Το διάβασμα στο σπίτι είναι ένα από τα θέματα που συχνά μετατρέπονται σε καθημερινή πηγή έντασης για ολόκληρη την οικογένεια. «Διάβασε», «τελείωσες;», «κάτσε λίγο ακόμα», «πρόσεχε», «μην κάνεις λάθη» είναι φράσεις που μπορεί να επαναλαμβάνονται καθημερινά, μέχρι το παιδί να συνδέσει το σχολικό διάβασμα περισσότερο με την πίεση παρά με τη μάθηση.
Κι όμως, ο στόχος δεν είναι ο γονιός να γίνει ο «δεύτερος δάσκαλος» του παιδιού. Είναι να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε το παιδί να μάθει σταδιακά να οργανώνεται, να συγκεντρώνεται και να αναλαμβάνει την ευθύνη της μελέτης του.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP) προτείνει σταθερό χώρο και χρόνο για τη μελέτη, περιορισμό των περισπασμών και γονική υποστήριξη χωρίς ο γονιός να αναλαμβάνει ο ίδιος την εργασία.
Το πρώτο όριο: Το διάβασμα δεν πρέπει να καταλαμβάνει όλο το απόγευμα
Ένα παιδί που επιστρέφει από το σχολείο δεν είναι απαραίτητο να καθίσει αμέσως πάνω από τα βιβλία.
Οι ειδικοί της AAP επισημαίνουν ότι μετά από 6-8 ώρες σχολείου τα παιδιά χρειάζονται χρόνο για κίνηση, παιχνίδι και χαλάρωση, πριν ή παράλληλα με τη μελέτη, ανάλογα με το τι ταιριάζει στην οικογένεια και στο ίδιο το παιδί.
Ένα απογευματινό πρόγραμμα μπορεί, για παράδειγμα, να περιλαμβάνει:
- επιστροφή από το σχολείο
- φαγητό και ένα μικρό διάλειμμα
- παιχνίδι ή σωματική δραστηριότητα
- διάβασμα
- ελεύθερο χρόνο
- οικογενειακό χρόνο και ύπνο
Η σταθερή ρουτίνα βοηθά τα παιδιά να γνωρίζουν τι ακολουθεί και να αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια. Δεν χρειάζεται όμως να είναι άκαμπτη.
Ο γονιός είναι δίπλα στο παιδί, όχι πάνω από το κεφάλι του
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο.
Ο γονιός μπορεί να βοηθήσει το παιδί να οργανώσει τις υποχρεώσεις του, να εξηγήσει κάτι που δεν κατάλαβε ή να το ενθαρρύνει όταν δυσκολεύεται. Δεν χρειάζεται όμως να κάνει την εργασία μαζί του από την αρχή μέχρι το τέλος.
Η AAP τονίζει ότι οι γονείς μπορούν να κάνουν τακτικά check-in, να είναι διαθέσιμοι όταν το παιδί «κολλάει» και να το βοηθούν να σκεφτεί, αλλά η εργασία πρέπει να παραμένει δική του ευθύνη.
Αντί για:
«Δώσε μου το τετράδιο να σου δείξω πώς γίνεται»
μπορεί να βοηθήσει περισσότερο:
«Ποιο σημείο σε δυσκολεύει; Θες να το δούμε μαζί;»
Έτσι το παιδί παίρνει βοήθεια χωρίς να μαθαίνει ότι κάθε δυσκολία απαιτεί την παρέμβαση του γονιού.
Βάλτε όρια στις οθόνες την ώρα του διαβάσματος
Το κινητό, η τηλεόραση, τα παιχνίδια και οι ειδοποιήσεις αποτελούν εύκολους περισπασμούς.
Η AAP προτείνει ένα σταθερό περιβάλλον μελέτης, χωρίς άσχετες ηλεκτρονικές συσκευές και περισπασμούς. Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι σήμερα μεγάλο μέρος της σχολικής εργασίας γίνεται μέσω οθόνης, επομένως το ζητούμενο δεν είναι απαραίτητα η απόλυτη απαγόρευση, αλλά ο διαχωρισμός της σχολικής χρήσης από την ψυχαγωγία και τα social media.
Ένας απλός οικογενειακός κανόνας μπορεί να είναι:
«Όσο διαβάζουμε, δεν ανοίγουμε παιχνίδια, social media ή βίντεο. Όταν τελειώσουμε, υπάρχει χρόνος και γι’ αυτά.»
Δημιουργήστε έναν χώρο που βοηθά τη συγκέντρωση
Δεν χρειάζεται το παιδί να έχει ένα τέλειο παιδικό δωμάτιο ή ένα ακριβό γραφείο.
Χρειάζεται κυρίως έναν χώρο όπου:
- υπάρχει καλός φωτισμός
- έχει τα απαραίτητα βιβλία και τετράδια κοντά του
- δεν υπάρχει τηλεόραση ανοιχτή στο βάθος
- περιορίζονται οι συνεχείς διακοπές
- μπορεί να κάθεται άνετα
- ξέρει ότι αυτός είναι ο χώρος της μελέτης του
Η AAP προτείνει ένα σταθερό, ήσυχο και χωρίς περισπασμούς σημείο για τα σχολικά καθήκοντα.
Μην χρησιμοποιείτε το διάβασμα ως τιμωρία
Το σχολικό διάβασμα δεν πρέπει να γίνεται εργαλείο τιμωρίας.
Ούτε:
«Επειδή φέρθηκες άσχημα, θα κάτσεις άλλη μία ώρα να διαβάσεις»
ούτε:
«Δεν θα παίξεις μέχρι να τελειώσεις όλη την ύλη»
βοηθούν απαραίτητα το παιδί να αποκτήσει υγιή σχέση με τη μάθηση.
Τα όρια χρειάζονται, αλλά πρέπει να είναι σαφή, σταθερά και προβλέψιμα.
Για παράδειγμα:
«Πρώτα ολοκληρώνουμε ό,τι έχουμε για αύριο και μετά έχεις χρόνο για παιχνίδι.»
Δεν χρειάζεται να διορθώνετε κάθε λάθος
Ένα παιδί πρέπει να έχει την ευκαιρία να κάνει λάθη.
Αν ο γονιός βρίσκεται συνεχώς δίπλα του και διορθώνει κάθε απάντηση, κάθε ορθογραφικό ή κάθε πράξη πριν προλάβει να σκεφτεί, το παιδί μπορεί να αρχίσει να περιμένει την επιβεβαίωση του ενήλικα αντί να εμπιστεύεται τη δική του σκέψη.
Πιο χρήσιμο είναι να ρωτήσετε:
«Είσαι σίγουρος ότι αυτή είναι η απάντηση; Θες να το ξαναδείς;»
Έτσι ενθαρρύνεται η αυτοδιόρθωση.
Βοηθήστε το παιδί να οργανώνεται μόνο του
Η αυτονομία δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Χτίζεται σταδιακά.
Ένα παιδί του Δημοτικού μπορεί να αρχίσει να χρησιμοποιεί μια απλή λίστα:
☐ Γλώσσα
☐ Μαθηματικά
☐ Ανάγνωση
☐ Επανάληψη
☐ Τσάντα για αύριο
Στα μεγαλύτερα παιδιά μπορεί να λειτουργήσει καλύτερα ένα εβδομαδιαίο πρόγραμμα.
Η AAP αναφέρει ότι λίστες, χρονόμετρα και γονική επίβλεψη μπορούν να βοηθήσουν παιδιά που δυσκολεύονται με την οργάνωση της μελέτης.
Μην συγκρίνετε το παιδί με τα άλλα παιδιά
«Ο Γιάννης τελείωσε σε μισή ώρα.»
«Η αδερφή σου στην ηλικία σου τα έκανε όλα μόνη της.»
«Όλοι οι άλλοι έχουν τελειώσει.»
Οι συγκρίσεις δεν κάνουν το παιδί πιο οργανωμένο. Αντίθετα, μπορούν να ενισχύσουν το άγχος και την αίσθηση ότι «δεν τα καταφέρνει».
Πιο χρήσιμο είναι να κοιτάμε την προσωπική του πρόοδο:
«Σήμερα κατάφερες να οργανώσεις μόνος σου την τσάντα σου.»
«Είδα ότι δυσκολεύτηκες αλλά συνέχισες.»
Η AAP επίσης προτείνει στους γονείς να δίνουν έμφαση στην προσπάθεια και την επιμονή, όχι μόνο στο αποτέλεσμα ή στον βαθμό.
Και αν το παιδί αρνείται να διαβάσει;
Πριν ξεκινήσει η μάχη, αξίζει να αναρωτηθεί ο γονιός γιατί.
Μπορεί να είναι κουρασμένο. Μπορεί να μην κατάλαβε το μάθημα. Μπορεί να έχει υπερβολικά πολλές δραστηριότητες. Μπορεί να αγχώνεται επειδή φοβάται ότι θα κάνει λάθος. Ή μπορεί απλώς να χρειάζεται ένα μικρό διάλειμμα μετά το σχολείο.
Αν η δυσκολία είναι συγκεκριμένη, η επικοινωνία με τον εκπαιδευτικό μπορεί να βοηθήσει. Η AAP συστήνει στους γονείς να απευθύνονται στον εκπαιδευτικό όταν το παιδί δυσκολεύεται σε ένα μάθημα ή όταν υπάρχουν ανησυχίες για τις εργασίες που του ανατίθενται.
Υπάρχουν και όρια στο ίδιο το σχολικό διάβασμα
Το Υπουργείο Παιδείας έχει επισημάνει στις οδηγίες για τις κατ’ οίκον εργασίες ότι πρέπει να αποφεύγεται το πλήθος εργασιών που δεν συμβάλλει ουσιαστικά στην ποιοτική πρόσληψη της γνώσης και στην ανάπτυξη της κριτικής και δημιουργικής σκέψης.
Άρα, όταν ένα παιδί περνά καθημερινά υπερβολικά πολλές ώρες πάνω από τα βιβλία, δεν είναι απαραίτητα λύση να ζητήσουμε απλώς από το παιδί να «προσπαθήσει περισσότερο».
Χρειάζεται να δούμε τι ακριβώς συμβαίνει.
Είναι θέμα συγκέντρωσης; Οργάνωσης; Δυσκολίας σε ένα μάθημα; Κούρασης; Ή μήπως ο όγκος των εργασιών είναι μεγάλος;
Το βράδυ δεν είναι ώρα για άλλη μία μάχη
Το διάβασμα δεν πρέπει να φτάνει μέχρι την ώρα που το παιδί πρέπει να κοιμηθεί.
Η σταθερή ώρα ύπνου αποτελεί σημαντικό κομμάτι της σχολικής ρουτίνας, ενώ ειδικά για τους εφήβους ο επαρκής ύπνος είναι απαραίτητος για την εγρήγορση, τη μάθηση και τη μνήμη.
Αν ένα παιδί κάθε βράδυ διαβάζει μέχρι αργά, είναι διαρκώς εξαντλημένο και το πρωί δυσκολεύεται να ξυπνήσει, χρειάζεται επανεξέταση ολόκληρου του προγράμματος και όχι απλώς περισσότερη πίεση.
Το ζητούμενο δεν είναι ένα παιδί που διαβάζει επειδή φοβάται
Ο πραγματικός στόχος είναι πολύ μεγαλύτερος από το να τελειώσει σήμερα τις ασκήσεις του.
Είναι να μάθει σταδιακά:
να οργανώνεται, να επιμένει όταν δυσκολεύεται, να ζητά βοήθεια όταν τη χρειάζεται και τελικά να μπορεί να διαχειρίζεται μόνο του τις σχολικές του υποχρεώσεις.
Οι γονείς χρειάζεται να βάζουν όρια, αλλά παράλληλα να αφήνουν χώρο για αυτονομία. Να είναι διαθέσιμοι, χωρίς να γίνονται «συνεργάτες» σε κάθε άσκηση. Να ενθαρρύνουν, χωρίς να πιέζουν. Και κυρίως, να θυμούνται ότι το παιδί δεν είναι ο βαθμός του ούτε η ταχύτητα με την οποία τελειώνει τα μαθήματά του.
Το καλύτερο διάβασμα στο σπίτι δεν είναι αυτό που γίνεται με τις περισσότερες ώρες. Είναι αυτό που βοηθά το παιδί να γίνει, βήμα-βήμα, πιο ανεξάρτητο.
