Ένα κρίσιμο κενό και ένα σημαντικό θέμα ανέδειξε το Infokids.gr από το βήμα του 2ου Συνεδρίου για την Υγεία και την Ευεξία της Οικογένειας: η χώρα μας δεν διαθέτει ακόμη οργανωμένο σύστημα συλλογής πλάσματος για την παραγωγή φαρμάκων, με αποτέλεσμα οι ασθενείς να εξαρτώνται από προϊόντα που παράγονται στο εξωτερικό.
Ένα σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστο στο ευρύ κοινό, έφερε στο προσκήνιο το Infokids.gr μέσα από το 2ο Συνέδριο για την Υγεία και την Ευεξία της Οικογένειας, που πραγματοποιήθηκε στις 14 Μαρτίου 2026 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
Στο πάνελ «Καινοτόμες Θεραπείες, Διάγνωση και Τεχνητή Νοημοσύνη», η συζήτηση δεν περιορίστηκε στα νέα φάρμακα και στις τεχνολογικές εξελίξεις. Ανέδειξε και μια διαφορετική μορφή καινοτομίας, η οποία ξεκινά από έναν εθελοντή δότη και μπορεί να καταλήξει σε μια θεραπεία απαραίτητη για την επιβίωση ενός ασθενούς.
Η Μαριάντζελα Οικονομοπούλου, Head External Affairs & Patient Value Access της Takeda Hellas για την Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μάλτα (κατά την περίοδο διεξαγωγής του συνεδρίου) μίλησε για τις θεραπείες που παράγονται από ανθρώπινο πλάσμα, την εξάρτηση της Ελλάδας από το εξωτερικό και την ανάγκη να διαμορφωθεί ένα σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο για τη συλλογή και την αξιοποίησή του.
Τι είναι το πλάσμα και γιατί είναι τόσο πολύτιμο
Το πλάσμα είναι το υγρό μέρος του αίματος. Περιέχει νερό, άλατα και πολύτιμες πρωτεΐνες, από τις οποίες μπορούν να παραχθούν φαρμακευτικά προϊόντα όπως οι ανοσοσφαιρίνες, η αλβουμίνη και οι παράγοντες πήξης.
Οι θεραπείες αυτές χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, σε ανθρώπους με πρωτοπαθείς και δευτεροπαθείς ανοσοανεπάρκειες, αιμορραγικές διαταραχές και άλλα σοβαρά ή χρόνια νοσήματα. Για αρκετούς ασθενείς δεν αποτελούν μια περιστασιακή θεραπευτική επιλογή. Είναι αναγκαίες σε σταθερή βάση, ακόμη και σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Το πλάσμα μπορεί να προέλθει από μια συνηθισμένη αιμοδοσία, αφού διαχωριστεί από τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος, ή να συλλεχθεί απευθείας μέσω πλασμαφαίρεσης. Κατά την πλασμαφαίρεση λαμβάνεται το πλάσμα και τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος επιστρέφονται στον δότη.
Για να μετατραπεί σε φάρμακο, χρειάζεται να ακολουθήσει μια σύνθετη παραγωγική διαδικασία που ονομάζεται κλασματοποίηση. Κατά τη διάρκειά της απομονώνονται και καθαρίζονται οι διαφορετικές πρωτεΐνες του πλάσματος, με αυστηρούς ελέγχους ποιότητας, ασφάλειας και ιχνηλασιμότητας.
Μια καινοτομία που ξεκινά από τον άνθρωπο
Τα φάρμακα που προέρχονται από πλάσμα δεν είναι καινούργια με τη συμβατική έννοια του όρου. Η καινοτομία σε αυτό το πεδίο αφορά στη βελτίωση της εμπειρίας των δοτών, την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της συλλογής, την εξέλιξη της παραγωγικής διαδικασίας και, κυρίως, τη δυνατότητα των ασθενών να λαμβάνουν απρόσκοπτα τη θεραπεία τους.
«Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σύνθετο οικοσύστημα, από τον άνθρωπο για τον άνθρωπο. Ξεκινά από έναν υγιή εθελοντή δότη και φτάνει, μέσα από μια πολύπλοκη διαδικασία, στον ασθενή που χρειάζεται τη θεραπεία», εξήγησε η Μαριάντζελα Οικονομοπούλου από το βήμα του συνεδρίου.
Η αλυσίδα αυτή έχει ένα χαρακτηριστικό που τη διαφοροποιεί από την παραγωγή πολλών άλλων φαρμάκων. Η πρώτη ύλη δεν μπορεί να δημιουργηθεί σε ένα εργαστήριο ούτε να αυξηθεί άμεσα όταν μεγαλώνει η ζήτηση. Εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα ανθρώπινου πλάσματος και, κατά συνέπεια, από τους δότες.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι περίοδοι κρίσης μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά την επάρκεια. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, οι περιορισμοί και η μείωση των δωρεών περιόρισαν την ποσότητα της διαθέσιμης πρώτης ύλης, αυξάνοντας την πίεση στην παραγωγή και στον εφοδιασμό.
Σε αντίθεση με όσα συμβαίνουν σε πολλά φάρμακα γνωστών δραστικών ουσιών, όπου το κόστος παραγωγής μπορεί να μειώνεται με την πάροδο των ετών, στα προϊόντα πλάσματος η εικόνα είναι διαφορετική. Όταν περιορίζεται η συλλογή, μειώνεται η πρώτη ύλη και αυξάνεται το κόστος παραγωγής. Αυτό σημαίνει ότι τα συγκεκριμένα προϊόντα χρειάζονται διαφορετική διαχείριση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, ώστε να αποφεύγονται οι ελλείψεις.
Εξαρτημένη από τις ΗΠΑ η Ελλάδα και η Ευρώπη
Στην Ελλάδα πραγματοποιούνται αιμοδοσίες και το πλάσμα χρησιμοποιείται, όταν πληροί τις απαιτούμενες προδιαγραφές, για μεταγγίσεις και άλλους άμεσους θεραπευτικούς σκοπούς. Η χώρα, ωστόσο, δεν έχει αναπτύξει ένα συστηματικό πρόγραμμα συλλογής πλάσματος με προορισμό την κλασματοποίηση και την παραγωγή φαρμακευτικών προϊόντων.
Σύμφωνα με όσα αναδείχθηκαν στο συνέδριο του Infokids, η εγχώρια συλλογή πλάσματος για την παραγωγή φαρμάκων είναι πρακτικά μηδενική. Έτσι, οι ανάγκες των Ελλήνων ασθενών καλύπτονται από φαρμακευτικά προϊόντα που παράγονται στο εξωτερικό.
Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις Ηνωμένες Πολιτείες για την προμήθεια πλάσματος. Η Ελλάδα, χωρίς δικό της οργανωμένο σύστημα συλλογής για κλασματοποίηση, παραμένει πλήρως εκτεθειμένη στις διακυμάνσεις της διεθνούς αγοράς και στις πιθανές διαταραχές της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Η διαφορά ανάμεσα στο πλάσμα που χρησιμοποιείται για μετάγγιση και σε εκείνο που προορίζεται για την παραγωγή φαρμάκων έχει σημασία. Το πλάσμα για κλασματοποίηση πρέπει να συλλέγεται, να ελέγχεται, να τεκμηριώνεται και να αποθηκεύεται εξαρχής με συγκεκριμένες ευρωπαϊκές προδιαγραφές. Δεν μπορεί κάθε απόθεμα πλάσματος να διοχετευθεί εκ των υστέρων στην παραγωγή.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Εθνικού Κέντρου Αιμοδοσίας. Το 2025 το ΕΚΕΑ προχώρησε σε διαγωνισμό για την αξιοποίηση αποθηκευμένου ανακτημένου πλάσματος. Στη σχετική διακήρυξη διευκρινιζόταν ότι το συγκεκριμένο πλάσμα δεν πληρούσε τις ευρωπαϊκές προϋποθέσεις για κλασματοποίηση και μπορούσε να χρησιμοποιηθεί μόνο ως πρώτη ύλη για in vitro διαγνωστικά προϊόντα, όχι για ανθρώπινη ή θεραπευτική χρήση.
Το περιστατικό δείχνει πόσο σημαντικό είναι να σχεδιαστεί ολόκληρη η διαδρομή από την αρχή. Μια νομοθετική αλλαγή από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζονται κατάλληλες υποδομές, εκπαιδευμένο προσωπικό, πιστοποιημένες διαδικασίες, ενημέρωση των πολιτών και πλήρης ιχνηλασιμότητα από τον δότη μέχρι το τελικό προϊόν.
Δείτε εδώ τη σχετική συζήτηση
Τι πρέπει να αλλάξει
Η Ελλάδα χρειάζεται μια εθνική στρατηγική για το πλάσμα, με σαφείς στόχους για την επάρκεια και την πρόσβαση των ασθενών. Στον σχεδιασμό θα πρέπει να περιλαμβάνονται η οργανωμένη εθελοντική πλασματοδοσία, η δημιουργία κατάλληλων υποδομών συλλογής και η εφαρμογή ενιαίων προδιαγραφών ποιότητας για το πλάσμα που προορίζεται για κλασματοποίηση.
Παράλληλα, θα μπορούσαν να αναπτυχθούν συνεργασίες με πιστοποιημένες μονάδες κλασματοποίησης στην Ευρώπη, καθώς και συμφωνίες που θα διασφαλίζουν ότι μέρος των φαρμακευτικών προϊόντων που παράγονται επιστρέφει στην Ελλάδα για την κάλυψη των αναγκών των ασθενών.
Απαραίτητη είναι και η διαφάνεια ως προς τις ποσότητες πλάσματος που συλλέγονται, τις ανάγκες της χώρας και τη διάθεση των τελικών προϊόντων.
Κάθε αλλαγή οφείλει παράλληλα να προστατεύει τον εθελοντικό χαρακτήρα της δωρεάς, την ασφάλεια των δοτών και την ισότιμη πρόσβαση των ασθενών. Η συζήτηση για τη συμμετοχή ιδιωτικών κέντρων ή την αποζημίωση των δοτών έχει προκαλέσει αντιδράσεις από οργανώσεις ασθενών, οι οποίες προειδοποιούν για τον κίνδυνο εμπορευματοποίησης του αίματος. Η θεσμική μεταρρύθμιση χρειάζεται επομένως διαβούλευση, ισχυρό δημόσιο έλεγχο και σαφείς εγγυήσεις.
Από τη συζήτηση στην πολιτική απόφαση
Το ζήτημα που ανέδειξε το Infokids.gr στο 2ο Συνέδριο για την Υγεία και την Ευεξία της Οικογένειας αφορά άμεσα την ανθεκτικότητα του συστήματος υγείας. Όσο η χώρα δεν οργανώνει τη συλλογή πλάσματος για φαρμακευτική αξιοποίηση, παραμένει ευάλωτη σε διεθνείς ελλείψεις, ανατιμήσεις και διαταραχές της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Πίσω από τους τεχνικούς όρους βρίσκονται ασθενείς που χρειάζονται ανοσοσφαιρίνες, αλβουμίνη ή παράγοντες πήξης για να συνεχίσουν τη θεραπεία τους. Στην αρχή αυτής της αλυσίδας βρίσκεται πάντα ένας άνθρωπος που αποφασίζει να προσφέρει.
Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει ένα οργανωμένο, ασφαλές και διαφανές σύστημα πλασματοδοσίας. Η επιστημονική γνώση και οι ευρωπαϊκές προδιαγραφές υπάρχουν. Εκείνο που απαιτείται είναι ολοκληρωμένος σχεδιασμός και πολιτική βούληση, ώστε ένα πολύτιμο ανθρώπινο δώρο να αξιοποιείται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για τους ασθενείς που το χρειάζονται.
