Στις 14 Ιουλίου η Γαλλία γιορτάζει την εθνική της επέτειο, τιμώντας την πτώση της Βαστίλης το 1789, ένα γεγονός που σηματοδότησε την έναρξη της Γαλλικής Επανάστασης. Πίσω όμως από τα γεγονότα που άλλαξαν την πορεία της Ευρώπης κρύβονται ιστορίες, συμβολισμοί και λεπτομέρειες που λίγοι γνωρίζουν. Από τους μόλις επτά κρατούμενους της Βαστίλης μέχρι τη γέννηση της πολιτικής «Αριστεράς» και «Δεξιάς», αυτά είναι δώδεκα facts που αξίζει να ανακαλύψετε.
1. Η Βαστίλη είχε μόλις επτά κρατούμενους
Όταν οι εξεγερμένοι εισέβαλαν στη Βαστίλη στις 14 Ιουλίου 1789, βρήκαν μόλις επτά φυλακισμένους. Τέσσερις ήταν παραχαράκτες, δύο έπασχαν από ψυχικές διαταραχές και ένας ήταν αριστοκράτης που είχε φυλακιστεί μετά από καταγγελία της οικογένειάς του. Παρ’ όλα αυτά, το φρούριο αποτελούσε το απόλυτο σύμβολο της αυθαίρετης εξουσίας του βασιλιά.
2. Οι επαναστάτες δεν πήγαν εκεί για να ελευθερώσουν φυλακισμένους
Ο βασικός τους στόχος ήταν η πυρίτιδα που φυλασσόταν στη Βαστίλη. Λίγες ώρες νωρίτερα είχαν ήδη καταλάβει το Μέγαρο των Απομάχων, αποκτώντας περίπου 30.000 μουσκέτα, αλλά χωρίς τα απαραίτητα πυρομαχικά.
3. Η γκιλοτίνα θεωρήθηκε μια πιο… ανθρώπινη λύση
Σήμερα η γκιλοτίνα έχει συνδεθεί με την Περίοδο της Τρομοκρατίας (1793-1794), μία συγκεκριμένη φάση της Γαλλικής Επανάστασης, όταν χιλιάδες άνθρωποι εκτελέστηκαν ως «εχθροί της Επανάστασης». Ωστόσο, όταν προτάθηκε από τον γιατρό και βουλευτή Ζοζέφ Ιγνάς Γκιγιοτέν, ο σκοπός της ήταν διαφορετικός. Μέχρι τότε, ο τρόπος εκτέλεσης εξαρτιόταν συχνά από την κοινωνική τάξη του καταδικασμένου και μπορούσε να είναι ιδιαίτερα βασανιστικός. Η γκιλοτίνα σχεδιάστηκε ως μια πιο γρήγορη και ίδια για όλους μέθοδος εκτέλεσης, εκφράζοντας – όσο παράδοξο κι αν ακούγεται σήμερα – την αρχή της ισότητας απέναντι στον νόμο.
4. Ο βασιλιάς έγραψε στο ημερολόγιό του μόνο μία λέξη
Στις 14 Ιουλίου 1789, ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ σημείωσε στο προσωπικό του ημερολόγιο τη λέξη «Rien» («Τίποτα»). Η καταχώριση αφορούσε το γεγονός ότι εκείνη την ημέρα δεν είχε επιτυχία στο κυνήγι και όχι την επανάσταση, όμως έμεινε στην ιστορία ως μία από τις μεγαλύτερες ειρωνείες.
5. Η λέξη «Αριστερά» και «Δεξιά» γεννήθηκε στη Γαλλική Επανάσταση
Στην Εθνική Συνέλευση, όσοι υποστήριζαν ριζικές μεταρρυθμίσεις κάθονταν στα αριστερά του προέδρου της αίθουσας, ενώ οι υποστηρικτές της μοναρχίας στα δεξιά. Έτσι γεννήθηκαν οι πολιτικοί όροι που χρησιμοποιούμε μέχρι σήμερα.
6. Το περίφημο σύνθημα δεν υπήρχε από την πρώτη ημέρα
Το «Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφότητα» δεν αποτέλεσε εξαρχής το επίσημο σύνθημα της Επανάστασης. Καθιερώθηκε σταδιακά και υιοθετήθηκε επίσημα πολλά χρόνια αργότερα ως εθνικό σύνθημα της Γαλλικής Δημοκρατίας.
7. Οι επαναστάτες δημιούργησαν ακόμη και νέο ημερολόγιο
Κατήργησαν το παραδοσιακό ημερολόγιο και εισήγαγαν νέους μήνες, όπως Vendémiaire, Brumaire και Thermidor, ενώ εξαφάνισαν και την Κυριακή, αντικαθιστώντας την εβδομάδα των επτά ημερών με κύκλους δέκα ημερών.
8. Η Μαρία Αντουανέτα πιθανότατα δεν είπε ποτέ «Αν δεν έχουν ψωμί, ας φάνε παντεσπάνι»
Πρόκειται ίσως για τη μεγαλύτερη ιστορική παρεξήγηση της Γαλλικής Επανάστασης. Η φράση αποδίδεται συχνά στη βασίλισσα, όμως δεν υπάρχει καμία αξιόπιστη ιστορική απόδειξη ότι ειπώθηκε από εκείνη. Μάλιστα, ο Ζαν Ζακ Ρουσό είχε καταγράψει την ίδια φράση αρκετά χρόνια πριν η Μαρία Αντουανέτα γίνει βασίλισσα της Γαλλίας.
9. Η γαλλική σημαία γεννήθηκε μέσα στην Επανάσταση
Η γνωστή μπλε, λευκή και κόκκινη τρικολόρ εμφανίστηκε το 1789. Το μπλε και το κόκκινο ήταν τα χρώματα του Παρισιού, ενώ το λευκό συμβόλιζε τη μοναρχία. Ο συνδυασμός τους εξέφραζε την προσπάθεια συμφιλίωσης του λαού με το Στέμμα, πριν η σημαία εξελιχθεί στο σύμβολο της Γαλλικής Δημοκρατίας.
10. Οι ιδέες της Επανάστασης έφτασαν μέχρι την Ελλάδα
Η Γαλλική Επανάσταση δεν προκάλεσε την Ελληνική Επανάσταση του 1821, επηρέασε όμως βαθιά τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό. Ο Ρήγας Βελεστινλής εμπνεύστηκε από τις αρχές της ελευθερίας, της ισότητας και της λαϊκής κυριαρχίας, ενώ οι ιδέες αυτές διαδόθηκαν στις ελληνικές κοινότητες της Ευρώπης και συνέβαλαν στη διαμόρφωση του επαναστατικού κλίματος των επόμενων δεκαετιών.
11. Η 14η Ιουλίου δεν καθιερώθηκε αμέσως ως εθνική γιορτή
Παρότι η Βαστίλη έπεσε το 1789, η 14η Ιουλίου ανακηρύχθηκε επίσημη εθνική εορτή της Γαλλίας σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, το 1880. Η ημερομηνία συμβολίζει τόσο την κατάληψη της Βαστίλης όσο και τη Γιορτή της Ομοσπονδίας του 1790, που εξέφραζε την εθνική ενότητα.
12. Η Γαλλική Επανάσταση άλλαξε για πάντα την Ευρώπη
Η πτώση της Βαστίλης ήταν μόνο η αρχή. Τα επόμενα χρόνια η μοναρχία καταργήθηκε, θεσπίστηκε η Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη, ακολούθησε η περίοδος της Τρομοκρατίας και τελικά η άνοδος του Ναπολέοντα. Παρά τις αντιφάσεις και τις συγκρούσεις της, η Γαλλική Επανάσταση θεωρείται μέχρι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας, καθώς διαμόρφωσε τις έννοιες της δημοκρατίας, της ισότητας απέναντι στον νόμο και των ατομικών δικαιωμάτων που επηρέασαν ολόκληρο τον δυτικό κόσμο.
