H σημερινή ημέρα με την ανακοίνωση των μέτρων για την καταπολέμηση της βίας στους ανηλίκους είναι ιδανική συγκυρία για τη συζήτηση με την Τάνια Χριστοδουλίδου, την εκπαιδευτικό που έχει βραβευτεί για τη συνεισφορά της κατά του bullying στα σχολεία και το διαδίκτυο.
Εκπαιδευτικός και άριστη απόφοιτος της Παιδαγωγικής σχολής του ΑΠΘ, η Τάνια Χριστουδουλίδου διδάσκει στα ελληνικά δημόσια σχολεία 17 χρόνια. Η αγάπη της για τους μαθητές της, η πληθώρα των ενεργειών, το πάθος της, και η επένδυση του προσωπικού της χρόνου, την έχουν ξεχωρίσει και αναγνωρίστηκαν αφού έχει βραβευτεί όχι μία αλλά δυο φορές, στα Education Business Awards και στα Bravo Schools. Όπως δηλώνει η ίδια, ο ρόλος του εκπαιδευτικού δεν εξαντλείται μόνο στη διδασκαλία της Γλώσσας, των Μαθηματικών κτλ, αλλά στη μετάδοση αξιών, καλών τρόπων συμπεριφοράς καθώς και στη διασφάλιση της ψυχικής υγείας των μαθητών ώστε να διαμορφωθούν ολοκληρωμένες υγιείς προσωπικότητες και σωστοί αυριανοί πολίτες.
Με αφορμή όλα τα δυσάρεστα περιστατικά βίας που βλέπουμε γύρω μας, το Infokids συνομιλεί με την Τάνια Χριστοδουλίδου.
Θα μας πείτε μερικά λόγια για εσάς και πώς ξεκίνησε η ενασχόλησή σας με το θέμα του σχολικού εκφοβισμού;
Η απόφασή μου να ασχοληθώ με τον σχολικό εκφοβισμό προήλθε από τις παρατηρήσεις μου στην καθημερινή ζωή των μαθητών μου. Παρατηρώντας πώς οι κοινωνικές και συναισθηματικές δυσκολίες επηρεάζουν την αυτοεκτίμηση, τις επιδόσεις και τις μεταξύ τους σχέσεις, αναζητούσα τρόπους να ενισχύσω την υποστήριξή τους. Η επιθυμία μου να δημιουργήσω ένα ασφαλές και υποστηρικτικό σχολικό περιβάλλον με ώθησε να εστιάσω στις δράσεις πρόληψης και αντιμετώπισης του εκφοβισμού. Παράλληλα, οι προσωπικές μαρτυρίες από παιδιά και γονείς, που ζητούσαν ουσιαστική υποστήριξη και ενσυναίσθηση, ενίσχυσαν τη δέσμευσή μου να δραστηριοποιηθώ ενεργά.
Όποιος με γνωρίζει, καταλαβαίνει πως η ανάγκη να βοηθώ τον συνάνθρωπο αποτελεί για μένα φυσική και αυτονόητη στάση ζωής. Πιστεύω πως ό,τι και αν έκανα στη ζωή μου, με κάποιον τρόπο θα αναζητούσα τρόπους να προσφέρω και να βοηθώ τους άλλους.
Τον σχολικό εκφοβισμό τον θεωρώ ένα σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα που πλήττει όχι μόνο τα παιδιά, αλλά και τις οικογένειεές τους αλλά και τους εκπαιδευτικούς. Δεν μπορούσα λοιπόν να παραμείνω αδιάφορη μπροστά σε αυτήν την κατάσταση.
Ποιες είναι οι πιο συχνές μορφές εκφοβισμού που αντιμετωπίζουν τα παιδιά σήμερα;
Οι πιο συχνές μορφές εκφοβισμού που αντιμετωπίζουν τα παιδιά σήμερα περιλαμβάνουν τα παρακάτω:
Σωματικός εκφοβισμός: σωματικές επιθέσεις όπως χτυπήματα, κλοτσιές, σπρωξίματα και άλλες μορφές φυσικής βίας.
Λεκτικός εκφοβισμός: προσβολές, κοροϊδίες, βρισιές ή υποτιμητικά σχόλια για την εμφάνιση, την προσωπικότητα ή τις ικανότητες ενός παιδιού.
Κοινωνικός εκφοβισμός: Περιλαμβάνει την απομόνωση, τον αποκλεισμό από ομάδες ή δραστηριότητες, ή τη διάδοση φημών με σκοπό να πλήξει τη φήμη ή την κοινωνική θέση του θύματος.
Ρατσιστικός και διακρίσεις λόγω ταυτότητας: Εκφοβισμός που βασίζεται σε φυλετικά, εθνοτικά ή πολιτιστικά χαρακτηριστικά ή την ταυτότητα φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού ενός παιδιού.
Σεξουαλικός εκφοβισμός: σεξουαλικές προσβολές, ακατάλληλες παρενοχλήσεις ή εξαναγκασμό σε σεξουαλικές συμπεριφορές, είτε σωματικά είτε μέσω διαδικτύου.
Ωστόσο, με την εξέλιξη της τεχνολογίας, ο ηλεκτρονικός ή διαδικτυακός εκφοβισμός (Cyberbullying) έχει γίνει ιδιαίτερα διαδεδομένος: Χρησιμοποιείται η τεχνολογία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για εκφοβισμό μέσω μηνυμάτων, εικόνων ή δημόσιων προσβολών, είτε μέσω διαδικτύου είτε μέσω κινητών τηλεφώνων.
Ποιες είναι οι συνέπειες του εκφοβισμού στην ψυχολογία των παιδιών και των εφήβων;
Ο εκφοβισμός έχει σοβαρές συνέπειες στην ψυχολογία των παιδιών και των εφήβων. Οι πληγές δεν είναι μόνο σωματικές, αλλά κυρίως ψυχικές. Τα παιδιά συχνά νιώθουν απομονωμένα, αβοήθητα και αξιόλογα μόνο μέσα από τα μάτια των άλλων. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε έντονο άγχος, χρόνια κατάθλιψη, χαμηλή αυτοεκτίμηση, φοβίες και σωματικά προβλήματα λόγω του στρες ακόμα και σε αυτοκτονίες. Στους εφήβους, οι συνέπειες μπορεί να είναι ακόμη πιο σοβαρές, επηρεάζοντας την σχολική τους πορεία και τη διαμόρφωση της προσωπικότητάς τους. Αυτό που με συγκινεί ιδιαίτερα είναι ότι πολλές φορές αρκεί μια ουσιαστική υποστήριξη για να ξαναχτίσουν την πίστη στον εαυτό τους και στους άλλους.
Ποιες στρατηγικές και προσεγγίσεις θεωρείτε πιο αποτελεσματικές για την πρόληψη και την αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού;
Πιστεύω ότι πιο αποτελεσματικές στρατηγικές είναι αυτές που καλλιεργούν την ενσυναίσθηση και ενδυναμώνουν τη σχολική κοινότητα. Η βιωματική εκπαίδευση, μέσα από θεατρικά δρώμενα, παιχνίδια ρόλων και ομαδικές δραστηριότητες, βοηθά τα παιδιά να μπουν στη θέση του άλλου. Προγράμματα όπως η «διαμεσολάβηση από συνομηλίκους», όπου τα ίδια τα παιδιά μαθαίνουν να λύνουν ειρηνικά τις συγκρούσεις τους, έχουν εξαιρετικά αποτελέσματα.
Παράλληλα, η δημιουργία ενός σταθερού πλαισίου κανόνων, η ενεργή συμμετοχή των μαθητών στη διαμόρφωση των πολιτικών κατά του εκφοβισμού και η συνεχής συνεργασία με γονείς και φορείς είναι κλειδιά. Η συνεχής εκπαίδευση εκπαιδευτικών και γονέων είναι επίσης καθοριστική. Πάνω απ’ όλα, η συνέπεια, η αγάπη και η υποστήριξη σε κάθε παιδί κάνουν τη διαφορά.
Ποιες πρωτοβουλίες ή προγράμματα έχετε αναλάβει για την ευαισθητοποίηση και την εκπαίδευση γύρω από το θέμα του εκφοβισμού;
Ξεκίνησα με σχεδόν καθημερινές συζητήσεις με τους μαθητές μου, με τα προβλήματα που τους απασχολούν και έπειτα με ειδικές κοινωνικοπαιδαγωγικές δραστηριότητες . Τα παιδιά χρειάζονται καθοδήγηση για το πώς πρέπει να διαχειρίζονται τις προκλήσεις που τους παρουσιάζονται στη ζωή. Έπειτα, άρχισα να οργανώνω δράσεις με τη συμμετοχή όλων των μαθητών του σχολείου όπως η συμμετοχή μας στον κλασικό παιδικό αγώνα δρόμου της Αθήνας όπου τρέξαμε με μήνυμα στα μπλουζάκια μας κατά του σχολικού εκφοβισμού. Επιπλέον, οι δράσεις μας μεγάλωσαν ακόμα περισσότερο με τη συμμετοχή μαθητών και από άλλα σχολεία, τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς αυτών όταν αρχίσαμε τη συλλογή πλαστικών καπακιών με σκοπό τη δωρεά αναπηρικών αμαξιδίων σε παιδιά που το είχαν ανάγκη.
Μια δράση που ενθουσίασε επίσης πολύ μικρούς και μεγάλους ήταν η παραγωγή ενός βίντεο ευαισθητοποίησης με πρωταγωνιστές τους ίδιους τους μαθητές στον χώρο του σχολείου τους. Παράλληλα πραγματοποιώ ομιλίες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σε γονείς και εκπαιδευτικούς σε συνεργασία με δήμους και φορείς και συγγραφή άρθρων σχετικών με το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού όπως και τη συγγραφή επιμορφωτικού σεμιναρίου που παρακολούθησαν χιλιάδες εκπαιδευτικοί.
Ποιες είναι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζετε στην εφαρμογή αυτών των προγραμμάτων;
Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις είναι η αντίσταση στην αλλαγή, τόσο από μέρος κάποιων ενηλίκων όσο και παιδιών. Πολλές φορές υπάρχει άγνοια ή υποτίμηση του προβλήματος, κάτι που δυσχεραίνει την όλη κατάσταση. Επίσης, η έλλειψη χρόνου και πόρων στα σχολεία περιορίζει τις παρεμβάσεις των εκπαιδευτικών. Χρειάζεται συνεχής και συντονισμένη προσπάθεια από όλους του εμπλεκόμενους( εκπαιδευτικούς, γονείς, μαθητές και φορείς) για να διατηρηθεί το ενδιαφέρον και να καλλιεργηθεί κλίμα εμπιστοσύνης. Παρ’ όλα αυτά, κάθε μικρό βήμα προόδου, κάθε παιδί που νιώθει ασφαλές, επιβεβαιώνει ότι η επιμονή αξίζει.
Μπορείτε να μοιραστείτε μαζί μας κάποιες αντιδράσεις των παιδιών όταν συμμετέχουν σε δραστηριότητες που προάγουν την ενσυναίσθηση και την αλληλεγγύη;
Κάθε φορά που οργανώνω δράσεις ενσυναίσθησης και αλληλεγγύης με τα παιδιά, βλέπω στα μάτια τους τη δύναμη της αλλαγής. Θυμάμαι στιγμές όπου παιδιά που ένιωθαν “αόρατα” βρήκαν φωνή και αποδοχή και μια ευκαιρία να μοιραστούν τα συναισθήματά τους μέσα από αυτές τις δράσεις. Σε εμπιστεύονται περισσότερο όταν δείχνεις ενδιαφέρον, νιώθουν προστατευμένα, αρχίζουν να μιλούν για ό,τι τους απασχολεί κι έτσι χτίζεται σιγά σιγά μια σχέση εμπιστοσύνης. Επιπλέον, τα παιδιά μαθαίνουν να κατανοούν διαφορετικές οπτικές και να διαχειρίζονται καλύτερα τις συγκρούσεις. Η μεταμόρφωσή τους σε πιο ευαισθητοποιημένα και υποστηρικτικά μέλη της σχολικής κοινότητας είναι πραγματικά συγκινητική.
Ποιες είναι οι προτάσεις σας για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ σχολείων, γονέων και κοινοτήτων στην καταπολέμηση του σχολικού εκφοβισμού;
Για την καταπολέμηση του σχολικού εκφοβισμού απαιτείται στενή συνεργασία σχολείων, γονέων αλλά και κοινοτήτων. Απαραίτητη είναι πρωτίστως η τακτική επικοινωνία εκπαιδευτικών και γονέων και η διοργάνωση κοινών δράσεων ενημέρωσης και πρόληψης. Η επιμόρφωση όλων των εμπλεκομένων, η ανάπτυξη σαφών πολιτικών κατά του εκφοβισμού και η σύνδεση με τοπικούς φορείς ενισχύουν την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων. Παράλληλα, προγράμματα ενδυνάμωσης κοινωνικών δεξιοτήτων και προώθηση θετικών προτύπων καλλιεργούν κλίμα σεβασμού και συνεργασίας, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός ασφαλούς και συμπεριληπτικού σχολικού περιβάλλοντος.
Ποιες είναι οι προσωπικές σας εμπειρίες και ιστορίες που σας έχουν εμπνεύσει στη συνέχιση του έργου σας κατά του σχολικού εκφοβισμού;
Οι προσωπικές μου εμπειρίες περιλαμβάνουν περιστατικά όπου είδα μαθητές να υποφέρουν από εκφοβισμό και το σχολικό περιβάλλον να δυσκολεύεται να τους στηρίξει αποτελεσματικά. Αυτές οι στιγμές με ευαισθητοποίησαν βαθιά και με ώθησαν να αναζητήσω τρόπους πρόληψης και παρέμβασης. Επιπλέον, μέσα από δράσεις ενημέρωσης και συνεργασίας με μαθητές και γονείς, διαπίστωσα τη δύναμη της συλλογικότητας στην αλλαγή κλίματος. Κάθε φορά που βλέπω ένα παιδί να αισθάνεται ασφαλές και αποδεκτό, νιώθω πως αξίζει να συνεχίζω την προσπάθεια για ένα ασφαλές σχολείο. Ένα σχολείο που θα δημιουργεί χαμόγελα!
