Η ασφάλεια που νιώθει ένα παιδί μέσα στην οικογένεια δεν δημιουργείται μόνο μέσα από την αγάπη και τη φροντίδα. Χτίζεται και μέσα από ξεκάθαρα όρια, σταθερούς κανόνες και την αίσθηση ότι μπορεί να μιλήσει στους γονείς του χωρίς φόβο.
Οι οικογενειακοί κανόνες δεν χρειάζεται να είναι αυστηροί ή να λειτουργούν τιμωρητικά. Αντίθετα, όταν εφαρμόζονται με συνέπεια και συνοδεύονται από επικοινωνία, μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να κατανοήσουν τα όριά τους, να εκφράζουν τα συναισθήματά τους και να αναπτύσσουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη.
«Ό,τι κι αν συμβεί, μπορείς πάντα να μου τηλεφωνήσεις»
Τα παιδιά αναπόφευκτα θα κάνουν λάθη. Μπορεί να πρόκειται για κάτι μικρό ή για μια κατάσταση που θα τα φοβίσει πραγματικά. Αυτό που έχει σημασία είναι να γνωρίζουν ότι οι γονείς τους θα είναι εκεί όταν χρειαστούν βοήθεια.
Η ψυχοθεραπεύτρια Lisa Pion-Berlin επισημαίνει τη σημασία του να ξέρει το παιδί ότι μπορεί να απευθυνθεί στον γονιό του χωρίς να φοβάται ότι θα κριθεί ή ότι θα χάσει την εμπιστοσύνη του.
Αν ένα παιδί πιστεύει ότι ένα λάθος θα προκαλέσει μεγάλη σύγκρουση ή θα αλλάξει τη σχέση του με τον γονιό του, μπορεί να επιλέξει να το κρύψει ακόμη και όταν χρειάζεται βοήθεια.
Γι’ αυτό είναι σημαντικό οι γονείς να υπενθυμίζουν συχνά στα παιδιά ότι μπορούν να τους μιλήσουν για οτιδήποτε.
Μια χρήσιμη ιδέα είναι να υπάρχει ακόμη και μια μυστική λέξη ή φράση που θα μπορεί να χρησιμοποιεί το παιδί όταν χρειάζεται βοήθεια διακριτικά, ιδιαίτερα σε μια δύσκολη ή επικίνδυνη κατάσταση.
Δημιουργήστε στιγμές χωρίς κινητά και τάμπλετ
Το οικογενειακό τραπέζι, το σαλόνι ή ακόμη και η διαδρομή με το αυτοκίνητο μπορούν να αποτελέσουν χώρους χωρίς οθόνες.
Ο στόχος δεν είναι το παιδί να αισθανθεί ότι τιμωρείται επειδή χρησιμοποιεί κινητό ή τάμπλετ. Πρόκειται για ένα όριο που προστατεύει τον χρόνο επικοινωνίας και την ανθρώπινη επαφή μέσα στην οικογένεια.
Μια πρακτική λύση είναι να υπάρχει ένας κοινός χώρος όπου φορτίζουν όλες οι συσκευές, για παράδειγμα στην κουζίνα. Έτσι, τα κινητά δεν χρειάζεται να βρίσκονται στο παιδικό δωμάτιο κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Παράλληλα, το παιδί χρειάζεται χρόνο για ελεύθερο παιχνίδι, άθληση, φίλους και οικογενειακές δραστηριότητες, ώστε η καθημερινότητά του να μην περιστρέφεται γύρω από τις οθόνες.
Όλα τα συναισθήματα χωρούν στην οικογένεια – όχι όμως όλες οι συμπεριφορές
Ένα παιδί πρέπει να αισθάνεται ελεύθερο να πει ότι είναι θυμωμένο, λυπημένο, απογοητευμένο ή ζηλεύει χωρίς να φοβάται ότι θα το χαρακτηρίσουν ή θα το απορρίψουν.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε συμπεριφορά είναι αποδεκτή.
Όπως επισημαίνουν ειδικοί στην παιδική ψυχική υγεία, χρειάζεται να ξεχωρίζουμε το συναίσθημα από τον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται. Ο θυμός είναι φυσιολογικός, όμως δεν δικαιολογεί το χτύπημα, τις προσβολές ή την καταστροφή αντικειμένων.
Η Δρ. Siggie Cohen προτείνει να μαθαίνουμε στα παιδιά εναλλακτικούς τρόπους έκφρασης. Μπορούν να πουν ότι θυμώνουν, να εξηγήσουν τι τους ενόχλησε ή να ζητήσουν λίγο χρόνο για να ηρεμήσουν.
Έτσι, το παιδί μαθαίνει ότι κανένα συναίσθημα δεν είναι «κακό», αλλά υπάρχουν όρια στον τρόπο που το εκφράζουμε.
Υπάρχουν πράγματα που δεν τα μοιραζόμαστε με κανέναν
Η προστασία της ιδιωτικότητας είναι ένας ακόμη σημαντικός οικογενειακός κανόνας.
Τα παιδιά χρειάζεται να γνωρίζουν ότι κωδικοί πρόσβασης, διεύθυνση κατοικίας, αριθμός τηλεφώνου και άλλα προσωπικά στοιχεία δεν μοιράζονται χωρίς λόγο.
Ο κανόνας αυτός είναι ιδιαίτερα σημαντικός στην εποχή του διαδικτύου, αλλά δεν αφορά μόνο τα social media. Η ιδιωτικότητα είναι κάτι που πρέπει να προστατεύεται και στην καθημερινή ζωή.
Οι γονείς μπορούν επίσης να συζητούν τακτικά με τα παιδιά για τις διαδικτυακές επαφές τους και να επανεξετάζουν μαζί τους ποιους έχουν στις επαφές τους και με ποιους επικοινωνούν.
«Αυτό που θα πω βοηθάει ή πληγώνει;»
Ένας ακόμη κανόνας που μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά στις σχέσεις τους με τους άλλους είναι να μάθουν να σκέφτονται πριν μιλήσουν.
Πριν κάνει ένα σχόλιο, ένα παιδί μπορεί να αναρωτηθεί: «Αυτό που πρόκειται να πω θα βοηθήσει πραγματικά ή θα πληγώσει τον άλλο;»
Ένα σχόλιο για την εμφάνιση, ένα πείραγμα τη στιγμή που κάποιος είναι στενοχωρημένος ή μια ειρωνική ατάκα μπορεί να προκαλέσει ένταση και να επηρεάσει σημαντικά τον άλλον.
Η Δρ. Cohen αναφέρεται στην έννοια του «βοηθητικού λόγου»: λόγια που ενθαρρύνουν, κάνουν τον άλλον να αισθάνεται καλύτερα ή συμβάλλουν στην επίλυση ενός προβλήματος.
Πρόκειται για μια δεξιότητα που τα παιδιά δεν γνωρίζουν αυτόματα. Τη μαθαίνουν μέσα από τη συζήτηση, την καθοδήγηση και κυρίως από το παράδειγμα των ενηλίκων.
Οι κανόνες χρειάζονται συνέπεια
Καμία οικογένεια δεν λειτουργεί τέλεια και είναι φυσιολογικό οι κανόνες να μην εφαρμόζονται πάντα χωρίς δυσκολίες.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία δεν είναι να υπάρχει μια μεγάλη λίστα απαγορεύσεων, αλλά οι κανόνες να είναι ξεκάθαροι, σταθεροί και κατανοητοί από το παιδί.
Όταν τα παιδιά γνωρίζουν τα όριά τους και παράλληλα αισθάνονται ότι μπορούν να εκφραστούν χωρίς φόβο, δημιουργείται ένα περιβάλλον μεγαλύτερης ασφάλειας, εμπιστοσύνης και συναισθηματικής σταθερότητας.
Μπορεί να μη σου πουν ποτέ «ευχαριστώ» για αυτούς τους κανόνες. Μεγαλώνοντας όμως, είναι πιθανό να καταλάβουν ότι τα όρια που υπήρχαν στο σπίτι δεν είχαν στόχο να τα περιορίσουν, αλλά να τα προστατεύσουν και να τα βοηθήσουν να δημιουργήσουν υγιείς σχέσεις.
