Δεν είναι η πρώτη φορά που ένα σχολικό βιβλίο προκαλεί αντιδράσεις. Είναι όμως από τις λίγες φορές που η δημόσια συζήτηση δεν αφορά ένα ιστορικό γεγονός ή μια πολιτική ερμηνεία, αλλά κάτι πολύ πιο καθημερινό: το πώς το ίδιο το σχολείο αντιλαμβάνεται τον ρόλο του άνδρα και της γυναίκας.
Το νέο βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της Γ’ Γυμνασίου βρέθηκε στο επίκεντρο επειδή, στην ενότητα για την έμφυλη βία, απευθύνεται κυρίως στα κορίτσια. Τους υπενθυμίζει ότι οι άνδρες έχουν μεγαλύτερη μυϊκή δύναμη. Τις καλεί να αποφεύγουν τις «κακοτοπιές». Να μένουν μακριά από άνδρες με επιθετική ή χειριστική συμπεριφορά.
Κανείς δεν θα διαφωνήσει ότι η πρόληψη σώζει ζωές. Κανείς δεν θα πει σε ένα παιδί να μην προσέχει.
Αλλά το ερώτημα είναι άλλο.
Είναι αυτό το μήνυμα που πρέπει να δίνει το σχολείο;
Γιατί όταν το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στο τι πρέπει να κάνει ένα κορίτσι για να μην κακοποιηθεί, το επίκεντρο μετατοπίζεται. Αντί να εκπαιδεύουμε τους αυριανούς πολίτες ότι η βία είναι αποκλειστική ευθύνη του δράστη, εκπαιδεύουμε τα πιθανά θύματα να ζουν με διαρκή επιφυλακή.
Και σαν να μην έφτανε αυτό, στο ίδιο βιβλίο υπάρχουν αναφορές που περιγράφουν διαφορετικούς ρόλους για τον άνδρα και τη γυναίκα μέσα στην οικογένεια, επαναφέροντας μια εικόνα που πολλοί πίστευαν ότι η εκπαίδευση είχε αφήσει οριστικά πίσω της.
Η κοινωνία έχει αλλάξει.
Σήμερα υπάρχουν μητέρες που είναι οι βασικοί οικονομικοί πυλώνες της οικογένειας. Πατέρες που μεγαλώνουν μόνοι τους τα παιδιά τους. Ζευγάρια που μοιράζονται ισότιμα τις δουλειές του σπιτιού, τη φροντίδα των παιδιών, τις υποχρεώσεις και τις αποφάσεις. Αυτή είναι η πραγματικότητα που ζουν χιλιάδες μαθητές όταν γυρίζουν από το σχολείο στο σπίτι τους.
Ποιον εξυπηρετεί, λοιπόν, ένα σχολικό βιβλίο που εξακολουθεί να παρουσιάζει τους ρόλους μέσα από το πρίσμα του φύλου;
Το σχολείο δεν έχει αποστολή να πει στα κορίτσια πώς να είναι «προσεκτικά» και στα αγόρια πώς να είναι «δυνατά». Δεν έχει αποστολή να υποδεικνύει ποιος είναι ο φυσικός ρόλος του άνδρα και ποιος της γυναίκας.
Η αποστολή του είναι να διδάσκει κάτι πολύ πιο σημαντικό: ότι ο σεβασμός δεν έχει φύλο. Ότι η ευθύνη μοιράζεται. Ότι οι οικογένειες χτίζονται με συνεργασία και όχι με προκαθορισμένους ρόλους. Ότι η ισότητα δεν είναι σύνθημα, αλλά καθημερινή πράξη.
Το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι γράφτηκαν αυτές οι φράσεις.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι πέρασαν από συγγραφείς, αξιολογητές, επιτροπές και εγκρίθηκαν ως κατάλληλο εκπαιδευτικό υλικό για παιδιά 15 ετών.
Και αυτό γεννά ένα εύλογο ερώτημα.
Αν το σχολείο συνεχίζει να διδάσκει στερεότυπα, ποιος θα διδάξει στα παιδιά να τα ξεπεράσουν;
Η εκπαίδευση δεν μπορεί να ακολουθεί την κοινωνία με καθυστέρηση δεκαετιών. Οφείλει να ανοίγει δρόμους, όχι να αναπαράγει αντιλήψεις που οι ίδιοι οι νέοι έχουν ήδη αφήσει πίσω τους.
Γιατί τα παιδιά του 2026 δεν χρειάζονται βιβλία που τους λένε τι «ταιριάζει» σε έναν άνδρα ή σε μια γυναίκα.
Χρειάζονται βιβλία που τους μαθαίνουν ότι ο χαρακτήρας, οι επιλογές και οι αξίες ενός ανθρώπου δεν καθορίζονται ποτέ από το φύλο του.
