Γράφει η Γεωργία Χριστίνα Κανελλοπούλου, Ψυχολόγος- Οικογενειακή Σύμβουλος (www.thepsytrap.gr)
Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο τον όρο «gentle parenting». Πρόκειται για μία γονεϊκή προσέγγιση στην ανατροφή που δίνει έμφαση στην ενσυναίσθηση, στη σύνδεση και στον σεβασμό προς το παιδί. Αντίθετα αποφεύγονται πρακτικές όπως φωνές, τιμωρία ή απειλές. Και πράγματι η μετατόπιση από το «κάνε αυτό που σου λέω εγώ», στο «έλα να το δούμε μαζί», είναι πολύ σημαντική.
Γιατί έγινε τόσο δημοφιλές το gentle parenting;
Η δημοφιλία του δεν είναι τυχαία. Πολλοί σημερινοί γονείς έχουν μεγαλώσει με φωνές, βία, αυστηρότητα και συναισθηματική απομάκρυνση. Η ανάγκη να σπάσει ένας παλιός κύκλος είναι σημαντική και υγιής. Όμως, όπως συμβαίνει συχνά, όταν προσπαθούμε να απομακρυνθούμε από το ένα άκρο, υπάρχει ο κίνδυνος να οδηγηθούμε στο άλλο. Από την σκέψη «το παιδί πρέπει να υπακούει», μπορούμε εύκολα να περάσουμε στο «δεν θέλω ποτέ να το πιέσω». Ο φόβος της τιμωρίας μετατρέπεται πλέον σε φόβο ματαίωσης.
Από το gentle parenting στην έλλειψη ορίων
Υπάρχει, όμως, ένα σημείο το οποίο χρειάζεται προσοχή: όταν η ήπια γονεϊκότητα μεταφράζεται ως γονεϊκότητα χωρίς όρια. Το gentle parenting δεν σημαίνει πως το παιδί αποφασίζει για όλα. Δεν σημαίνει πως κάθε επιθυμία του αυτομάτως πρέπει να ικανοποιείται. Σημαίνει ότι μπορούμε να βάζουμε όρια χωρίς να πληγώνουμε τη σχέση. Οι ματαιώσεις στην παιδική ηλικία είναι απαραίτητες. Για παράδειγμα, σκέψου ένα παιδί που είναι θυμωμένο, επειδή του είπαμε πως δεν θα φάει άλλο γλυκό. Το συναίσθημά του είναι απολύτως αποδεκτό.Δεν χρειάζεται όμως να αλλάξουμε την απόφαση μάς επειδή κλαίει. Το όριο με ενσυναίσθηση μοιάζει κάπως έτσι: «Καταλαβαίνω ότι θυμώνεις. Ηθελες και άλλο γλυκό. Σήμερα όμως δεν θα φάμε άλλο».
Κι όμως υπάρχει τρόπος για να μεγαλώσουμε τα παιδιά με ενσυναίσθηση και όρια, χωρίς φωνές και απειλές
Στον θεραπευτικό καναπέ συναντώ συχνά γονείς που προσπαθούν με μεγάλη αγωνία να κάνουν τα πράγματα διαφορετικά από εκείνα που έζησαν οι ίδιοι ως παιδιά. «Δεν θέλω να του μιλήσω όπως μιλούσαν σε μένα», «δεν θέλω να φοβάται», «δεν θέλω να του δημιουργήσω τραύματα» – και αυτό είναι μία πολύ σημαντική επίγνωση. Κάποιες φορές, όμως, ο φόβος μήπως πληγώσουμε το παιδί, οδηγεί στο άλλο άκρο: δυσκολευόμαστε να πούμε όχι, νιώθουμε ενοχές όταν κλαίει ή θυμώνει και γενικά προσπαθούμε να αποτρέψουμε οποιοδήποτε δυσάρεστο συναίσθημα.
Όμως το παιδί δεν χρειάζεται να είναι πάντα ευχαριστημένο μαζί μας για να νιώθει ασφάλεια κοντά μας. Το παιδί θα φωνάξει, επειδή πρέπει να φύγουμε από την παιδική χαρά και θα απογοητευτεί, επειδή δεν του αγοράσαμε το παιχνίδι που ήθελε. Η δουλειά μας δεν είναι να εξαφανίσουμε αυτά τα συναισθήματα. Στόχος μας είναι να αντέξουμε αυτά τα συναισθήματα μαζί του.
Το πρακτικό πλαίσιο θα μπορούσε να λειτουργεί ως εξής:
Το παιδί μπορεί να θυμώνει, δεν μπορεί να χτυπάει.
Το παιδί μπορεί να διαφωνεί. Δεν μπορεί να προσβάλλει.
Το παιδί μπορεί να κλαίει επειδή του βάλαμε ένα όριο. Δεν χρειάζεται να πάρουμε το όριο πίσω.
Στην πράξη μπορούν να συμβούν τρία διαδοχικά βήματα από έναν γονέα: η αναγνώριση, η οριοθέτηση, το να μένω δίπλα στο παιδί.
Αναγνωρίζω…«Καταλαβαίνω πως είσαι πολύ θυμωμένος».
Οριοθετώ… «Δεν θα σε αφήσω να με χτυπήσεις».
Μένω… «Μπορείς να θυμώνεις. Είμαι εδώ και θα σε βοηθήσω να το περάσεις».
Με τον παραπάνω τρόπο, το παιδί αισθάνεται ότι το συναίσθημα του χωράει, αλλά ο ενήλικας παραμένει ενήλικας. Και εδώ ίσως βρίσκεται η μεγαλύτερη πρόκληση για τον σημερινό γονέα: να αντέξει τη ματαίωση του παιδιού χωρίς να την βιώσει ως δική του, προσωπική αποτυχία.Δεν χρειάζεται να είμαστε ούτε αυταρχικοί ούτε συνεχώς διαπραγματεύσιμοι. Μπορούμε να πούμε «όχι» χωρίς να φωνάξουμε.
Να επιμείνουμε χωρίς να απειλήσουμε.να αναγνωρίσουμε τον θυμό χωρίς να επιτρέψουμε τις επιθετικές συμπεριφορές.
Ισως τελικά να μην αφορά μόνο τα παιδιά μας, αλλά και το πως στεκόμαστε εμείς απέναντι στον εαυτό μας ως γονείς. Ένα παιδί δεν χρειάζεται έναν γονέα που δεν θυμώνει, δεν κουραζεται και δεν κάνει λάθη. Δεν έχουμε απέναντι μας ένα παιδί που πρέπει συνεχώς να «διορθώσουμε», άλλα έναν άνθρωπο που μαθαίνει ακόμη να διαχειρίζεται τον εαυτό του, τα συναισθήματά του και τον κόσμο γύρω του. Αλλωστε, δεν χρειάζεται να γίνουμε οι τέλειοι γονείς. Χρειάζεται να είμαστε αρκετά παρόντες, σταθεροί και διαθέσιμοι, ώστε το παιδί να νιώθει ότι μπορεί να μεγαλώσει με ασφάλεια και ότι ακόμη και όταν χαθούμε για λίγο, μπορούμε να ξαναβρούμε τον δρόμο ο ένας προς τον άλλον.
Μήπως τελικά το πιο «gentle» πράγμα που μπορούμε να προσφέρουμε στα παιδιά μας είναι ένας γονιός που δεν φοβάται να είναι αληθινός;
