Η εγκυμοσύνη είναι μια από τις σημαντικότερες περιόδους στη ζωή μιας γυναίκας και η πρόληψη αποκτά διπλή σημασία, καθώς αφορά τόσο στη μέλλουσα μητέρα όσο και το μωρό που μεγαλώνει μέσα της. Ο εμβολιασμός στην κύηση δεν γίνεται με τον ίδιο τρόπο για όλες τις γυναίκες. Υπάρχουν εμβόλια που συστήνονται σε κάθε εγκυμοσύνη, άλλα που προτείνονται μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και ορισμένα που πρέπει να αποφεύγονται μέχρι να ολοκληρωθεί η κύηση.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) και τις οδηγίες του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών, ο εμβολιασμός της εγκύου προστατεύει όχι μόνο την ίδια από σοβαρές λοιμώξεις, αλλά και το νεογέννητο κατά τους πρώτους μήνες της ζωής του, όταν το ανοσοποιητικό του σύστημα δεν έχει ακόμη ωριμάσει.
| Εμβόλιο | Συστήνεται στην εγκυμοσύνη; | Πότε γίνεται; |
|---|---|---|
| Κοκκύτης (Tdap ή Tdap-IPV) | ✔ Ναι, σε κάθε εγκυμοσύνη | Ιδανικά μεταξύ 27ης και 36ης εβδομάδας |
| Εποχικό αντιγριπικό (αδρανοποιημένο) | ✔ Ναι, όταν η εγκυμοσύνη συμπίπτει με την περίοδο γρίπης | Σε οποιοδήποτε τρίμηνο |
| RSV | ✔ Σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες και την εκτίμηση του γιατρού | Σύμφωνα με τη σύσταση του γιατρού |
| Ηπατίτιδα Β | ✔ Μόνο όταν υπάρχει ένδειξη | Ανάλογα με το ιστορικό |
| Ηπατίτιδα Α | ✔ Μόνο όταν υπάρχει ένδειξη | Ανάλογα με το ιστορικό |
| Πνευμονιόκοκκος | ✔ Σε γυναίκες υψηλού κινδύνου | Κατόπιν ιατρικής σύστασης |
| Μηνιγγιτιδόκοκκος | ✔ Σε ειδικές περιπτώσεις | Κατόπιν ιατρικής σύστασης |
| MMR (Ιλαρά – Παρωτίτιδα – Ερυθρά) | ✘ Όχι | Πριν ή μετά την εγκυμοσύνη |
| Ανεμευλογιά | ✘ Όχι | Πριν ή μετά την εγκυμοσύνη |
Γιατί η εγκυμοσύνη αυξάνει τον κίνδυνο από ορισμένες λοιμώξεις;
Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ο οργανισμός της γυναίκας υφίσταται φυσιολογικές αλλαγές στο ανοσοποιητικό, στο καρδιαγγειακό και στο αναπνευστικό σύστημα, προκειμένου να υποστηρίξει την ανάπτυξη του εμβρύου. Οι αλλαγές αυτές μπορεί να κάνουν τη μέλλουσα μητέρα πιο ευάλωτη σε ορισμένες λοιμώξεις, όπως η γρίπη, αυξάνοντας τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης και επιπλοκών. Για τον λόγο αυτό, η πρόληψη μέσω του εμβολιασμού αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Πώς προστατεύεται το μωρό πριν ακόμη γεννηθεί
Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, αντισώματα της μητέρας περνούν μέσω του πλακούντα στο έμβρυο. Με αυτόν τον τρόπο, το μωρό αποκτά μια μορφή παθητικής ανοσίας που το προστατεύει τους πρώτους μήνες της ζωής του, μέχρι να ξεκινήσει το δικό του πρόγραμμα εμβολιασμού.
Η προστασία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική απέναντι σε λοιμώξεις όπως ο κοκκύτης και ο RSV, καθώς κατά τους πρώτους μήνες της ζωής τους τα βρέφη διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης, ενώ ακόμη δεν έχουν ολοκληρώσει τον δικό τους εμβολιασμό.
Είναι ασφαλή τα εμβόλια στην εγκυμοσύνη;
Τα εμβόλια που χρησιμοποιούνται συστηματικά στην εγκυμοσύνη δεν είναι ζωντανά εμβόλια και δεν μπορούν να προκαλέσουν τη νόσο από την οποία προστατεύουν.
Αντίθετα, τα εμβόλια που περιέχουν ζώντες εξασθενημένους ιούς, όπως εκείνα για την ιλαρά, την παρωτίτιδα, την ερυθρά (MMR) και την ανεμευλογιά, δεν χορηγούνται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Αν μια γυναίκα χρειάζεται αυτά τα εμβόλια, καλό είναι να τα κάνει πριν από τη σύλληψη ή μετά τον τοκετό, σύμφωνα πάντα με τις οδηγίες του γιατρού της.
Ποια εμβόλια συστήνονται στην Ελλάδα για τις εγκύους
Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών, τα εμβόλια που συστήνονται συστηματικά κατά την εγκυμοσύνη είναι το εμβόλιο κατά του κοκκύτη (Tdap ή Tdap-IPV) σε κάθε εγκυμοσύνη και το εποχικό αδρανοποιημένο αντιγριπικό εμβόλιο, όταν η κύηση συμπίπτει με την περίοδο κυκλοφορίας της γρίπης.
Εμβόλιο κατά του κοκκύτη (Tdap ή Tdap-IPV)
Το εμβόλιο κατά του κοκκύτη θεωρείται το σημαντικότερο εμβόλιο της εγκυμοσύνης. Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών και τις οδηγίες του ECDC, συστήνεται σε κάθε εγκυμοσύνη, ακόμη και αν η γυναίκα έχει εμβολιαστεί σε προηγούμενη κύηση.
Η ιδανική περίοδος για να γίνει είναι από την 27η έως την 36η εβδομάδα κύησης, ώστε να παραχθούν επαρκή αντισώματα και να περάσουν μέσω του πλακούντα στο έμβρυο. Σε περίπτωση αυξημένου κινδύνου πρόωρου τοκετού, ο γυναικολόγος μπορεί να συστήσει τη χορήγησή του νωρίτερα, ώστε να εξασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή προστασία του νεογέννητου.
Ο βασικός στόχος του εμβολίου δεν είναι μόνο η προστασία της εγκύου, αλλά κυρίως η προστασία του μωρού κατά τους πρώτους μήνες της ζωής του.
Εμβόλιο γρίπης
Η εποχική γρίπη μπορεί να προκαλέσει σοβαρότερη νόσηση στις εγκύους, αυξάνοντας τον κίνδυνο επιπλοκών και νοσηλείας.
Για τον λόγο αυτό, ο ΠΟΥ και το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών συστήνουν τον εμβολιασμό των εγκύων με το αδρανοποιημένο εποχικό αντιγριπικό εμβόλιο, όταν η εγκυμοσύνη συμπίπτει με την περίοδο κυκλοφορίας της γρίπης.
Το εμβόλιο μπορεί να χορηγηθεί σε οποιοδήποτε τρίμηνο της εγκυμοσύνης.
Ποια εμβόλια γίνονται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις
Υπάρχουν εμβόλια που δεν συστήνονται σε όλες τις εγκύους, αλλά μπορεί να προταθούν όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη. Η απόφαση εξαρτάται από:
- το ιατρικό ιστορικό της εγκύου,
- χρόνια νοσήματα,
- πιθανή επαγγελματική έκθεση,
- προγραμματισμένο ταξίδι,
- αυξημένο κίνδυνο έκθεσης σε συγκεκριμένα λοιμώδη νοσήματα.
Σε αυτή την κατηγορία μπορεί να περιλαμβάνονται:
- το εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Β,
- το εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Α,
- το εμβόλιο κατά του πνευμονιόκοκκου,
- το εμβόλιο κατά του μηνιγγιτιδόκοκκου,
- ορισμένα ταξιδιωτικά εμβόλια.
Ο εμβολιασμός κατά της COVID-19 μπορεί επίσης να συστηθεί σε ορισμένες εγκύους, ανάλογα με τις ισχύουσες οδηγίες, το ιστορικό εμβολιασμού και την παρουσία παραγόντων κινδύνου. Η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα από τον θεράποντα ιατρό.
Για τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV), η χορήγηση του εμβολίου ακολουθεί τις εκάστοτε οδηγίες των αρμόδιων επιστημονικών φορέων και την εξατομικευμένη εκτίμηση του γυναικολόγου ή του θεράποντος ιατρού.
Ποια εμβόλια δεν γίνονται στην εγκυμοσύνη
Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αποφεύγονται τα ζώντα εξασθενημένα εμβόλια, όπως:
- το εμβόλιο MMR (ιλαρά, παρωτίτιδα, ερυθρά),
- το εμβόλιο κατά της ανεμευλογιάς,
- το ρινικό εμβόλιο της γρίπης, το οποίο είναι ζων εξασθενημένο,
- ορισμένα ταξιδιωτικά εμβόλια, εκτός αν υπάρχει ειδική ιατρική ένδειξη.
Εάν μια γυναίκα σχεδιάζει εγκυμοσύνη, είναι σημαντικό να ελέγξει εγκαίρως το ιστορικό εμβολιασμού της, ώστε όσα εμβόλια δεν μπορούν να γίνουν κατά την κύηση να πραγματοποιηθούν πριν από τη σύλληψη.
Ερωτήσεις και απαντήσεις για τα εμβόλια στην εγκυμοσύνη
«Αν έκανα ένα εμβόλιο από αυτά που δεν συστήνονται πριν μάθω ότι είμαι έγκυος;»
Πρόκειται για μία από τις συχνότερες απορίες των γυναικών. Οι διεθνείς οδηγίες αναφέρουν ότι ο τυχαίος εμβολιασμός με ζών εξασθενημένο εμβόλιο λίγο πριν ή στην αρχή της εγκυμοσύνης δεν αποτελεί από μόνο του λόγο διακοπής της κύησης. Ωστόσο, η έγκυος θα πρέπει να ενημερώσει άμεσα τον γυναικολόγο της, ώστε να αξιολογηθεί η κάθε περίπτωση εξατομικευμένα.
«Χρειάζεται να κάνω τα ίδια εμβόλια σε κάθε εγκυμοσύνη;»
Ναι, όσον αφορά στο εμβόλιο κατά του κοκκύτη. Παρότι μια γυναίκα μπορεί να έχει εμβολιαστεί σε προηγούμενη εγκυμοσύνη, ο εμβολιασμός συστήνεται εκ νέου σε κάθε κύηση. Έτσι εξασφαλίζεται ότι το νεογέννητο θα λάβει, μέσω του πλακούντα, όσο το δυνατόν περισσότερα προστατευτικά αντισώματα κατά τους πρώτους μήνες της ζωής του.
«Τι πρέπει να κάνω αν σχεδιάζω εγκυμοσύνη αναφορικά με τα εμβόλια;»
Ιδανικά, ο έλεγχος του εμβολιαστικού ιστορικού πρέπει να γίνεται πριν από τη σύλληψη. Ο γυναικολόγος ή ο παθολόγος μπορεί να επιβεβαιώσει αν η γυναίκα είναι επαρκώς προστατευμένη έναντι νοσημάτων όπως η ερυθρά και η ανεμευλογιά, για τα οποία τα εμβόλια δεν χορηγούνται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.
Εάν διαπιστωθεί ότι χρειάζεται κάποιο από αυτά τα εμβόλια, συνιστάται να προηγηθεί ο εμβολιασμός και να μεσολαβήσει το χρονικό διάστημα που θα υποδείξει ο γιατρός πριν από την προσπάθεια σύλληψης.
Το σημαντικότερο μήνυμα
Ο εμβολιασμός στην εγκυμοσύνη δεν προστατεύει μόνο τη μέλλουσα μητέρα. Προσφέρει στο μωρό μια πολύτιμη ασπίδα προστασίας κατά τους πρώτους μήνες της ζωής του, όταν το ανοσοποιητικό του σύστημα είναι ακόμη ανώριμο.
Στην Ελλάδα, τα εμβόλια που συστήνονται συστηματικά κατά την εγκυμοσύνη είναι το εμβόλιο κατά του κοκκύτη σε κάθε κύηση και το αδρανοποιημένο εποχικό αντιγριπικό εμβόλιο όταν η εγκυμοσύνη συμπίπτει με την περίοδο κυκλοφορίας της γρίπης. Για κάθε άλλο εμβόλιο, η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα, σε συνεργασία με τον γυναικολόγο ή τον θεράποντα ιατρό, με βάση το ιατρικό ιστορικό και τις ισχύουσες οδηγίες.
