H 33χρονη στο Ηράκλειο της Κρήτης που πέταξε το νεογέννητο αγοράκι της στα σκουπίδια είναι μία από τις πολλές αντίστοιχες ειδήσεις που είδαν το φως της δημοσιότητας.
Και δεν μπορεί παρά να αναρωτηθεί κανείς τι συμβαίνει μέσα στο μυαλό και την ψυχή των γυναικών που το μητρικό τους ένστικτο δεν μπορεί να νικήσει την παρόρμηση να «ξεφορτωθούν» το βάρος που κυοφορούσαν.
Τι είναι αυτό που οδηγεί μια μητέρα να «ξεφορτωθεί» το μωρό της;
Και μόνο η επιλογή της λέξης που αυθόρμητα μάς έρχεται στο μυαλό, υποδηλώνει ότι η γυναίκα που γεννάει και επιχειρεί να απαλλαγεί από το μωρό της, το βλέπει σαν ένα βάρος στη ζωή της. «Στις περισσότερες περιπτώσεις, για να φτάσει μία λεχώνα να πετάξει το μωρό της στα σκουπίδια ή να προσπαθήσει να απαλλαγεί από αυτό με οποιονδήποτε τρόπο, υπάρχει κάποια αδιάγνωστη παθολογία» σχολιάζει η ψυχολόγος Μυρτώ Μπεχράκη, ψυχολόγος-συστημική ψυχοθεραπεύτρια. «Η απελπισμένη αυτή πράξη δεν γεννιέται εν κενώ, αλλά μέσα σε μια ψυχοσυναισθηματική κατάρρευση, ενισχυμένη από την απουσία στήριξης από το κοντινό περιβάλλον».
Για όλα φταίει η επιλόχειος;
Μπορεί οι ορμόνες να προκαλούν μία βιολογική αναστάτωση στον οργανισμό και τον ψυχισμό της γυναίκας που έχει μόλις γεννήσει, ωστόσο θα ήταν λάθος να τις υποδείξουμε ως αποκλειστικά υπαίτιες για τις αδιανόητες πράξεις που ακούμε. Άλλωστε, σχεδόν όλες οι νέες μαμάδες θα περάσουν φάσεις που θα μοιάζουν ή θα είναι επιλόχειος κατάθλιψη. Θα κλαίνε, θα κοιτάζουν με απόγνωση το μωρό που κλαίει ασταμάτητα, θα νιώσουν ανίκανες να το φροντίσουν, θα αισθανθούν ότι τίποτε δεν μπορούν να κάνουν καλά… Αυτές οι μαμάδες όμως δεν θα φτάσουν στο σημείο όπου το έντονο αυτό στρες, η κατάθλιψη και το άγχος να γίνουν πιο ισχυρά από το μητρικό τους ένστικτο.
«Στις γυναίκες που κάνουν μια κίνηση απελπισίας, που πετούν το μωρό τους στα σκουπίδια ή την τουαλέτα, συνήθως υπάρχει κάποια παθολογία και απουσία στήριξης από το περιβάλλον τους που εντείνει πιθανή επιλόχειο κατάθλιψη», εξηγεί η ψυχολόγος. Γι’ αυτό και είναι σημαντικό να γνωρίζουν τόσο οι γυναίκες όσο και το περιβάλλον τους τα πιθανά συμπτώματα που υποδεικνύουν επιλόχειο.
- Έντονη δυσφορία και ανικανότητα να νιώσει χαρά
- Αποστροφή ή αδυναμία σύνδεσης με το βρέφος (δεν θέλει να το αγκαλιάζει ή να το φροντίζει)
- Ενοχές επειδή δεν νιώθει αγάπη για το παιδί
- Απόσυρση από την καθημερινότητα, παραμέληση υγιεινής
- Έντονη κόπωση και επιθυμία «να τα παρατήσει όλα»
- Σκέψεις αυτοκτονίας ή ακόμη και σκέψεις πρόκλησης κακού στο μωρό
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η έγκαιρη παρέμβαση είναι σωτήρια. Δεν πρόκειται για «κακές μητέρες», αλλά για γυναίκες που έχουν φτάσει στα άκρα της ψυχικής τους αντοχής.
Η μοναξιά της μητρότητας
Οι αγγλόφωνοι έχουν μία καταπληκτική φράση: it takes a village to raise a child. Χρειάζεται ένα χωριό για να μεγαλώσει ένα παιδί. Και έτσι είναι, όπως θα αναγνωρίσει οποιαδήποτε μητέρα. Το μεγάλωμα ενός παιδιού, από την πρώτη στιγμή και για πολλά ακόμη χρόνια, χρειάζεται στήριξη, ενδυνάμωση και βοήθεια, πρακτική και συναισθηματική. Όταν αυτά απουσιάζουν, το άγχος, ο φόβος για το άγνωστο, το βάρος της ευθύνης, μπορεί να κατακλύσουν μια γυναίκα που βρίσκεται με ένα μωρό στα χέρια της.
Η ψυχολόγος τονίζει τη σημασία της σχέσης με τον σύντροφο σε όλο αυτό: «Η μεγαλύτερη ανάγκη της γυναίκας που έχει μόλις γεννήσει είναι ο συναισθηματικός δεσμός και η φροντίδα από τον σύντροφό της. Η στήριξη αυτή δεν την βοηθά απλώς – είναι θεμελιώδης για τη μετάβασή της στη μητρότητα. Και μέσα από αυτή τη φροντίδα, ο σύντροφος βιώνει και ο ίδιος την πατρότητα». Προφανώς υπάρχουν εκτός από τον σύντροφο κι άλλοι άνθρωποι που θα στηρίξουν τη γυναίκα, που θα δημιουργήσουν ένα ασφαλές περιβάλλον. Μπορεί να είναι η μητέρα, η πεθερά, οι συγγενείς, οι φίλοι, ωστόσο το πλαίσιο αρχίζει από τον πυρήνα του ζευγαριού.
«Όταν κάνεις ένα παιδί χάνεις τον εαυτό σου, πρέπει να χτιστεί εκ νέου ο εαυτός σου σαν γυναίκα και μαμά, να αποδεχτείς τη μητρική σου ταυτότητα. Για όλα αυτά χρειάζεται χρόνος και αποδοχή, τόσο από τους γύρω όσο και από τον εαυτό σου. Εάν δεν υπάρχει ένα σταθερό πλαίσιο στήριξης, είναι πολύ εύκολο να χαθεί η ισορροπία και να φτάσουμε σε πράξεις που πολύ απέχουν από την έννοια και την ιερότητα της μητρότητας», συμπληρώνει τονίζοντας τη σημασία της στήριξης.
Όταν η σχέση με τη δική της μητέρα επιστρέφει
Ένα άλλο σημείο που τονίζει η ειδικός, είναι το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια της λοχείας, ενεργοποιούνται βαθύτερα ψυχικά σχήματα. «Ασυνείδητα, η λεχώνα έρχεται σε επαφή με τη δική της εμπειρία ως παιδί. Αν η δική της μητέρα ήταν συναισθηματικά απούσα, αδιάφορη ή κακοποιητική, τότε το παρελθόν επιστρέφει επώδυνα μέσα από τη νέα μητρική ταυτότητα», εξηγεί η κα Μπεχράκη. Αυτή η επανενεργοποίηση, σε συνδυασμό με την αϋπνία, το άγχος και την πλήρη εξάρτηση του νεογνού, μπορεί να δημιουργήσει ένα εκρηκτικό μείγμα συναισθημάτων και ενοχών.
Δεν αρκεί να σοκαριζόμαστε
Το να αποτροπιαζόμαστε όταν βλέπουμε ειδήσεις με εγκαταλελειμμένα βρέφη δεν αρκεί. Πρέπει να βλέπουμε και να ακούμε τις μητέρες πίσω από την είδηση. Να προλάβουμε πριν το αδιανόητο γίνει πράξη.
Η πρόληψη τέτοιων τραγικών περιστατικών δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην ατομική ευθύνη της μητέρας. Χρειάζεται μια κοινωνία που να βλέπει τη μητρότητα όχι μόνο ως βιολογική πράξη, αλλά και ως κοινωνικό γεγονός – με ευθύνες συλλογικές.
Η ψυχολογική υποστήριξη πρέπει να είναι άμεσα διαθέσιμη, δωρεάν και προσβάσιμη για κάθε γυναίκα που κυοφορεί ή μόλις έχει γεννήσει. Ο μαιευτήρας, η μαία, ο παιδίατρος, πρέπει να συνεργάζονται στενά, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα σημάδια συναισθηματικής κατάρρευσης, επιλόχειας κατάθλιψης ή ψυχικών διαταραχών.
Χρειάζεται να δούμε τις μητέρες πίσω από τις πράξεις. Να τις ακούσουμε, να τις αγκαλιάσουμε, να τις υποστηρίξουμε προτού το αδιανόητο γίνει πραγματικότητα. Μόνο τότε μπορούμε πραγματικά να λέμε πως χτίζουμε μια κοινωνία που τιμά και προστατεύει τη ζωή από την πρώτη της ανάσα.
