημαντική βελτίωση της επίδοσης όταν ο τρόπος παρουσίασης του εκπαιδευτικού υλικού αντιστοιχούσε στον μαθησιακό τύπο του παιδιού. Δεν εντοπίστηκε, δηλαδή, το αποτέλεσμα που θα έπρεπε να υπάρχει για να υποστηριχθεί επιστημονικά ότι κάθε μαθητής μαθαίνει καλύτερα όταν διδάσκεται με τον δικό του αισθητηριακό τρόπο.
Επιπλέον, η αυτοαντίληψη των παιδιών για τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν δεν συμφωνούσε αξιόπιστα με την κατηγοριοποίηση που προέκυπτε από το σχετικό ερωτηματολόγιο.
Ο συνδυασμός εικόνας και ήχου είχε καλύτερα αποτελέσματα
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της μελέτης αφορούσε την πολυτροπική παρουσίαση του εκπαιδευτικού υλικού.
Όταν οι μαθητές λάμβαναν τις πληροφορίες τόσο οπτικά όσο και ακουστικά, η επίδοσή τους ήταν σημαντικά καλύτερη σε σχέση με τις δύο μονοτροπικές συνθήκες, ανεξάρτητα από τον μαθησιακό τύπο στον οποίο είχαν καταταχθεί.
Η Άννα Κ. Τουλουμάκου υπογράμμισε τη σημασία του συνδυασμού διαφορετικών τρόπων παρουσίασης, επισημαίνοντας ότι η πολυτροπική μάθηση μπορεί να λειτουργήσει ως αποτελεσματική στρατηγική για όλους τους μαθητές, χωρίς να χρειάζεται να προηγηθεί ο διαχωρισμός τους σε συγκεκριμένες κατηγορίες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε μάθημα πρέπει υποχρεωτικά να παρουσιάζεται με τον ίδιο τρόπο ή ότι οι εικόνες, ο ήχος και η πρακτική δραστηριότητα έχουν πάντοτε την ίδια χρησιμότητα. Δείχνει, όμως, ότι η επιλογή της διδασκαλίας αποκλειστικά με βάση έναν υποτιθέμενο μαθησιακό τύπο δεν στηρίζεται στα αποτελέσματα του συγκεκριμένου πειράματος.
Γιατί η μελέτη θεωρείται σημαντική για την εκπαίδευση
Η αντίληψη ότι κάθε μαθητής έχει έναν συγκεκριμένο μαθησιακό τύπο παραμένει ιδιαίτερα δημοφιλής. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στη μελέτη, το 97% των εν ενεργεία Ελλήνων εκπαιδευτικών συμφώνησε σε σχετική έρευνα ότι οι μαθητές μαθαίνουν καλύτερα όταν η πληροφορία παρουσιάζεται με τον τρόπο που προτιμούν.
Ωστόσο, η επιστημονική τεκμηρίωση δεν έχει επιβεβαιώσει την αποτελεσματικότητα αυτής της πρακτικής. Η μελέτη βασίστηκε στα μεθοδολογικά κριτήρια που είχαν προτείνει οι Pashler και συνεργάτες το 2008, προκειμένου να ελεγχθεί με αυστηρό τρόπο η υπόθεση των μαθησιακών τύπων.
Όπως εξήγησε η Μαριέττα Παπαδάτου-Παστού, οι ερευνήτριες επέλεξαν έναν σχεδιασμό που επέτρεπε να συγκριθούν οι διαφορετικοί τρόποι παρουσίασης του ίδιου εκπαιδευτικού υλικού, με αντιστάθμιση της σειράς παρουσίασης και διπλή κατηγοριοποίηση των μαθητών.
Το συμπέρασμα δεν είναι ότι όλα τα παιδιά μαθαίνουν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο ή ότι οι ατομικές διαφορές δεν έχουν σημασία. Είναι ότι δεν υπάρχουν επαρκή πειραματικά στοιχεία πως η κατάταξη των μαθητών σε «οπτικούς», «ακουστικούς» ή «κιναισθητικούς» και η αντίστοιχη προσαρμογή της διδασκαλίας οδηγούν από μόνες τους σε καλύτερη μάθηση.
Οι ερευνήτριες προτείνουν να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε στρατηγικές με επιστημονική τεκμηρίωση, όπως η πολυτροπική παρουσίαση, η πρακτική ανάκλησης πληροφοριών και η κατανεμημένη μελέτη, αντί να περιορίζεται η εκπαιδευτική διαδικασία σε προκαθορισμένες κατηγορίες μαθησιακών τύπων.
Ολόκληρη η έρευνα εδώ
