Στο πίσω κάθισμα τα παιδιά τσακώνονται. Έχετε προσπαθήσει να κάνετε το διαιτητή, τον παρηγορητή, το δικαστή, τον κουφό, ακούτε τον εαυτό σας να ουρλιάζει τραβώντας το χειρόφρενο, «Βγείτε έξω να γυρίσετε με τα πόδια!». Μες την απελπισία και τα νεύρα σας αναρωτιέστε πώς και τα παιδιά σας δεν μαθαίνουν να επικοινωνούν και να φέρονται σαν άνθρωποι. Αντίθετα, μοιάζουν ταγμένα να μαυρίζουν τη ζωή ο ένας του άλλου και μαζί τη δική σας. Κι όμως, όσο περίεργο και να μοιάζει, μέσα σε αυτές τις εμπειρίες κρύβονται οι ευκαιρίες για να διδάξετε τη δικαιοσύνη, τη μεταμέλεια, το φιλότιμο, την αποζημίωση, την επανόρθωση.
Γράφει η Χριστίνα Ρασιδάκη, Ψυχολόγος – Σύμβουλος Γονέων (www.parentcoaching.gr)
Στρατηγικές χωρίς αποτέλεσμα
Η άμεση αντίδρασή μας είναι να βάλουμε τις φωνές και να πέσουν τιμωρίες. Σίγουρα δεν θέλουμε τον Κώστα, 8 ετών, για παράδειγμα, να δαγκώνει την αδελφή του, ετών 10, και η τιμωρία
είναι ένας τρόπος για να το καταφέρουμε. Κάτι όμως που οι έμπειροι εκπαιδευτικοί γνωρίζουν από πρώτο χέρι είναι πως μ’ αυτό τον τρόπο, αντί πιο πεφωτισμένοι οι “δράστες” νιώθουν αδικημένοι και θυμωμένοι και συχνά προβαίνουν σε αντίποινα για να ισοφαρίσουν το κακό που τους έτυχε. Αν από την άλλη θέλουμε ο Κώστας να αλλάξει αντιλαμβανόμενος το γιατί, η προσέγγιση πρέπει να είναι διαφορετική προκειμένου να τον διδάξει τη δικαιοσύνη, την επανόρθωση και την υπευθυνότητα για τις πράξεις του.
Μέθοδος Επανόρθωσης: Μια δίκαιη προσέγγιση
Η προσέγγιση αυτή χάνεται στα βάθη των αιώνων και διέπεται από διαχρονικές αξίες, με τις οποίες οι γονείς θέλουμε να γαλουχήσουμε τα παιδιά μας και που αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους κάθε δημοκρατικής κοινωνίας: Σεβασμό, Συνεργασία, Ισότητα, Συμμετοχή, Ενδυνάμωση. Αυτές οι αξίες ενώ αναιρούνται με αυταρχικές παρεμβάσεις, διδάσκονται μέσα από τη μέθοδο της επανόρθωσης. Ο στόχος είναι όλοι να συνειδητοποιήσουν το ρόλο που έπαιξαν, καθώς και τις παράπλευρες απώλειες που προκύπτουν από κάθε συμβάν. Για παράδειγμα, ο κίνδυνος αυτοκινητιστικού ατυχήματος λόγω έντασης μεταξύ των παιδιών στο όχημα.
Μέθοδος Επανόρθωσης: Δοκιμάστε την!
Βήμα 1: Συμμετοχή
Πρώτα ηρεμήστε και μετά καλέστε τα παιδιά σε συνάντηση. Διασφαλίστε ένα κλίμα ασφάλειας, άρρωντας τις τιμωρίες, ώστε να εμπλέξετε τα παιδιά σας σε διάλογο και να αποφύγετε κατηγόριες και δικαιολογίες. Πείτε: «Δεν θέλω να τιμωρήσω κανέναν, αλλά πρέπει να συζητήσουμε γι αυτό που έγινε χθες στο αυτοκίνητο».
Βήμα 2: Αναλογισμός & Ενσυναίσθηση
Δοκιμάστε τις παρακάτω ατάκες περιγράφοντας μόνο την πράξη. Δώστε χρόνο να αναλογιστούν τι συνέβη και να ακούσουν τη θέση ο ένας του άλλου. Αυτό θα διδάσκει τη συναισθηματική νοημοσύνη και την ενσυναίσθηση. Πείτε: «Κώστα τι γινόταν με σένα όταν δάγκωσες την αδελφή σου;» ή «Κώστα τι ήθελες να πετύχεις όταν… »
Βήμα 3: Συνειδητοποίηση του αντίκτυπου
Δώστε στο άλλο παιδί να περιγράψει πώς ένιωσε και τι σημαίνει γι αυτό η σωματική και υλική ζημιά που υπέστη. Αυτό θα το μάθει να εκφράζεται σωστά και στο “δράστη” να ακούσει ξεκάθαρα το αποτέλεσμα των πράξεών του. Κάντε κι εσείς το ίδιο. Αυτό θα δείξει και στους δύο πώς κι εσείς είστε άνθρωπος και όχι ο σοφέρ, η καθαρίστρια, η δασκάλα… Πείτε: «Μαρία, πώς ένιωσες όταν ο Κώστας σε δάγκωσε; Τρόμαξα τόσο με τις φωνές σας που κόντεψα να τρακάρω πάνω στο μπροστινό αυτοκίνητο και να σκοτωθούμε».
Βήμα 4: Αναγνώριση της βλάβης
Αν έχετε δώσει χρόνο στα παραπάνω χωρίς χαρακτηρισμούς και λογύδρια, οι παρακάτω ερωτήσεις θα βοηθήσουν τα παιδιά σας να αναγνωρίσουν και να δεχτούν ότι οι πράξεις τους είχαν αρνητικό αντίκτυπο στους άλλους. Ακόμα κι αν δεν ζητήσουν ευθέως συγγνώμη, ο τρόπος που θα μιλήσουν θα εκφράζει αυτή την αποδοχή βλάβης. Πείτε: «Κώστα τι περνά απ’ το μυαλό σου ακούγοντας εμένα και την αδελφή σου;».
Βήμα 5: Συμφωνία επανόρθωσης
Δίνει την ευκαιρία στο παιδί ή σε όλους τους υπαίτιους, να κάνουν κάτι για να επανορθώσουν. Πείτε: «Μαρία, τι μπορεί να κάνει ο Κώστας για να επανορθώσει; Κώστα, είναι δίκαιο αυτό που σου ζητά η Μαρία; Έχεις κάτι άλλο να προτείνεις για να επανορθώσεις;».
Βήμα 6: Follow up
Το τελευταίο αυτό βήμα όπου συμφωνείτε να ξαναβρεθείτε για να δείτε πώς πάνε τα πράγματα, αποτελεί το επισφράγισμα της διαδικασίας. Τα παιδιά παίρνουν το μήνυμα ότι λαμβάνετε σοβαρά υπόψη αυτή τη μέθοδο, γεγονός που λειτουργεί και αποτρεπτικά για μελλοντικές συγκρούσεις. Πείτε: «Λέω να τα ξαναπούμε μεθαύριο για να δούμε πώς πάει η συμφωνία μας».
Σωστό κλείσιμο:
Πείτε: «Χαίρομαι για την προσπάθειά σας να βάλετε τα πράγματα στη θέση τους. Θέλετε να φάμε ένα παγωτό;».
Παραδοσιακά, μετά από διαπραγματεύσεις, το κέρασμα έκλεινε τη συμφωνία. Πέρα από αυτό, όμως, είναι και ένας τρόπος ισότιμης επανασύνδεσης όλων. Αποτελεί έναν τρόπο να αφήσουμε πίσω μας αυτό που έγινε και να προχωρήσουμε.
