Ο υψηλός πυρετός, ο βήχας και η καταρροή μπορεί αρχικά να θυμίζουν μια συνηθισμένη ίωση. Ποια συμπτώματα πρέπει να προσέξουν οι γονείς και πότε χρειάζεται να επικοινωνήσουν με τον παιδίατρο;
Η ιλαρά βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της ανησυχίας των υγειονομικών αρχών, καθώς τα κρούσματα στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν υπερδιπλασιαστεί μέσα στο 2026 σε σύγκριση με ολόκληρο το προηγούμενο έτος. Στην Ευρώπη, παρά τη σημαντική υποχώρηση της νόσου μετά την έξαρση των προηγούμενων ετών, εξακολουθούν να καταγράφονται περιστατικά, με τα μικρά παιδιά να συγκαταλέγονται στις πιο ευάλωτες ομάδες.
Διαβάστε επίσης: Ο πρώτος θάνατος παιδιού από ιλαρά στις ΗΠΑ
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία των αμερικανικών Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), έως τις 29 Οκτωβρίου 2026 είχαν καταγραφεί 4.852 επιβεβαιωμένα κρούσματα ιλαράς στις ΗΠΑ, έναντι 2.289 σε ολόκληρο το 2025. Από τα περιστατικά του 2026, το 96% αφορούσε άτομα που ήταν ανεμβολίαστα ή είχαν άγνωστο εμβολιαστικό ιστορικό.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) κατέγραψε 2.325 κρούσματα το δωδεκάμηνο από την 1η Οκτωβρίου 2025 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026. Από αυτά, τα 647 αφορούσαν παιδιά ηλικίας κάτω των πέντε ετών, ενώ τα περισσότερα περιστατικά καταγράφηκαν στην Ιταλία, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Ισπανία και τη Γαλλία.
Τα κενά στον εμβολιασμό ευνοούν την εξάπλωση της ιλαράς
Η επανεμφάνιση της ιλαράς συνδέεται με τα κενά στην εμβολιαστική κάλυψη του πληθυσμού. Στην Ευρώπη, σύμφωνα με το ECDC, το 71,8% των ασθενών για τους οποίους υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία ηλικίας και εμβολιαστικής κατάστασης δεν είχε εμβολιαστεί. Αντίστοιχα, στις ΗΠΑ, η εμβολιαστική κάλυψη με το εμβόλιο MMR, που προστατεύει από την ιλαρά, την παρωτίτιδα και την ερυθρά, έχει μειωθεί μεταξύ των παιδιών που εισέρχονται στο νηπιαγωγείο. Από 95,2% το σχολικό έτος 2019-2020 υποχώρησε στο 92,4% το 2025-2026.
Η μείωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ιλαρά είναι μία από τις πιο μεταδοτικές λοιμώδεις ασθένειες. Για την αποτελεσματική προστασία του πληθυσμού και την αποτροπή εξάρσεων απαιτείται εμβολιαστική κάλυψη τουλάχιστον 95% με δύο δόσεις εμβολίου. Ο ιός μεταδίδεται μέσω του αέρα και μπορεί να παραμείνει μολυσματικός σε έναν κλειστό χώρο έως και δύο ώρες μετά την αποχώρηση του ασθενούς, γεγονός που σημαίνει ότι ένα ανεμβολίαστο παιδί μπορεί να εκτεθεί στον ιό ακόμη και χωρίς άμεση επαφή με κάποιον που νοσεί.
Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα της ιλαράς;
Η ιλαρά συνήθως εκδηλώνεται 7 έως 14 ημέρες μετά την έκθεση στον ιό. Στις πρώτες ημέρες, τα συμπτώματά της μοιάζουν με εκείνα μιας αναπνευστικής ίωσης, γεγονός που μπορεί να δυσκολέψει την έγκαιρη αναγνώρισή της.
Τα συνηθέστερα συμπτώματα είναι:
- Υψηλός πυρετός, που μπορεί να ξεπεράσει τους 40°C.
- Βήχας, συχνά έντονος και επίμονος.
- Καταρροή και έντονο συνάχι.
- Κόκκινα μάτια, δακρύρροια και επιπεφυκίτιδα.
- Κόπωση και γενική αδιαθεσία.
Ο συνδυασμός υψηλού πυρετού, βήχα, καταρροής και επιπεφυκίτιδας είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικός της ιλαράς.
Ωστόσο, τα πρώτα αυτά συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν και σε άλλες λοιμώξεις. Για τον λόγο αυτό, οι γονείς δεν μπορούν να βασιστούν μόνο στην αρχική κλινική εικόνα για να καταλάβουν εάν το παιδί έχει ιλαρά.
Ιλαρά ή γρίπη; Ποιες διαφορές πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς
Η γρίπη εμφανίζεται συχνά απότομα, με πυρετό, ρίγη, πονοκέφαλο, μυϊκούς πόνους και έντονη αδυναμία. Ο βήχας και ο πονόλαιμος είναι επίσης συνηθισμένα συμπτώματα.
Στην ιλαρά, ο πυρετός συνοδεύεται χαρακτηριστικά από βήχα, καταρροή και έντονο κοκκίνισμα των ματιών. Η παρουσία αυτών των συμπτωμάτων, ιδιαίτερα όταν υπάρχει γνωστή έκθεση στον ιό ή ελλιπής εμβολιασμός, αυξάνει την υποψία της νόσου. Μία ακόμη σημαντική διαφορά είναι ότι στην ιλαρά ακολουθεί συνήθως η εμφάνιση χαρακτηριστικού εξανθήματος, κάτι που δεν αποτελεί τυπικό σύμπτωμα της γρίπης.
Υπάρχουν, ωστόσο, και άλλες ιογενείς λοιμώξεις που προκαλούν πυρετό και εξάνθημα. Επομένως, ούτε η παρουσία εξανθήματος επιβεβαιώνει από μόνη της την ιλαρά ούτε η απουσία του κατά τις πρώτες ημέρες την αποκλείει.
Οι κηλίδες Koplik: Ένα χαρακτηριστικό σημάδι της ιλαράς
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα της ιλαράς είναι οι λεγόμενες κηλίδες Koplik. Πρόκειται για πολύ μικρές λευκωπές κηλίδες, που εμφανίζονται στο εσωτερικό του στόματος, συνήθως στην εσωτερική επιφάνεια των παρειών, πάνω σε ερυθρό βλεννογόνο.
Οι κηλίδες αυτές μπορεί να εμφανιστούν περίπου δύο έως τρεις ημέρες μετά την έναρξη των πρώτων συμπτωμάτων, πριν από το χαρακτηριστικό δερματικό εξάνθημα. Η παρουσία τους αποτελεί ισχυρή κλινική ένδειξη ιλαράς, ωστόσο, δεν εμφανίζονται ή δεν εντοπίζονται σε όλες τις περιπτώσεις, ενώ μπορεί να υποχωρήσουν γρήγορα. Για αυτό και η αναγνώρισή τους γίνεται κατά την ιατρική εξέταση και μόνο ο γιατρός μπορεί να πιστοποιήσει ότι πρόκειται γι’ αυτό το σύμπτωμα..
Πώς είναι το εξάνθημα της ιλαράς και πότε εμφανίζεται;
Το χαρακτηριστικό εξάνθημα της ιλαράς εμφανίζεται συνήθως τρεις έως πέντε ημέρες μετά την έναρξη των πρώτων συμπτωμάτων. Αποτελείται από ερυθρές κηλίδες και μικρές επηρμένες βλάβες, σαν σπυθουράκια ανάγλυφα στο δέρμα, οι οποίες σε ορισμένα σημεία μπορεί να ενώνονται μεταξύ τους.
Συνήθως ξεκινά από το πρόσωπο, κοντά στη γραμμή των μαλλιών, και στη συνέχεια εξαπλώνεται στον λαιμό, στον κορμό, στα χέρια και στα πόδια. Την περίοδο εμφάνισης του εξανθήματος, ο πυρετός μπορεί να αυξηθεί ακόμη περισσότερο.
Η χαρακτηριστική εξάπλωση του εξανθήματος από το κεφάλι προς το υπόλοιπο σώμα βοηθά τον γιατρό στην κλινική αξιολόγηση. Προσοχή όμως, παρόμοια εξανθήματα, όμως, μπορούν να εμφανιστούν και σε άλλες λοιμώξεις, γι’ αυτό η οριστική διάγνωση απαιτεί εργαστηριακή επιβεβαίωση.
Μπορεί ένα παιδί να μεταδίδει την ιλαρά πριν εμφανίσει εξάνθημα;
Ναι. Μάλιστα, αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η ιλαρά εξαπλώνεται τόσο εύκολα. Ένα άτομο, παιδί ή ενήλικας, με ιλαρά μπορεί να μεταδίδει τον ιό από τέσσερις ημέρες πριν έως και τέσσερις ημέρες μετά την εμφάνιση του εξανθήματος.
Έτσι, ένα παιδί μπορεί να βρίσκεται ακόμη στο στάδιο του πυρετού, του βήχα και της καταρροής, χωρίς να έχει εμφανίσει εξάνθημα, και παρ’ όλα αυτά να μεταδίδει τον ιό σε άλλα παιδιά ή ενήλικες. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τους βρεφονηπιακούς σταθμούς και τα σχολεία, όπου η στενή επαφή των παιδιών ευνοεί τη μετάδοση αναπνευστικών λοιμώξεων.
Μήπως το παιδί έχει ιλαρά; Τι πρέπει να κάνω;
Εάν ένα παιδί εμφανίσει υψηλό πυρετό, βήχα και κόκκινα μάτια, ιδιαίτερα εάν δεν έχει ολοκληρώσει τον εμβολιασμό του ή έχει έρθει σε επαφή με επιβεβαιωμένο κρούσμα ιλαράς, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με τον παιδίατρο. Είναι σημαντικό οι γονείς να επικοινωνήσουν τηλεφωνικά με τον γιατρό πριν μεταφέρουν το παιδί στο ιατρείο ή σε νοσοκομείο, ώστε να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα προστασίας και να αποφευχθεί η έκθεση άλλων ασθενών.
Η διάγνωση της ιλαράς επιβεβαιώνεται με ειδικές εργαστηριακές εξετάσεις.
Εάν το παιδί παρουσιάζει δυσκολία στην αναπνοή, έντονη υπνηλία, σύγχυση, σπασμούς ή σημάδια σοβαρής αφυδάτωσης, χρειάζεται επείγουσα ιατρική αξιολόγηση.
Πότε γίνεται το εμβόλιο της ιλαράς στην Ελλάδα;
Η ιλαρά μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, όπως πνευμονία και εγκεφαλίτιδα. Τα βρέφη, τα μικρά παιδιά και τα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης γι’ αυτό και ο εμβολιασμός αποτελεί το σημαντικότερο μέτρο πρόληψης.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων 2026, το εμβόλιο MMR χορηγείται σε δύο δόσεις:
- Η πρώτη δόση συνιστάται στην ηλικία των 12 έως 15 μηνών.
- Η δεύτερη δόση συνιστάται στην ηλικία των 24 έως 35 μηνών.
Σύμφωνα με το CDC, δύο δόσεις του εμβολίου προσφέρουν περίπου 97% προστασία έναντι της ιλαράς.
Οι γονείς που δεν είναι βέβαιοι εάν το παιδί τους έχει ολοκληρώσει τον εμβολιασμό μπορούν να ελέγξουν το βιβλιάριο υγείας του και να συμβουλευτούν τον παιδίατρο.
Σε περιπτώσεις έκθεσης στον ιό ή ταξιδιού σε περιοχή όπου καταγράφονται κρούσματα, ενδέχεται να χρειάζονται ειδικές συστάσεις εμβολιασμού, ανάλογα με την ηλικία και το ιστορικό του παιδιού.
