Γράφει ο Δημήτριος Φούσκας, Παιδίατρος, Πρόεδρος Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής
Ο εμβολιασμός αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κατακτήσεις της σύγχρονης Ιατρικής και της Δημόσιας Υγείας. Χάρη στα εμβόλια, νοσήματα που μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες προκαλούσαν χιλιάδες θανάτους ή μόνιμες αναπηρίες στα παιδιά έχουν σχεδόν εξαφανιστεί στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Η ευλογιά έχει εξαλειφθεί παγκοσμίως, η πολιομυελίτιδα βρίσκεται στα πρόθυρα της εκρίζωσης και η δραματική μείωση της μηνιγγίτιδας, της διφθερίτιδας, του τετάνου, του κοκκύτη και πολλών ακόμη λοιμωδών νοσημάτων αποτελεί αδιαμφισβήτητη απόδειξη της αποτελεσματικότητας των εμβολίων.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, ο εμβολιασμός προλαμβάνει κάθε χρόνο εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως και παραμένει μία από τις πλέον αποδοτικές παρεμβάσεις δημόσιας υγείας. Παρά την πρόοδο, περίπου 13,5 εκατομμύρια παιδιά εξακολουθούν να μην λαμβάνουν ούτε μία δόση βασικών παιδικών εμβολίων, γεγονός που δημιουργεί επικίνδυνα κενά ανοσίας και αυξάνει τον κίνδυνο επανεμφάνισης σοβαρών λοιμωδών νοσημάτων.
Η επιτυχία των εμβολίων κάνει τις ασθένειες να φαίνονται «ξεχασμένες»
Η σημερινή γενιά γονέων σπάνια έχει δει παιδί με πολιομυελίτιδα, διφθερίτιδα ή βακτηριακή μηνιγγίτιδα. Αυτή ακριβώς είναι η μεγαλύτερη επιτυχία των εμβολίων. Όταν ένα νόσημα παύει να αποτελεί καθημερινή απειλή, είναι εύκολο να ξεχαστεί πόσο σοβαρό ήταν. Ωστόσο, οι μικροοργανισμοί δεν έχουν εξαφανιστεί. Εξακολουθούν να κυκλοφορούν και επανεμφανίζονται κάθε φορά που μειώνεται η εμβολιαστική κάλυψη.
Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι η ιλαρά. Τα τελευταία χρόνια καταγράφηκαν μεγάλες επιδημίες σε πολλές χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής, κυρίως σε πληθυσμούς με χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη. Οι διεθνείς οργανισμοί επισημαίνουν ότι απαιτείται εμβολιαστική κάλυψη περίπου 95% με δύο δόσεις του εμβολίου MMR για να αποτρέπεται η διασπορά του ιού.
Πώς λειτουργούν τα εμβόλια
Τα εμβόλια εκπαιδεύουν το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει έναν ιό ή ένα βακτήριο πριν αυτό προκαλέσει νόσο. Δημιουργούν ανοσολογική μνήμη, ώστε όταν ο οργανισμός έρθει σε επαφή με τον πραγματικό παθογόνο μικροοργανισμό να τον εξουδετερώσει γρήγορα και αποτελεσματικά.
Η φυσική νόσηση μπορεί να αφήσει σοβαρές επιπλοκές ή ακόμη και να αποβεί μοιραία. Αντίθετα, ο εμβολιασμός προσφέρει ανοσία χωρίς τους κινδύνους της νόσου. Αυτή είναι η θεμελιώδης αρχή της προληπτικής ιατρικής.
Η συλλογική ανοσία προστατεύει τους πιο ευάλωτους
Ο εμβολιασμός δεν προστατεύει μόνο το ίδιο το παιδί. Όταν εμβολιάζεται η μεγάλη πλειονότητα του πληθυσμού, περιορίζεται σημαντικά η κυκλοφορία των λοιμογόνων παραγόντων. Έτσι προστατεύονται και τα βρέφη που είναι πολύ μικρά για να εμβολιαστούν, τα παιδιά με ανοσοανεπάρκειες, οι ασθενείς που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία και όσοι δεν μπορούν να αναπτύξουν επαρκή ανοσολογική απάντηση.
Η έννοια της συλλογικής ανοσίας αποτελεί έκφραση κοινωνικής ευθύνης. Ο εμβολιασμός ενός παιδιού συμβάλλει στην προστασία ολόκληρης της κοινότητας.
Τα σύγχρονα εμβόλια είναι πιο αποτελεσματικά από ποτέ
Η έρευνα στην ανοσολογία εξελίσσεται διαρκώς. Σήμερα διαθέτουμε νέα συζευγμένα πνευμονιοκοκκικά εμβόλια με ευρύτερη κάλυψη έναντι περισσότερων οροτύπων, μειώνοντας περαιτέρω τον κίνδυνο διεισδυτικής πνευμονιοκοκκικής νόσου, πνευμονίας και μέσης ωτίτιδας.
Παράλληλα, ο εμβολιασμός έναντι του HPV συνιστάται πλέον τόσο για τα κορίτσια όσο και για τα αγόρια, καθώς προστατεύει από καρκίνους του τραχήλου της μήτρας, του πρωκτού, του στοματοφάρυγγα και άλλες HPV-σχετιζόμενες κακοήθειες. Τα τελευταία χρόνια αυξάνεται σταθερά η διεθνής εφαρμογή των προγραμμάτων HPV, με σημαντική βελτίωση της εμβολιαστικής κάλυψης.
Είναι ασφαλή τα εμβόλια;
Η απάντηση της επιστήμης είναι ξεκάθαρη: ναι.
Κανένα άλλο φαρμακευτικό προϊόν δεν παρακολουθείται τόσο στενά όσο τα εμβόλια. Πριν εγκριθούν, αξιολογούνται σε μεγάλες πολυκεντρικές κλινικές μελέτες. Μετά την κυκλοφορία τους, εκατοντάδες εκατομμύρια δόσεις καταγράφονται σε διεθνή συστήματα φαρμακοεπαγρύπνησης, τα οποία μπορούν να ανιχνεύσουν ακόμη και εξαιρετικά σπάνιες ανεπιθύμητες ενέργειες.
Οι περισσότερες ανεπιθύμητες αντιδράσεις είναι ήπιες και παροδικές, όπως πόνος στο σημείο της ένεσης ή χαμηλός πυρετός. Αντίθετα, οι σοβαρές επιπλοκές των ίδιων των λοιμωδών νοσημάτων είναι πολύ συχνότερες και πολύ πιο επικίνδυνες.
Οι συχνότεροι μύθοι
Παρά την πληθώρα επιστημονικών δεδομένων, η παραπληροφόρηση εξακολουθεί να επηρεάζει ορισμένους γονείς.
Μύθος: Τα πολλά εμβόλια επιβαρύνουν το ανοσοποιητικό σύστημα.
Αλήθεια: Το ανοσοποιητικό σύστημα ενός βρέφους έρχεται καθημερινά σε επαφή με χιλιάδες αντιγόνα από το περιβάλλον. Τα αντιγόνα που περιέχονται σε όλα τα παιδικά εμβόλια είναι ελάχιστα συγκριτικά και δεν υπερφορτώνουν τον οργανισμό.
Μύθος: Είναι καλύτερο να νοσήσει φυσικά το παιδί.
Αλήθεια: Η φυσική νόσηση μπορεί να οδηγήσει σε πνευμονία, εγκεφαλίτιδα, σηψαιμία, μόνιμες αναπηρίες ή ακόμη και θάνατο. Ο εμβολιασμός παρέχει προστασία χωρίς αυτούς τους κινδύνους.
Ο ρόλος του παιδιάτρου
Ο παιδίατρος παραμένει η πιο αξιόπιστη πηγή ενημέρωσης για τους γονείς. Η συζήτηση, η εξατομίκευση των συστάσεων και η τεκμηριωμένη απάντηση στις απορίες δημιουργούν σχέση εμπιστοσύνης και συμβάλλουν στην υψηλή εμβολιαστική κάλυψη.
Στην εποχή της εύκολης πρόσβασης στην πληροφορία, είναι σημαντικό οι γονείς να αναζητούν επιστημονικά τεκμηριωμένες πηγές και να μην βασίζονται σε αναπόδεικτους ισχυρισμούς που διακινούνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ένα μήνυμα προς κάθε γονέα
Κάθε γενιά έχει την ευθύνη να προστατεύσει την επόμενη. Ο εμβολιασμός είναι μια πράξη πρόληψης, αγάπης και υπευθυνότητας. Προστατεύει το παιδί μας, αλλά ταυτόχρονα προστατεύει και τα πιο ευάλωτα μέλη της κοινωνίας.
Η σύγχρονη παιδιατρική δεν στοχεύει μόνο στη θεραπεία της νόσου, αλλά κυρίως στην πρόληψή της. Και σε αυτόν τον τομέα, κανένα άλλο ιατρικό μέτρο δεν έχει προσφέρει τόσο μεγάλο όφελος όσο ο εμβολιασμός.
Η εμπιστοσύνη στην επιστήμη, η συνεργασία με τον παιδίατρο και η τήρηση του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών αποτελούν την καλύτερη επένδυση για την υγεία των παιδιών μας και για ένα μέλλον απαλλαγμένο από νοσήματα που η επιστήμη μάς έχει ήδη δώσει τη δυνατότητα να προλάβουμε.
